Φωτογραφία του 1925, στο κέντρο ο Γιάννης Ζεβελάκης, αριστερά Δημόκριτος δάσκαλος, δεξιά ο γαμπρός του Νίος Ψαράκης.

Η ΚΑΤΑΓΩΓH ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟ-ΠΑΠΠΟΥ – ΜE ΤΗΝ EΥΚΑΙΡΙΑ ΤΩΝ 100 ΧΡΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΚΙ ΟΤΑΝ ΔΕΝ ΨΑΧΝΕΙΣ…ΒΡΙΣΚΕΙΣ  (ΠΙΚΑΣΟ) κείμενο αφιερωμενο στην  :  Niki Zevelaki Risenhoover

 

Έχει σημασία η ακρίβεια και η πραγματικότητα;   Όχι πάντα και όχι τελείως. Οι ρίζες των Ζεβελάκηδων , μας οδηγούν στους Φούμηδες  (φημισμένους) μια επιφανέστατη οικογένεια του Σελίνου (Κακοδίκι).  Το είχαμε ακούσει από τα παιδικά χρόνια, όταν φτάναμε τα καλοκαίρια  στο μακρυνό μας χωριό, ένα ένα τα αδερφάκια, για να αναπνευσουμε καθαρό αγέρα και πιο πολυ για να ξεπεινάσουμε (δηλ.να δυναμώσουμε με λίγο γάλα και κανένα αυγό). Λέγανε ότι ένας Φούμης “εζεβέλιασε” δηλαδή έκανε κάποια παραξενιά,  του”την έδωσε” όπως λένε σήμερα, γιατί άρχισε να κτίζει ένα σπίτι μεγάλο (μέγαρο) και το άφησε ατέλειωτο, όταν έφτασε στην τοποθέτηση της σκεπής.  Το κτίσμα φαινόταν στη δεκαετία του 1950, στα Παπαδιανά, δεν ήταν βέβαια τεράστιο, μα στα παιδικά μάτια  φαινόταν πύργος. (ε)Ζεβέλιασε λοιπόν ο προπρο-πάππους, τρελάθηκε, και το παρανόμι Ζεβελής ήταν φυσικό επακόλουθο της συμπεριφοράς του. Όταν φτάσαμε (εμείς όλοι)σε μεγάλη ηλικία,  το ψάξιμο ήταν φυσικό : ’ όχι ακριβώς για τις ρίζες μα από περιέργεια,  βέβαια και για να πειράξουμε μερικούς λαϊκής καταγωγής  (εύπορους) φίλους.

 

Κρητικοί των αρχών του 20ου αιώνα -φωτογραφ;iα NELLY'S
Κρητικοί των αρχών του 20ου αιώνα -φωτογραφίiα NELLY’S

 

Πρώτα ερχόταν η σημασία της λέξης – ο σοφότατος  Νίκος Σταυρινίδης δεν την είχε συναντήσει, άλλοι περιοριζόταν στην ετυμολογία της, μάλλον από το Ζαβός, Ζερβός κλπ.  Στο λεξικό του ανατολικού γλωσσικού ιδιώματος της Κρήτης δεν αναφερεται, αλλά  ο Α.Ξανθινάκης στο δικό του της Δυτικής  Κρήτης, καταγράφει σχετικές λέξεις: Ζέβελα ή Ζάβελα = αρρώστια των αιγοπροβάτων (ελάττωση της κινητικής λειτουργίας των ζώων-μυών-, παράλυση). Ζεβελιώ= παραλύω .Εζεβέλιασε και καλανταρίζει όντε (μ)πορπατεί  (παραπαίει).   Φαίνεται να ξεκαθάρισε τουλάχιστον η σημασία, που οδηγεί σε άλλες σκέψεις. Και θα ανοίξουμε άλλη σελίδα, χρονολογική αυτήν τη φορά. Ας αφήσουμε το “γιατί” προσώρας, να πάμε στο “πότε” γίνεται η αλλαγή του ονόματος από Φούμης σε  Ζεβελής.   Ξέρουμε με βεβαιότητα ότι οι πρώτοι τρεις που έχουν το όνομα Ζεβελάκης, είναι ο προππάπους μας Γιάννης και τα δυο αγνώστων μικρών (βαφτιστικών) ονομάτων αδέρφια του. Επίσης είναι σίγουρο ότι ο Γιάννης έζησε στην γειτονιά “Αβδουλιανά”(Κακοδίκι) που ονομάστηκε “Ζεβελιανά” όσο ζούσαν εκεί κάποιοι απόγονοί του. Ήταν το τελευταίο παιδί από τα 9 κορίτσια και τα τρία αγόρια της οικογένειάς του και τον ανάθρεψε μια του μεγάλη αδερφή. Είναι επίσης διαπιστωμένο, ότι ο ένας αδελφός του προππάπου έζησε όλη του τη ζωή στα Παπαδιανά(Κακοδίκι), ενώ ο άλλος μετοίκησε στους  Δρυς και δεν τον είδε ποτέ κανείς, αν και η απόσταση από τους άλλους δεν είναι μεγάλη.

Στ κεντρο ο Γιάννης Ζεβελάκης, Αριστερά ο Δημόκριτος και δεξιά ο Ψαράκης
Στο κεντρο ο Γιάννης Ζεβελάκης, Αριστερά ο Δημόκριτος και δεξιά ο Ψαράκης στα 1925 στο Κακοδίκι  (fbt.από την Ν.Ζεβελάκη-Risenhoover)

Ο Γιάννης Ζεβελάκης, φαίνεται να είναι εύπορος χωρικός, με πολλά κτήματα και φάμπρικα(“εργοστάσιο” λαδιού) στα κτίσματα της ιδιοκτησίας του. Απέκτησε  πέντε αγόρια και μια κόρη.  Από τα παιδιά του δεν έγινε κανείς γεωργός, αλλά δυο δάσκαλοι (ο Φραγκίσκος και ο Δημόκριτος) ένας επιχειρηματίας (ο Γιώργος) ένας σιδεράς(ο Βασίλης), ενώ (όπως ήταν φυσικό) ο πέμπτος(Μανόλης) χάθηκε στις εθνικές περιπέτειες (1912-1920).   Πέθανε στα 1942, σε προχωρημένη ηλικία , αφού το τελευταίο του παιδί ήταν 45 χρονών και τα άλλα πλησίαζαν τα 60.   Μπορούμε να εκτιμήσουμε  την χρονολογία γέννησής του :  γύρω στα 1860, αν ήταν ογδοντάρης όταν άφησε τον μάταιο τούτο κόσμο.   Πρέπει να βρεθούμε τώρα στον 19ο αιώνα των μεγάλων περιπετειών της Κρήτης.  Ποιος από τους Φούμηδες να ΄ταν ο πατέρας του Γιάννη Ζεβελάκη; Σύμφωνα με τις ιστορικές πληροφορίες, από την σφαγή των Χριστουγέννων του  1821 στο Κακοδίκι, σώθηκαν μόνο οκτώ άτομα και σκοτώθηκαν 21 από τους Φούμηδες. Επιβίωσαν κυρίως γυναίκες και παιδιά, που κρατήθηκαν αιχμάλωτοι  και απελευθερώθηκαν με οικονομικά ανταλλάγματα.

Κωνσταντίνος Φούμης, εγγονός του Μαυροκούκουλου΄διαπρεπής  πολιτικός του Σελίνου , στενότατος συνεργάτηςτου Βενιζέλου
Κωνσταντίνος Φούμης, εγγονός του Μαυροκούκουλου΄διαπρεπής πολιτικός 
του Σελίνου , στενότατος συνεργάτης του Βενιζέλου

Μεταξύ  τους ο Γεώργιος Φούμης  που ήταν 6 ή 7 ετών και η μάνα του. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι μετά την απελευθέρωση τους από τους Τούρκους, όλοι οι Φούμηδες, θα ζήτησαν καταφύγιο στην Τήνο,  στο νησί διατηρούσαν  πολύ στενές σχέσεις και κατέφευγαν όταν είχαν προβλήματα με τους κατακτητές. Πόσο θα  έμειναν, είναι άγνωστο.  Τα παιδιά θα είχαν την ευκαιρία να μάθουν λίγα γράμματα –  που στο Κακοδίκι  ήταν  αδύνατο.  Οι Φούμηδες  είχαν έφεση και προσπαθούσαν να μορφωθούν, ο πατέρας του Γεωργίου ο Μαυροκούκουλος, λεγόταν και Αναγνώστης, επίθετο των γραμματιζούμενων.   Στην Τήνο ο μικρός μεγάλωσε και έμαθε και είδε πολλά. Πιθανόν στο νησί των μαρμαράδων, να γνώρισε την τέχνη των λιθοξόων και των κτιστάδων  που γύριζαν με τα “ισνάφια” τους όλη τη χώρα,  αλλά δεν έφταναν εύκολα  στην μακρινή(τότε) Κρήτη.   Έφηβος στο Κακοδίκι, προσαρμόστηκε στις δύσκολες συνθήκες, δούλεψε ανδρώθηκε και και μεγάλωσε την σημαντική περιουσία του. Θα παντρεύτηκε πριν την επανάσταση του 1841 και  πριν θα  οικοδόμησε την κατοικία του (το σπίτι το κτίζει ο γαμπρός στο χωριό του).  Η οικογένεια του πλήθαινε, χρειαζόταν κι άλλα δωμάτια. Η επανάσταση του 1841 τον βρήκε να έχει τελειώσει τους τοίχους σε ένα μεγάλο δωμάτιο, έμεναν τα ξύλα (οι δοκοί) και οι τεγίδες και το χώμα (η λεγόμενη λεπίδα). Πρόλαβε να πάρει την οικογένειά του,  να μην πέσει πάλι στα χέρια των κατακτητών, η Τήνος προσφερόταν  πάντα για φιλοξενία(καταφύγιο).  Γύρισε όταν ησύχασαν τα πράγματα.  Μα στην κοπιώδη περίοδο την προσαρμογής, της εργασίας στα χωράφια που είχαν μείνει ακαλλιέργητα καιρό, η αρρώστια καραδοκούσε.

 

Κρητικοί στους Βαλκνικούς πολέμους/όλοι σχεδόν πολέμησαν απο τα 5 γιους του Γιάννη, ο ένας δεν γύρισε
Κρητικοί στους Βαλκανικούς πολέμους/όλοι οι Ζεβελάκηδες  πολέμησαν απο τους 5 γιους του Γιάννη, ο ένας δεν γύρισε

 

Πιθανόν δισκοπάθεια( ή αρρώστια των αρθρώσεων ή άλλη),  πριν κρεβατωθεί, κυκλοφορούσε και εργαζόταν κουτσαίνοντας,  περπατούσε σαν “παράουρος” σαν πρόβατο που προσβλήθηκε από την Ζέβελα, οι συγχωριανοί του δεν άργησαν να τον παρανομιάσουν. Εζεβέλιασε (ν) ο Φούμης, Ζεβελής…   Τα παιδιά του βέβαια, Ζεβελάκια .   Ο νουνεχής Γιώργος Φούμης, που συνήλθε κάποτε από την εξαιρετικά επώδυνη νόσο και ξαναστάθηκε στα πόδια του – λόγω της μεγάλης υπομονής και επιμονής του- ενοχλήθηκε με το παρανόμι, που ήταν αρκετά προσβλητικό, μα ήταν πια τόσο καλά, που το διασκέδαζε. Η “Ζάβελα” είχε νικηθεί κι αυτός χόρευε σαν έφηβος και τα παιδιά πλήθαιναν και το βιος του.   Μια επανάσταση είχε περάσει, οι Τούρκοι είχαν αντικατασταθεί από τον Μωχάμετ Άλη, μα τίποτα δεν έδειχνε ότι η Κρήτη θα ησυχάσει.   Αποφάσισε να νομιμοποιήσει το παρανόμι: να αλλάξει το επίθετο από Φούμης, Ζεβελής και για πιο μεγάλη σιγουριά να κρητικοποιηθεί σε  Ζεβελάκης . Η εποχή ευνούσε κάποιες γραφειοκρατικές διαδικασίες, η αλλαγή πέρασε όπως εκατοντάδες άλλες στην Κρήτη εκείνης της εποχής. O  Γιώργος Ζεβελάκης, θα περάσει την μεγάλη Επανάσταση του 1966, σχετικά ήσυχος ,  το «καταραμένο» όνομα των Φούμηδων, δεν τον βάραινε πια –  τα αδέρφια του θα συνεχίσουν τους αγώνες τους χωρίς αυτόν – τα παιδιά του δεν θα έχουν πάνω τους την “δαμόκλειο σπάθη”ενός ηρωϊκού αλλά εξαιρετικά επικίνδυνου παρελθόντος. Και πέρασαν τα χρόνια απέκτησε 9 κόρες και τρεις γιους, ο μικρότερος ο Γιαννάκης (σύμφωνα με την Λούλα Ζεβελάκη) πρόκοψε γρήγορα,  παντρεύτηκε την Κατσικαβελάκη , αγόρασε κι άλλα κτήματα και κατοίκησε στην πολύ κοντινή γειτονιά των Αβδουλιανών, που εγκατέλειπαν οι Τούρκοι μετά το 1866. Ο μεγαλύτερος ο γιος κληρονόμησε τα σπίτια των Παπαδιανών(1) και  τμήμα της γονικής περιουσίας, ενώ ο τρίτος “ξορίστηκε”  στο μικρό χωριό Δρυς- που απέχει βέβαια λίγο , μα τότε ήταν πολύ πιο ορεινό και απρόσιτο.   Οι δυο γιοί, που ήσαν κοντά διατήρησαν στενές σχέσεις,  ενώ ο αυτός που πήγε στις Δρυς, απομονώθηκε τελείως σιγά σιγά.

Ορφανοτροφείο Ρεθύμνου 1935, στο κεντρο Διευθυντής ο Δάσκαλος Δημόκριτος Ζεβελάκης
Ορφανοτροφείο Ρεθύμνου 1935, στο κεντρο Διευθυντής ο Δάσκαλος Δημόκριτος Ζεβελάκης (Αρχείο Γ.Ζ.)

Ο Γιάννης είχε πέντε γιους : τον Γιώργο, τον Βασίλη, τον Μανόλη, τον Φραγκίσκο και τον Δημόκριτο και μια κόρη τη Μαρία. Αυτός που κατοίκησε στα Παπαδιανά ένα γιο , τον Νίκο.   Ο άλλος άγνωστο τι απέκαμε. Κάποιος δάσκαλος που υπηρέτησε μετά τον Β΄παγκόσμιο πόλεμο στους Δρυς,  γνώρισε την οικογένεια αυτήν και είχε μόνο καλά λόγια να πει.

 

—– ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

Ενδεικτικά στοιχεία: Ο Γιώργος είχε τελευταίο παιδί τον Γιάννη Ο Γιάννης ονόμασε Γιώργο ένα από τα πρώτα παιδιά του   Ο γιος του ο  Βασίλης ονόμασε Γιώργο ένα δικό του Ο Σπύρος, γιος του Βασίλη, ονόμασε Γιώργο και Γιάννη το πρώτο παιδί του.

Σπύρος δεξιά και Βασίλης Ζεβελάκης αριστερά, Ηράκλειο δεκαετία του 1950
Σπύρος δεξιά και Βασίλης Ζεβελάκης αριστερά, Ηράκλειο δεκαετία του 1950

—–   Μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει καμιά επαφή, μεταξύ των τριών κλάδων των Ζεβελάκηδων: κι ας έχουν περάσει 150 χρόνια. Οι Κάτοικοι των Δρυών, που έχουν μετοικήσει στην Αθήνα, δεν συναντήθηκαν με τους απογόνους του Γιάννη που ζουν εκεί και είναι αρκετοί.   Έχει πια σημασία ;  Μάλλον όχι, μόνο για να συμπληρώσουμε το γενεαλογικό δέντρο μιας οικογένειας, που δημιουργήθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα – μέσα στις εξεγέρσεις  και τα αίματα των συνεχών επαναστάσεων των κρητικών.

(1). Ένας από τους 30 και πλέον οικισμούς του Κακοδικίου, που συγκέντρωνε τους περισσότερους Φούμηδες.

8 σκέψεις σχετικά με το “Η ΚΑΤΑΓΩΓH ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟ-ΠΑΠΠΟΥ – ΜE ΤΗΝ EΥΚΑΙΡΙΑ ΤΩΝ 100 ΧΡΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ”

  1. Εμαθα τοσα για σενα και μπόρεσα να διεισδυσω καλύτερα στην εξαιρετικά ενδιαφερουσα προσωπικά του φίλου μου ,Βασιλη …(έτσι σε αισθανομαι τουλαχιστον ,εγώ ).Οι φωτογραφίες πολύ ενδιαφέρουσες ,το κείμενο επίσης ! Σ’ ευχαριστώ ! Αλήθεια ,ποιά είναι η Νίκη Ζεβελάκη;

  2. Is it correct that Constantine Foumis had a daughter called Katina?

    If this is correct does anybody know anything about her?

    Είναι σωστό ότι Φούμης Κωνσταντίνος είχε μια κόρη που ονομάζεται Κατίνα

    Αν είναι όντως έτσι ξέρει τίποτα γι ‘ αυτήν;

  3. – το πατρικο ονομα της γιαγιάς μου ήταν Μαρία Φούμη, εκείνη πεθανε το 1976 . ξερω οτι ειναι και εκεινη απο αυτη την οικογενεια των φουμηδων.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *