ΜΑΝΤΙΝΑΔEΣ (ΔΙΣΤΙΧΑ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΣΙΚΟΥΔΙΑ

Εποχή οίνων και  (σε λίγο) αποσταγμάτων

 

 

Αφιέρωση: στον Γιάννη  Οικονόμου (από Ζήρο)  που  πολλοί λένε ότι παράγει το καλύτερο κρασί της Κρήτης – το ψάχνουμε να το δοκιμάσουμε και η ρακή του που έτυχε να απολαύσουμε κάποτε, ήταν νέκταρ – ας μην φανεί υπερβολή .

 

Λύρα και ποτά στην Κρήτη του Μεσοπολέμου – από το λεύκωμα της NALLY’S : ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ 1992

 

Είν΄ο σεβντάς σου κάρβουνο που καίει και καϊναντίζει

μα και σαν την πρωτόρακη(1) μεθάει και με ζαλίζει!

 

 

Ήταν σαν την πρωτόρακη – η πρώτη αγάπη απού ΄χα

με ζάλιζε και μ΄έβγαζε κι απ΄τα δικά μου  ρούχα

 

 

Πίνω κρασί και δεν μεθώ ρακή και δεν με πιάνει

μα το φιλί σου το γλυκύ μπορεί να με τρελάνει

 

 

Είναι ο σεβντάς σου  δυνατός σαν τη ρακή  την πρώτη

κι αν σε χτυπά στην κεφαλή ύστερα λες : χαρώ τη  (2)

 

(1)= Πρωτόρακη, η πρώτη που βγαίνει από τον αποστακτήρα. Πολύ δυνατή σε οινόπνευμα και κυρίως σε ξυλόπνευμα, που είναι ακατάλληλο για πόση. Πρέπει να μην ανακατεύεται με την κανονική τσικουδιά (παλιά την χρησιμοποιούσαν σαν οινόπνευμα στις αρρώστιες).  Βέβαια αυτό δεν ήταν  γνωστό στα χωριά μας, πριν τον Πόλεμο.

(2)Επιφώνημα επιδοκιμασίας και τρυφερότητας, κυρίως στη Δυτική Κρήτη.

ΣΤΙΧΟΙ ΣΤΗΝ ΚΑΨΑ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ

12.6.2012

Σκόνη χρυσή στα φύλλα και τον ανθό
και σε κυνηγάω μέλισσα
οι μέρμηγκες τρέχουν
οι ακρίδες πηδούν


Τα πέταλα τα σέπαλα μετράω
και ξεφωνίζω συνεχώς πως σ΄αγαπάω

14.6.2012

Τραγούδια καράβια κι αγάπες
ανέμοι και λόγια,που τα ΄πες

15.6.2012

Η άμμος κινείται
κι η θάλασσα παίζει με κύβους σκληρούς
The earth belong to the living

Το κάθε τι δικό σου
κι ένα φιλί ν΄αξίζει
-άστρο θα λάμπει την αυγή-
πόθους να με γεμίζει

16.6.2012

Λαμπρός ουρανός
θαμπώνει το φως
χρυσάφι λιωμένο τριγύρω
να΄ ρθεις μια στιγμή
χωρίς αφορμή
στο στήθος σου λίγο να γείρω

Παραλία Ανατολικής Κρήτης

Γ.Δ.ΣΙΔΕΡΗΣ : ΤΟ ΚΕΡΜΑ ΙΙ

ΤΟ ΚΕΡΜΑ ΙΙ

(από την ποιητική συλλογή “Το χαμαί”,έκδοση ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 1992)

Ποιος να προσευχηθεί
Ο Θεός για μας;
Εμείς για σας;
Οι άλλοι για το Θεό;
Με τα χιόνια και τους σεισμούς κατεβήκαμε στη σκόνη και την άμμο.
Μπήκαμε στην αγάπη την υγρασία τις μυστικές σφαγές
Το αντίτιμο ένα κέρμα με κεφαλή στις δυο του όψεις
Λάμποντας πιο παράξενα να κλέβουμε φτωχά ένας τον άλλον.
Λίγες φορές που κοιταχτήκαμε στο πρόσωπο
Μόνο τα στίγματα παρατηρούσμε φθονώντας
Τον άλλονε που ίσως ήτανε λιγότερο κατεστραμμένος
Ποτέ τα μάτια
Ποτέ τη θάλασσα.
Δείτε την πόλη μας που στρέφει
Όχι για να βρει τα βουνά της μα για να πέσει σαν
συρμός πάνω στα σίδερα και τα ντουβάρια.
Εδώ θα ζήσωμε μέχρι το τελευταίο λιπαρό μας αίμα
Και μόνο ο αγέρας θα΄ναι όρθιος κι αθώος
Να πάρει τις στάχτες και τα λίγα φύλλα
Να εγκαθιδρύσει την εξουσία των σκληροτράχηλων
εντόμων.

Σαλβαδόρ Νταλί, Το θλιβερό άθλημα (Καταστροφικό παιγνίδι)1929, ελαιογραφία και κολάζ

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Γ.Δ.ΣΙΔΕΡΗΣ, Ηρακλειώτης γιατρός, ποιητής και μουσικός

ΔΙΑΔΡΟΜEΣ ΣΤΗΝ ΝΟΤΙΑ ΚΡHΤΗ – ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΙΑΝΝΟ ΣΤΗΝ ΙEΡΑΠEΤΡΑ

Κυριακή πρωί, προς την αρχαία περιοχή της Βάννου. Μετά από πολλά χρόνια, στην κεντρική πλατεία του χωριού, στον μεγάλο ιστορικό πλάτανο με καφέ και δροσερό νερό. Ο απόηχος των εκλογών ακολουθεί την μικρή μας συντροφιά, τι ψήφισε ο καθ΄ ένας και γιατί, τι θα γίνει στις 17 Ιουνίου; Στη σκιά του μεγάλου τέκνου της Βιάννου, του Ιωάννη Κονδυλάκη (Διαβάτη) -η προτομή του δώρο των Αθηναίων, στολίζει την πλατεία-δεν προσέχουμε τό αναρτημένο πανώ, που αγκαλιάζει τον κορμό του γέρικου δέντρου. Γράφει: ΔΕΝ ΘΑ ΠΕΡΑΣΕΙ Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ.

ΔΕΝ ΘΑ ΠΕΡΑΣΕΙ Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ, εδ'ω τουλάχιστον...

Όταν κάποτε το εντοπίζουμε, δεν γίνεται κανένα σχόλιο, η πιο απεχθής και ακραία πολιτική παράταξη, συγκέντρωσε σχεδόν μισό εκατομμύριο προτιμήσεις. Κάποτε οι Ναζί εξόντωσαν όλους (χωρίς διακρίσεις) τους κατοίκους των χωριών, σήμερα οι φασίστες κραυγάζουν και πρέπει να τους ανεχθούμε – μα δεν θα τους αφήσουμε να περάσουν από εδώ, το αίμα στέγνωσε μα η μνήμη δεν ατόνισε ακόμα. Θυμάμαι στα Αμιρά έναν μικρό οικισμό κοντά στην ακτή,χρόνιαμετά την κατοχή , τις εικόνες των μαυροφορεμένων γυναικών, δεν υπήρχε μαμιά οικογένεια χωρίς βαρύτατο πένθος, είχαν εκτελεσθεί όλοι οι άντρες πάνω από 15 χρόνων.
Ο παλιός νερόμυλος πίσω από τον μαρμάρινο πρόσωπο του λογοτέχνη με τα μεγάλα μουστάκια, μας οδηγεί στα σοκάκια και τις γειτονιές. Παραδοσιακή τέχνη των οικοδόμων, που άντεξε σε πολλούς συντριπτικούς σεισμούς, δημιούργησε εικόνες απλότητας και σοφίας.

Ο παλιός νερόμυλος, σαν να τραγουδάει ακομα...

Πήραμε την κατηφόρα προς τον Κερατόκαμπο, ο φιδίσιος δρόμος δεν τέλειωνε εύκολα. Μετά από 35 χρόνια στην παραλία της Βιάννου, που θύμιζε τα παιδικά μου χρόνια, τότε που για να κατέβουμε με τα γαϊδουράκια στην ακτή χρειαζόταν πολλές ώρες. Δεν έχουν μείνει πολλές χαρουπιές και ο τόπος γέμισε μαγαζιά και σπίτια. Περιορίσαμε το ενδιαφέρον μας στο Μουσείο σύγχρονης Τεχνης που ίδρυσαν κάποτε εδώ γνωστοί και φίλοι- η επίσκεψή μας είχε καθυστερήσει χρόνια, μα υποδοχή ήταν εγκάρδια, από τον Γιάννη και την Αλίκη Σπανάκη ( ο πρώτος Γ.Γραμματέας του Συλλόγου που είναι υπεύθυνος για το Μουσείο). Είδαμε τι κατάφεραν οι Βιαννίτες και μας άρεσε η προσπάθειά τους, θυμήθηκα τον Γιώργο Κατσαράκη, γίγαντα των παιδικών μου χρόνων, που θα βοήθησε την δημιουργία των κτιριακών έργων. Ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης στην απόμερη ακτή; Το ερώτημα μου φαινόταν πια χωρίς σημασία, μια ιδέα ωραία είχε υλοποιηθεί και δεν είχε νόημα καμιά μεμψιμοιρία- μπράβο παιδιά θα ήθελα να πω και να σφίξω ταχέρια όσων πρόσφεραν και των καλλιτεχνών πρώτα από όλους.

Το κτίριο με τρία επιπεδα, που συνδέονται με ευθύγραμμες σκάλες- άνετους ενιαίους χώρους

Προς την Άρβη με το φαράγγι και τις μπανανιές, την πράσινη θάλασσα. Που να πάει κανείς και να μην τον κυνηγήσουν εικόνες ρωμαντικές και μνήμες άσβηστες. Κάποιες βραδιές στο σκληρό στρώμα της παραλίας με τα χοχλάκια, χωρίς sleeping bag και κουβέρτες – με την καρδια να συχνοκτυπάει και τις πυγολαμπίδες να ανάβουν φωτιές στην θάλασσα… δεν σταθήκαμε γιατί δεν είχε κανείς όρεξη για μπάνιο – είναι για τους νεοέλληνες πολύ νωρίς. Προς το φαράγγι, με τον χωματένιο δρόμο, δεν αργήσαμε να φτάσουμε στο Μοναστήρι του Αγίου Αντωνίου – ο άγιος (συλλογιζόμουν) έχει μανία με τις ακτές και τα βράχια.

Ο Άγιος Αντώνιος έχει προτίμηση στις βραχώδεις ακτές - στην Άρβη δεν άλλαξε.

Το μοναστήρι σκαρφαλωμένο στο βουνό, όπως το είχε κάποτε παρουσιάσει ο Νίκος Ψυλλάκης, στον πολίτιμο τόμο με τα Μοναστήρια της Κρήτης. Το σημαντικότερο, μας υποδέχθηκε ένας ξυπόλυτος ηλικιωμένος καλόγερος, μεγάλης ευγένειας και καλοσύνης. Μας πρόσφερε ότι είχε και το καλύτερο δυο τρείς μετρημένες κουβέντες σαν βάλσαμο, σαν αγίασμα. Υπάρχουν ακόμα άνθρωποι της θρησκείας στα μοναστήρια σκέφτηκα, έχοντας πολύ πικρή πείρα από πολύ γνωστές Μονές και καθόλου ευγενικούς αυστηρούς καλογέρους.

Κυριλλος, ένας εξαιρετικός άνθρωπος της θρησκείας

Άφησα για λίγο τη συντροφιά μας και μίλησα λίγο μαζί του, ζήλεψα την ηρεμία και την νηφαλιότητα την αγαθότητα και την διάθεση προσφοράς. Έφυγα σχεδόν φοβισμένος, για να επισκεφτώ τον μικρό κατεστραμένο ναό, στο καμπάκι μπροστά στο Μοναστήρι. Εδώ ο παλιός Άγιος Αντώνιος δεν είναι σε βράχο μα σε χώμα – και δεν έντεξε τους συνεχείς σεισμούςτης Κρήτης. Το απομεινάρι, ετοιμόρροπο στέκει κόντρα στην βαρύτητα,γερμένο , χωρίς ελπίδα.

Εσωτερικό του μικρού ναού, ο χρόνος έχει παγώσει

Κανείς δεν ενδιαφέρθηκε μέχρι σήμερα για την τύχη του, κανείς ίσως δεν ερεύνησε την ύπαρξη του. Κι όμως είναι μια αχτίδα που δεν έσβησε ακόμα – στο υποβαθμισμένο περιβάλλον μια αντίσταση, μια ελπίδα. Ελπίζομε οι Βιαννίτες να προσέξουν το παραλελημένο μνημείο, να προστρέξουν για την συντήρηση και τη διάσωσή του – δεν είναι ακριβή υπόθεση – ας στήσουν έναν κουμπαρά γι αυτόν το σκοπό, ο ΑΛΚΜΑΝ (που δεν έχει καμιά οικονομικη δυνατότητα) θα προσφέρει κάποιο ποσόν.

Το παλιό εκκλησάκι σκυμμένο στο χώμα του μικρού κάμπου

Θα προσθέσουμε μερικές φωτογραφίες, για να φανεί η κατάσταση του παλιού ναού και η δυνατότητα εύκολης σχετικά συντήρησής του. Δυο τοίχοι αντιστήριξης σώζουν μέχρι σήμερα από την κατάρρευση, ίσως προστέθηκαν σε άλλη εποχή, μα ενώθηκαν άρηκτα με το μνημείο.

Οι τοίχοι αντιστήριξης "κράτησαν" μέχρι σήμερα το μνημείο

Αφού μαζέψαμε από τον μικρό κήπο του μοναχού προϊόντα που μας πρόσφερε, πήραμε το δρόμο για την Ψαρή Φοράδα. Έφτασε μεσημέρι, η παραλία που δεν είχαμε ξαναδεί, είχε τις ταβέρνες και τα καφενεία που συνηθίζονται σ όλες τις προσφερόμενες για τους τουρίστες ακτές . Τίποτε το αξιοσημείωτο στο εστιατόριο, τιμές όχι φτηνές κανονικές, όπως στα αστικά κέντρα της Κρήτης. Δεν έμεινε κάτι αξιο λόγου να σημειώσουμε, μια στάση ευχάριστη για την Ιεράπετρα.

Οι παραλίες μετά την Ψαρή Φοράδα, ήσυχες και όμορφες

Το μεσημέρι πέρασε και κινήσαμε για την Ιεράπετρα, τον βασικό προορισμό μας. Μα στο πέρασμα μας ήταν το Μύρτος το ιδανικό χωριό των Ρουκακιανάκηδων, πως να μην σταματήσουμε για καφέ (τουλάχιστον). Όμως η ανάποδη πορεία μας εμπόδισε, μόνο από την ανατολή είναι εύκολη η πρόσβαση. Στο Μύρτος κάποτε μυηθήκαμε στο ψάρεμα, από τον Γιώργο Ρουκακιανάκη, τον επιλεγόμενο άγιο – για την τελειότητα της συμπεριφοράς του και την ανυπόκριτη καλοσύνη του. Σ αυτό το μέρος έζησε η γιαγιά, όχι η δική μας μα των πάντων – αυτή που μας πότισε και μας τάισε στα δύσκολα χρόνια.

Το φαράγγι της Άρβης, χωρίς ακμές, με πράσινα στίγματα

Αυτή που κάποτε συνάντησε τον καπετάν Μπαντουβά, κι όταν επιχειρησε να την χαιρετίσει , δεν έτεινε το δικο της χέρι-ο καταραμένος καπετάνιος είχε φυλακίσει τον γιο της τον γιατρό – τον άγιο της αριστεράς τον Παπαγεωργίου.(1) Δεν σταματήσαμε στο Μύρτος, μα περάσαμε για την Γεράπετρο.
Η Γρα Λυγιά (Γριά Λυγαριά) είναι στα παραμύθια και την φαντασία μας, από την γριά Μπίαινα, την αληθινή γιαγιά μας (Σ. Λιλιμπάκη). Σ΄έναν τόπο επίπεδο, πως περνάει ποτάμι αναρωτιόμαστε, μα δεν ξέρουμε την περιοχή. Σε λίγο ο εκλεκτός φίλος που μας
περιμένει στην Ιεράπετρα,ο Κώστας Σαρρ. θα πει την μαντινάδα:
“Ο ποταμός της Γρα Λυγιάς, βρέχει δε βρέχει τρέχει
και μένα η αγάπη σου κουζουλαμένο(*) μ΄ έχει ”
(*)=τρελαμένο
Καφές στην παραλία της πόλης, μπροστά μας η θάλασσα του Λυβικού ακύμαντη και πλατιά – το Κουφονήσι, δεν διακρίνεται στην αχλή του μεσημεριού. Το δείπνο θα ετοιμαστεί από την Τασούλα, στο σπίτι της, τόσο προσεκτικά και τέλεια που να μας αφήσει άναυδους. Η επίσκεψη στο θερμοκήπιο του Κώστα Σαρ.θα μας δείξει την παραγωγική δυνατότητα τςη περιοχής που κατέστησε γνωστά τα πρώιμα οπωροκηπευτικά στην χώρα μας και φαίνεται να αντέχει ακόμα μέσα στην τρομερή οικονομική κρίση.

Θερμοκήπιο της Ιεράπετρας, η πιο δύσκολη και αποδωτική καλλιέργεια της Κρήτης

Τα εκλεκτά εδέσματα και το καλό κρασί μας καθυστέρησαν-η φιλική διάθεση σ αυτό το μέρος είναι πολύ θερμή και εγκάρδια, έτσι προχώρησε η ώρα στα μεσάνυχτα, για την επιστροφή στο Ηράκλειο

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: Τα ιστορικά στοιχεία και την πλούσια παράδοση της “Γεράπετρος” τα μνημεία και τους τόπους μπορεί να βρει κανείς με τον οδηγό του Στέργιου Σπανάκη, έκδοση Σφακιανάκη,τόμος Α΄.
(1)Γιώργος Παπαγεωργίου, Γεραπετρίτης αλτρουϊστής γιατρός (δεν θεράπευε μόνο δωρεάν τους φτωχούς, τους αγόραζε και τα φάρμακα) συμμετείχε στις πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις και περιέθαλψε τον Μανόλη Μπαντουβά (αρχηγό στα βουνά), που δεν δίστασε μετά την Κατοχή να τον συλλάβει , μαζί με τις συντοπίτισσες του δασκάλες Λιουδάκη(*), Δρανδάκη . Η θανατική καταδίκη του δεν εκτελέστηκε , όμως οι δασκάλες οδηγήθηκαν στο απόσπασμα.

(*) Μαρία Λιουδάκη, συγγραφέας και του εξαιρετικού βιβλίου για τις μαντινάδες της Κρήτης, που εκδόθηκε από τον οίκο ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗ με την βοήθεια (ηθική και υλική) του Μανόλη Τσουδερού 1936

ΜΑΝΟΣ ΛΟΥΚΑΚΗΣ, "ΖΗΤΩ ΤΟ ΞEΝΟΔΟΧEΙΟΝ ΤΗΣ ΜEΓΑΛΗΣ ΒΡEΤΑΝΙΑΣ"

Από την έκθεση της ΤΑΤΕ "Poetry and Dream" - (Surrealism and Beyond)-έργο του Γιάννη Κουνέλη

ΠΡΙΝ ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΜΑΝΟΣ ΛΟΥΚΑΚΗΣ ΑΦΗΝΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΑΝΑΧΩΡΟΥΣΕ ΠΡΟΣ ΑΓΝΩΣΤΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

Ένας χρόνος είναι ένα καλάμι που λυγίζει ο άνεμος
ως πότε υπομονή, χωρίς αγκάθι μνήμης

Η πόλη μας έχει μαζεμένα περιστέρια και φωνές
κι οι φίλοι (επιμένουν) να καρφώνουν λέξεις χωρίς (όχι απαραίτητη) σημασία

Ένας χρόνος

Χωρίς καμιά ντροπή, γιατί συμβαίνουν τα επακόλουθα και είναι ντυμένα τα γεγονότα και η λύπη σαν αράχνη δένει κόμπους για μέλισσες του πρωινού
κι έντομα της νύχτας.

Γυρίζω στους ίδιους δρόμους, αναζητώ τον ίδιον παράδοξο φίλο. Δεν μπορεί να μ αποφύγει, κι ας μην τον νοιάζει καθόλου.

Δεν θα λεγε τίποτα, δεν θα σημείωνε φιλολογικά σφάλματα και κοινά ( δραματικά) λάθη.
“ κι άλλα λουλούδια memoriae”

Όταν μιλάει προσέχω πολύ, να μην χάσω ήχους και γράμματα να μην ξεφύγω των “νοημάτων”. Πως γίνεται να τον καταλαβαίνω;

Μανόλης Σαριδάκης, ακρυλικό σε καμβά -εικόνα πέραν του ρεαλισμού

Η πόλη της γέννησης ο χώρος που ανατραφήκαμε έχει θάλασσες και μουράγια, κανόνια και βενετσιάνους με οικόσημα και την σημαία με κόκκινα κρόσσια. Όταν πρασινίζουν τα νερά και τα ποντίκια βγαίνουν από τις υπόγειες γαλαρίες, τα γλαρόπουλα πετούν χαμηλά κι ο ορίζοντας χάνεται, ξέρεις πως δεν είσαι αυτός που περίμενε (ήθελε).

Η σκουριασμένη άγκυρα, ακίνητη χρόνια πολλά μπροστά στο φρούριο

-Η μεγάλη σκουριασμένη άγκυρα, δεν αλλάζει ούτε άλλος βρίσκεται.
-Το λιμάνι τα δρομάκια τα λιοντάρια μα τ ανοικτά στόματα, οι φίλοι δεν γίνεται ν αλλάξουν.

-Πρέπει να τον διαβάσω, να μιλήσει στους πολλούς, αφού βρήκα το πρώτο του βιβλίο: “Ζ’ΗΤΩ ΤΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΝ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗ΅ΒΡΕΤΑΝΙΑΣ”

Εξώφυλλο της ποιητικής πρώτης συλλογής του Μ.Λουκάκη 1989

Γυρίζει στο νου μου, τον παρατηρώ, προσέχω τις κινήσεις και ξαναδιαβάζω με μανία …

Είναι απρόβλεπτος, όταν παίρνει το σφυρί καρφώνει σε γωνιές και αρμούς και ακμές, επειδή έχει γνώση και πείρα πρέπει να μας πει έμπρακτα, πως έτσι γίνεται- δεν κοροϊδεύω (όπως το πλήθος των τεχνιτών κάθε είδους).

Ενώ ο τρόπος του είναι δύσκολος, μερικές φορές προσπαθεί να ναι πιο κατανοητός, εξομολογείται χωρίς καμιάν επιφύλαξη, περίσκεψη ή αιδώ.
Αντιγράφουμε από το “ΖΗΤΩ…”

Σαλβαδόρ Νταλί 1931, "η εμμονή της μνήμης"

ΣΤΑ ΜΑΡΜΑΡΕΝΙΑ ΑΛΩΝΙΑ

Να που ξεχνώ, αναγνώστη αυτό που είμαι/και πάλι με ρωμέικα τραγούδια πάω να πω αυτό που δεν μπορώ να πω,γιατί δεν έχει μέλλον.
Τι γυρεύω εγώ-με τους φανταχτερούς μανδύες του μυαλού μου και τους κροσσωτούς χιτώνες μου-τι γυρεύω μέσα στις λέξεις του ά-νοστου δεκαπεντασύλλαβου, μέσα στους ρυθμούς μιας στιχουργίας ταιριαστής σε ακρίτες, αρματολούς, κλέφτες, ρεμπέτες, αντάρτες, αναρχικούς, χασικλήδες, πρεζόνια, σφουγγαράδες, βουτηχτές, τσολιάδες και γειτονιές που αγάπησα, ξαγάπησα και κοντεύω οριστικά να ξεχάσω.

Αναγνώστη, τώρα, το νιώθω, νιώθεις πως κάτι σ΄αυτό το ποίημα πάει κάπου να με προδώσει. Μαζί μου, αγάπη μου, ακούς τις λέξεις να μου φεύγουν, να κατρακυλούν το δικό τους ρέμα, ν΄ ακουμπούν τις δικές τους γωνιές – μεθυσμένες να ψάχνουν τη δική τους γωνιά, τον πάγκο για το δυνατό κτύπημα στο μέτωπο,για να ξεματώσει η μύτη τους,για ν΄αστράψει το φως τους σαν dry-jin από ήλιο και κάμελ παπουτσιών στα μάτια μου, ν΄ακουστεί επιτακτική η φωνή της Γωγώς της barwoman : “ Πρόσεξετέ τονε . Θα σκοτωθει”. “


Εισήλθε στον ναό της ποιήσεως, ως πιστός από χρόνια,
μαθητής και δάσκαλος και φύλακας, ιερέας και νεωκόρος και κατασκευαστής λειτουργικών αντικειμένων- έπρεπε να συμπληρώσει (ολοκληρώσει;) την μεγάλη λειτουργία που συνέθετε, για να παραδώσει χωρίς λύπη καμιά, στην φαινόλη αλώβητον τον σκελετόν του.(2)

Καθόλου προσεκτικός, άργησε να πάρει αποφάσεις, φάνηκε σαν ολιγογράφος καθυστερημένος – δεν ήταν έτσι. Έψαξα μόλις βρήκα τον πρώτο του τόμο ξαναθυμήθηκα, Στους αντίποδες της αφελούς και συναισθηματικής ποιήσεως(να ήξερε τον Φρίντριχ Σίλερ ;)(3) δοκιμάζει και εκθέτει κι όταν μας πλησιάζει, απομακρύνεται, σαν να μην θέλει να καταλάβουμε τις συμπάθειες του.

Σ.Νταλί. "Ζευγάρι με τα κεφάλια γεμάτα σύννεφα" ελαιογραφία σε ξύλο 1936

“Αυτή τη γυναίκα,
Κείνην που διάβαζε προσεκτικά νύχτες και νύχτες αμίλητη
τη σκέψη μου
Που την είδες, εσύ, που την ξέρεις;
(…)
Τις παλάμες της με τις φλέβες που αγάπησα,
που τυλίγαν πέντε πέντε τις μέρες μου στην ανέμη τους.
(…)

Λένε πως στα βιβλία έχει σημασία η πρώτη παράγραφος (σκέψη του συγγραφέα) και η τελευταία. Στα ποιήματα η πρώτη λέξη και το τελευταίο γράμμα(ήχος).
Στο “Ξενοδοχείον της Μεγάλης Βρετανίας” ο Μάνος Λουκάκης διαλέγει για το Finale από τα αρχαία θρησκευτικά κείμενα μικρά αποσπάσματα και επιχειρεί συνοπτικά (όχι εκτεταμένα) σχόλια.
Δεν κρύβεται, μα δεν θέλει να δείξει την αδυναμία του, το ποίημα γίνεται προσευχή, εξομολογείται την αθωότητα του, χωρίς να επιθυμεί λύπη κανενός – σαν να προτείνει ένα τρόπο για τη δική μας ομιλία, ίσως να ναι κοινά τα πάθη μας.

Στέφανος Καμάρης, γλυπτό 15Χ15Χ15 εκ., "παγίδα για καλά ΄νειρα και εφιάλτες"2012, από το βιβλίο " The story of Tchtatelnikov"

“Και τι να πεις τώρα
Πως Σε χτυπούνε και πως πονάς πιο πολύ
Κι από το γράμμα που διαβάστηκε σχεδόν ανάποδα
Και πως ενέπαιξάν Σε και δεν το ξερες
εν το νιωθες που οι άλλοι Σ΄ερήμωσαν και Σε λεηλατούσαν
Σου άφηνανε μονάχα τον πρωινό τρόμο στα χέρια
Και την αγάπη Σου για κείνους που ακόμα κρατούν
Έναν Κεραμεικό(4) ολόκληρο
Στην αμμουδιά του ¨Αγιου θαμμένο;”

Όταν βρήκε τον καλλιτεχνικό του δρόμο, ήδη ήταν διαμορφωμένη η τεχνική και ο τρόπος, από τους σημαντικότερους Έλληνες δημιουργούς και ο υπερεαλισμός είχε επηρεάσει όλες τις τέχνες και κυρίως την ποίηση και καιτη ζωγραφική.
Όμως αν και το πλατύ κοινό όχι γνώρισε αλλά και θαυμασε και τραγούδησε τον Ελύτη αλλά καιτον Εγγονόπουλο (!) έμεινε (όπως ήταν φυσικό) πολύ μακριά από την σουρεαλιστική ποίηση. Η επιλογή ταλαντούχων συνθετών (μουσικών ακριβέστερα) βοήθησε αλλά και η προσπάθεια των ίδιων των ποιητών. Ο Ελύτης συνέθεσε τραγούδια σναισθηματικής ποιήσεως(Δελφίνι δελφινάκι και όλα της συλλογής “ΤΑ ΡΩ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ”) πολύ κοντά (και πολύ υψηλότερα) από τους στιχουργούς του λεγόμενου “έντεχνου”. Αυτό δεν άλλαξε καθόλου την κατάσταση στο χώρο της λογοτεχνίας. Η υπερρεαλιστική ποίηση έχει τους δικούς της αναγνώστες αλλά παραμένει απόμακρη, τελείως ακατανόητη και πιο πολύ άγνωστη στον “μέσο” άνθρωπο.

Έργο του E.Wadsworth, από την έκθεση "Surrealism and Beyond" (Λονδίνο) με τίτλο : Poetry and Dream

Ο Μ.Λ. σε σύντομο σχετικά χρόνο, πρόσφερε μια σειρά συλλογών, που φτάνουν σιγά σιγά στο “ειδικό” κοινό της ποίησης. Όμως ήταν απόλυτος στις επιλογές του και δεν έκανε καμιάν υποχώρηση. Αν και χρησιμοποίησε (πολύ περιορισμένα) ακόμα κια τον παραδοσιακό στίχο, δεν άλλαξε τον τρόπο, της άμμεσης εκ βαθέων γραφής. Δεν ξέρουμε ποια θέση θα καταλάβει (και αν) στον λογοτεχνικό μας χώρο – μα δεν έχουμε αμφιβολία πως οι “μεγάλοι” ποιητές – στιχουργοί που προβάλλονται από τα ΜΜΕ αλλά και τα κάποιας κυκλοφορίας “πνευματικά” έντυπα δεν θα ξεπεράσουν το πλαίσιο που τους καθιέρωσε (το λαϊκό πεντάγραμμο) κι ο Μάνος Λουκάκης θα μείνει σαν παράδειγμα πνευματικής εντιμότητας και καλλιτεχνικού ήθους

ΚΡΗΤΙΚΕΣ ΠΑΛΙΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ

Σκίτσο του Γιάννη Ανδρεαδάκη (τμήμα με τους πελάτες) : "Το μπορντέλο, Λάκκος " πριν 50 χρόνια-καμιά αλλαγή

Εβδομάδα εκλογών και έντασης, η επικαιροτητα έφερε στο προσκήνο (εντός και εκτός πολιτικής)τις γυναίκες του αρχαιότερου επαγγέλματος.Ψαχνοντας παροιμίες βρήκαμε και καποια γνωστή σχετική και πολλές άλλες άσχτες πιο ενδιαφέρουσες.

Να ‘ρθει θέλει κ’ ένας καιρός να τραγουδήξει η ψείρα
να κιλαδήσει η κόνιδα(1) ωσάν την ποταμίδα(2)

Ώστε να κατεβεί τ ‘ αφεντικού το κέφι
θα σκάσει ο φτωχός

Όπου πάει το κουζουλού(3) τ ‘ αμάτι
πάει του γνωστικού η χέρα

Απού τρώει κούβους(4)
χέζει μπέννες (5)

Το κριάς δεν εφοβήθηκε, παρά το φαφούτη(6)

Ήκαμεν η μύγια κώλο
κι’ ήχεζε τον κόσμον όλο

Ο θεός να σε φυλάσσει από καινούργιο πραματευτή
κι από παλιά πουτάνα

Απού τα καλά δουλεμένα παίρνει ο διάολος τα μισά
κι απού τα κακά τα παίρνει όλα και το νοικοκύρη

1.Τ΄ αυγά της ψείρας (ωά της φθείρας)
2.Ωδικό πουλί, μάλλον αηδόνι
3.Τρελού
4.Γαλοπούλα, αρσενική
5.Πέννες(γραφής)
6.Χωρίς δόντια

Γιάννης Ανδρεαδάκης σκίτσο (το μισό σχέδιο): το μπορντέλο -πριν μισόν αιώνα(τμήμα με στρατιώτες -ναύτες)-καμία αλλαγή

ΓEΩΡΓΙΟΣ ΒΑΡΔΙΑΜΠΑΣΗΣ: Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΑΝΑΠΟΔΟΣ

Γιώργος Βαρδιάμασης, πριν λίγα χρόνια, από τις επιχειρήσεις στα βιβλία

Ο Γιώργος Βαρδιάμπασης είναι παλιός φίλος (απο τα μαθητικά χρόνια) αλλά έγινε γείτονας τελευταία. Βρεθήκαμε στην ίδια γειτονιά (κι ακομα πιο κοντά)στην ίδια πολυκατοικία και ω του θαύματος, σε επάλληλα διαμερίσματα. Η παλιές σχέσεις όχι μόνο επανήλθαν αλλά και έγιναν τακτικότερες και στενότερες. Δεν έργησα να καταλάβω ότι τα ενδιαφέροντα του Γ.Β. ξεπερνούσαν τις γνωστές μου επαγγελματικές του απασχολήσεις.(εμπόριο και επιχειρήσεις). Ηταν φανατικός βιβλιόφιλος (βιβλιοφάγος) και κάποια στιγμή αποφάσισε νε περάσει(στην άλλη πλευρά) από την ανάγνωση στη γραφή. Έτσι όχι μόνο έγραψε αλλά και εξέδωσε δύο βιβλία, ένα λαογραφικό και μια νουβέλα.

Εξώφυλλο του βιβλίου-Ηράκλειο 2004

Το πρώτο είναι το ” ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΠΟΔΕΣ ΤΟΥ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ” μια συλλογή διηγήσεων, λαογραφιού ενδιαφέροντος, με μεγάλο πλούτο λέξεων της λεγόμενης “κρητικής διαλέκτου” και σχετικό γλωσσάριο, χρήσιμο στους μελετητές της παράδοσης και του λαϊκου πολιτισμού.

Το δεύτερο ειναι, ” Ο Καπετάν Ανάποδος, ο Φράγκος-Κρήτη 1650-1720 “μια εκτεταμένη διήγηση, γεμάτη γλυκιά νοσταλγία και φλογερό πατριωτισμό και ακλόνητη πίστη.
Και τα δυο βιβλία του, έχουν αναμφισβήτητο ενδιαφέρον και δείχνουν την ευρυμάθεια αλλά και την ευαισθησία του συγγραφέα και την αγάπη του για το νησί μας.
Αντιγράφουμε από τα προλεγόμενα, για να φανεί ο τρόπος της γραφής και η ικανότητα του Γ.Βαρδιάμπαση.

Ο Αχμέτ πασάς Κιοπρουλής, μέγας βεζίρης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πορθητής του Μεγάλου Κάστρου (τότε Candia)

ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΣΤΡΟ

Στο κέντρο του τρανού νησιού βρίσκεται το παλιό λιμάνι, το φημισμένο Ηράκλειο.
Κι ήρθανε μάνι-μάνι, κουρσάροι Αγαρινοί και καταστέψαν του το νάμι (1)
κι ύστερα Ενετοί αιώνες τέσσερις βαλθήκαν τα κάλλη(ν) του να τρυγήσουν
μέχρι που Τούρκοι βάρβαροι ήρθαν να τ΄ αφανίσουν

Απόγονοι του Κρήτα(3), άνδρες γυναίκες και παιδιά, χαϊνηδες γενήκαν.
Δώσαν ζωές.Χρόνια πολλά περάσαν, δεν ελυγίσανε ποτές.
Κι οι βάρβαροι καταχτητές, με την ουρά στ΄ασκέλια, το Κάστρο μας αφήσαν.

Το πρώτο βιβλίο " ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΠΟΔΕΣ ΤΟΥ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ" Ηράκλειο2001

ΚΑΙ Τ΄ΌΝΟΜΑ ΤΖΗΣ, ΚΡΗΤΗ

Καταμεσίς στο πέλαγος Αιγαίο.Στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης κάθεται η προικισμένη κοπελιά που ο Θεός εσάμωσε το τόπο τζης, παράδεισο ν΄αφήσει.(2)
Πανέμορφη και ξακουστή η κοπελιά κι η προίκα τζης μεγάλη.
Μνηστήρες πολλοί βαλθήκανε, ποιος θα την πρωτοπάρει.

Αγαρινοί, Ενετοί, Τούρκοι τα ξίφη τους χτυπούσαν. Και ΄πόμεινεν η κοπελιά αιώνες δέκα σκλάβα.
Δεν εμαράζωσε, ουτ΄έχασε τα κάλλη. Κι ήρθανε οι μέρες τση χαράς, ελευθερώθηκεν και πάλι.
Άντρες απόγονοι του Ηρακλη έδωσαν ην ζωή τους και τσοι μνηστήρες διώξανε από το ξακουστό νησί τους.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
(1) Νάμι=όνομα
(2) Εσάμωσε= εσημάδεψε
(3) Ο Κρης στην ελληνική μυθολογία ήταν γιος του Δία, και της Ιδαίας, πατέρας του Τάλω, Βασιλιάς των Ετεοκρητών κλπ

  ΜΑΝΟΛΗΣ ΣΤΡΑΤΑΚΗΣ, ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ (ΞΥΛΟ)ΓΛΥΠΤΙΚH

Έγιναν στις 3-1-2012 τα εγκαίνια της έκθεσης ξυλογλυπτικής του κ. Μανόλη Στρατάκη, στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου. Παρουσιάζει μια μεγάλη συλλογή αντικειμένων από ξύλο που προέρχεται από τα βουνά και την ύπαιθρο της Κρήτης. Το υλικό που επιλέχθηκε από κορμούς δέντρων, ή ρίζες (ή – σπανίως- σανίδες που εκβράζει η θάλασσα) διατηρεί στις πιο πολλές περιπτώσεις τη μορφή του, το χρώμα και την υφή του, για να υποστεί μια επεξεργασία γλυπτική, που θα αποδώσει μορφές ανθρώπων ή καταστάσεις ή αισθήματα .

Όταν χρησιμοποιεί την αυθεντική μορφή με λιγες επεμβ
άσεις τα αποτελέσματα είναι πάρα πολύ ενδιαφέροντα

Η πρώτη εντύπωση είναι ότι πρόκειται για έναν λαϊκό καλλιτέχνη σαν τον Α. Σκουλά, η τη Μ. Φιοράκη, μα πιο προσεκτική εξέταση μας απομακρύνει αρκετά από τέτοιες σκέψεις. Ο Μ. Στρατάκης, δεν είναι άνθρωπος του χωριού όπως ο αξέχαστος Ανωγιανός καλλιτέχνης, ούτε κλεισμένος στα στενά της παλιάς πόλης του Ηρακλείου όπως η Μαρία Φιοράκη.

Ο καταπιεσμένος ερωτισμός της εφηβείας, μπορεί να κραυγάζει-χωρίς φόβο

Είναι επιστήμων με περγαμηνές, καθηγητής της βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης ευρωπαϊκών προδιαγραφών και άφησε τα ακαδημαϊκά έδρανα (όταν έφτασε το πλήρωμα του χρόνου) για συνεχίσει απερίσπαστος τις ατέλειωτες περιηγήσεις στην Κρήτης. Όχι δευτερεύον στοιχείο των διαδρομών του ήταν η εξέταση και επιλογή των υλικών της ξυλογλυπτικής του, ο εντοπισμός δεν ήταν, δεν είχε σχέση με επιστημονικές έρευνες και κατατάξεις αλλά μόνο με μορφολογικές και καλλιτεχνικές επιδιώξεις.
Λίγο ενδιέφεραν τα λατινικά ονόματα των δέντρων, είχαν σημασία οι καθιερωμένες ονομασίες: “αγκρίνακας”, “αμπελιτσά”, “ασφένταμος” κλπ που ξυπνούσαν τις παιδικές μνήμες , όταν σκάλιζε με το σουγιαδάκι κάθε τι προσφερόμενο κι ο αυστηρός πατέρας του φώναζε (άνοιξε το βιβλίο ! μάθε γράμματα) κι η οργιαστική φύση του ξυπνούσε ανησυχίες και συγκινήσεις .

Σε μερικά έργα , η φαντασία του πετάει, τίποτα δεν τον κρατά στη γη

Περνώντας από τα έργα και εξετάζοντας τις μορφές και τις εξηγήσεις (τίτλους) μπορούσα να ακολουθήσω τον καθηγητή της βιολογίας, στις άπειρες διαδρομές του, στο ενδιαφέρον πολυποίκιλο τοπίο του νησιού μας, να αντιληφθώ τις σκέψεις και τους στοχασμούς του, που δεν είχαν πια σχέση με την επιστήμη μα με την καλλιτεχνική δημιουργία.

Ο ρεαλισμός υποχωρεί σε συμβολισμούς σκοτεινούς

Απέφυγε τις εικαστικές σπουδές (αν και είχε την δυνατότητα) δεν θέλησε να “ μάθει” (να εκπαιδευθεί)τους κώδικες των πλαστικών τεχνών και ειδικά της γλυπτικής. Προτίμησε να ακολουθήσει το ένστικτό του, να ξεφύγει από την δέσμευση των “προθέσεων” να επιστρέψει στα παιγνίδια της παιδικής ηλικίας.

Εγκαταλείποντας την επιστήμη και τις αναλύσεις και τις αποδείξεις -τη μέγκενη της λογικής – βρέθηκε στο χώρο της τέχνης κι ένοιωσε βολικά και οικεία αναζητώντας με τα πιο ταπεινά απτά υλικά, την έκφραση τω πιο προσωπικών αισθημάτων και των μύχιων σκέψεών του.

Οι συνδιασμοί κάποτε μπερδεύουν και πρέπει να ψάξουμε εξηγήσεις

Ο έκδηλος πριμιτιβισμός είναι επακόλουθο της επεξεργασίας του ξύλου με αυθόρμητο και καθόλου σχεδιασμένο τρόπο αλλά και βαθύτερων αιτίων που συνδέονται με τις ψυχικές τάσεις και τις αρχαίγονες τελετουργίες, αλλά η λαϊκότητα παραπλανά, ο ξυλογλύπτης είναι άνθρωπος του κόσμου και των γραμμάτων καθόλου κοινός.

Πρέπει να επισημάνουμε ότι χρησιμοποιεί το ξύλο αξιοποιώντας την ποιότητα του, το είδος του δέντρου, την μορφή του, τη δομή του υλικού την υφή αλλά και τα ιδιαίτερα τυχόν χαρακτηριστικά του(νερά ρόζους κλπ).

Δεν μπορούμε να επιχειρήσουμε μια πληρέστερη αισθητική αξιολόγηση των έργων του εκλεκτού βιολόγου, δεν έχει και σημασία να προσθέσουμε επαίνους και δάφνες για τις εργασίες του, έχει αρκετές ακαδημαϊκές, για να αναπαύεται.
Θα συνιστούσαμε στους συμπολίτες μας να προλάβουν να επισκεφθούν την έκθεσή του Μανόλη Στρατάκη, είναι μια περιήγηση σε σκέψεις και αισθήματα αλλά και πιο πολύ είναι ένας ύμνος στην κρητική φύση, ενός αμετανόητου φυσιολάτρη.