ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΦΑΣΟΥΛΗΣ – Ο ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ

 

ΣΤΑΜΆΤΗΣ ΦΑΣΟΥΛΗΣ, φωτογραφία διαδικτύου
ΣΤΑΜΆΤΗΣ ΦΑΣΟΥΛΗΣ, φωτογραφία διαδικτύου

ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΦΑΣΟΥΛΗΣ – Ο ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ (ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ)

Αφιέρωση: στους ηθοποιούς : Γιώργο Αντωνάκη και Μαρία Σαριτσάμη

Λίγοι πια διαβάζουν εφημερίδες, λιγότεροι τις αγοράζουν- ελάχιστοι τις εκτιμούν. Ανήκω σ αυτούς τους ελάχιστους, που είναι ακόμα “κολλημένοι” στον “έντυπο”τύπο. Θες η συνήθεια, ο αταβισμός, ή ηλικία και βέβαια η εικαστική αντίληψη, που δεν ικανοποιείται μόνο με ψηφιακές ειδήσεις και εικόνες και αέρα κοπανιστό. Χαρτί, μελάνι, γραπτός λόγος…άνθρωποι που ξέρουν να γράφουν. Η μανία των νεοελλήνων για συζήτηση και φωνές ποτέ δεν ήταν του γούστου μου, καλύτερα  βουβός, άφωνος, “κινέζος”, σκεφτόμουν πριν 50 χρόνια . Μα υπάρχουν ακόμα δημοσιογράφοι που ξέρουν ότι τα τριτόκλιτα γίνονται στη δημοτική απλούστερα, ο πάτερ πατέρας και ο Απόλλων, Απόλλωνας. Γίνεται κι αυτό. Ας αναδείχθηκαν από τους γνωστούς αρκετοί στην μικρή οθόνη (Χαρδαβέλας, Χατζηνικολάου κλπ)και πάρα πολλοί στην μεγάλη σκηνή της Βουλής (Κανέλλη, Λιάνης, Δημαράς, Κύρτσος κλπ). ο Ευθυμίου κάποτε έγραφε ορθά τα ελληνικά κι ο Παναγιωτόπουλος έκανε ρεπορτάζ σωστά και σπαρταριστά. Ήξεραν ανάγνωση και γραφή. Είχαν προϊσταμένους (αρχισυντάκτες)σοβαρούς αλλά και καλλιεργημένους , δεν σήκωναν μεγάλες αβαρίες.

Ο σημαντικότερος ίσως θεατρίνος της γενιάς του, από φωτογραφία του διαδικτύου
Ο σημαντικότερος ίσως θεατρίνος της γενιάς του, από φωτογραφία του διαδικτύου

Δεν έχουν μείνει πολλοί, αλλά το παράξενο, αναδείχθηκαν άλλοι, που δεν το περιμέναμε, όχι συγγραφείς και λογογράφοι, αλλά ηθοποιοί. Ξεχωριστός, σημαντικός απολαυστικός και ταλαντούχος ο Σταμάτης Φασουλής – από το σανίδι στις στήλες μιας μεγάλης (τουλάχιστον κάποτε) εφημερίδας.

Είναι σπάνιο μα συμβαίνει, να ναι κανείς πολυτάλαντος- δηλαδή πολυπλούσιος σε ταλέντο. Μα ο Σταμάτης λένε , μυρίζει σανίδι, σαν συγγραφέας, πάλι σκηνή οραματίζεται αλλά και σαν αρθογράφος, από το σανίδι ξεκινάει. Όμως τι παράξενο, ο ηθοποιός δεν χάνεται (βέβαια) όμως αλλάζει γίνεται αγνώριστος σχεδόν όταν γράφει. Είναι λόγιος συγγραφέας και οξυδερκής αναλυτής, διανοούμενος πολλών ιδιοτήτων και ταχυτήτων (ας επιτραπεί η έκφραση). Ζωγραφίζει με παστέλ, σκηνογραφεί με χαρτόνια, παίζει και μοιράζει ρόλους και κυρίως (ανα)δημιουργεί εικόνες της καθημερινής μας ζωής. Και σαν καλλιτέχνης, δεν γκρινιάζει απλώς, δεν οδύρεται, δεν τραβάει τα μαλλιά του. Κατεβαίνει τις κοιλάδες κι ανεβαίνει τους δικούς μας λόφους , για να μας δώσει κουράγιο. Παίζει με το πρόσωπό μας, σκουπίζει δάκρυα και χαράζει χαμόγελο. Ας είναι τόσο δύσκολος ο καιρός. Δεν “πολιτικολογεί” κι ας είναι τοποθετημένος, ένας ακτιβιστής με μάσκα υποκριτή του αρχαίου θεάτρου, με κοθόρνους και εξαιρετική ευαισθησία. Δεν κρύβεται μα δεν συμβουλεύει. Τον συμπαθούμε, είναι μια χαραμάδα φως, στο σκοτεινό τοπίο των ΜΜΕ, μια μικρή , τόση δά, ελπίδα.

ΕΛΕΘΕΡΟ ΘΕΑΤΡΟ, μεσα στο σκοτάδι και το ζόφο της δικτατορίας, ένα φως έλαμψε...
ΕΛΕΘΕΡΟ ΘΕΑΤΡΟ, μεσα στο σκοτάδι και το ζόφο της δικτατορίας, ένα φως έλαμψε…(στο κέντρο ο Σταμάτης Φασουλής)

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

Η λεγόμενη γενιά του Πολυτεχνείου, διέπρεψε στην πολιτική, δηλαδή ανέβηκε μεγάλα σκαλιά και κατέλαβε υψηλότατες θέσεις. Αυτό δεν σημαίνει και πολλά, για τους υπόλοιπους Νεοέλληνες. Είναι φανερό ότι έγιναν συμβιβασμοί, που ξεπέρασαν τα όρια και  τούμπες που δεν είχαν καμιά χάρη και κανενα γούστο ( Δαμανάκη, Ανδρουλάκης κ.α.) .

Στις τέχνες και κυρίως στο θέατρο, η γενιά που “ανδρώθηκε” στα χρόνια της δικτατορίας, έκανε θαύματα,  σε πολλούς τομείς – άλλαξε τελείως (ανανέωσε) την κοινωνικότερη από όλες τις τέχνες.  Ισως πρέπει κάποτε να σχολιασθεί αυτό το γεγονός.

 

Σταμάτης Φασουλής. από το σκιτσογράφο του ΑΛΚΜΑΝΑ 10.10.2014
Σταμάτης Φασουλής. από τον σκιτσογράφο του ΑΛΚΜΑΝΑ 10.10.2014

 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

(Αντιγραφή από διαδίκτυο)

Είναι ένα από τα πλέον πολυσυζητημένα πρόσωπα του ελληνικού θεάτρου. Από εκείνους τους ανθρώπους που δεν περνούν απαρατήρητοι. Ο Σταμάτης Φασουλής, ηθοποιός, σκηνοθέτης, μεταφραστής: θεατράνθρωπος με μία λέξη. Από το Ελεύθερο Θέατρο και την Ελεύθερη Σκηνή στις κεντρικές αθηναϊκές σκηνές και στο Εθνικό Θέατρο, με πολλές συνεργασίες και με μια ευρύτατη γκάμα θιάσων. Πολλή επιθεώρηση, πολύ ελληνικό έργο, πολλή ελληνική κωμωδία και λιγότερο ξένο κλασικό.

 

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ:

Τα κείμενα του Σταμάτη Φασουλή, δημοσιεύονται κάθε Σάββατο στα ΝΕΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΔΡEΑΔΑΚΗΣ, ΣΚΙΤΣΟΓΡΑΦΟΣ – EΝΘΥΜHΜΑΤΑ

Ο Γιάννης Ανδρεαδάκης, δεν είναι πια στη συντροφιά μας, που λέει ο λόγος.  Ποιος λόγος; εγώ σχεδιάζω θα σκεφτόταν και θα μισογελούσε, σαρδόνια. Και θα μας ακολουθούσε διακριτικά (είναι αλήθεια) δεξιά και αριστερά.  Τα ανέκδοτά του, είναι χωρίς λόγια – κι ας φλυαρούσε κάποτε με τις κυρίες των μεγάλων σαλονιών.  Εκεί που έβρισκε απήχηση, εκεί που κτυπούσε η καρδια του, ήταν ο κόσμος των ταπεινών ανθρώπων και των ζώων.  Θα θυμηθούμε κείμενα και εικόνες, κυρίως από το alkman.gr που ενδιαφερόταν  σαν αληθινός φίλος του (και …μοναδικός -κυριολεξία-συνεργάτης του). Πρώτο του παλιού Ηρακλείωτη φίλου του, Γιώργου Ζεβελάκη. Τον ευχαρίστησε όταν κάποτε αναρτήθηκε- θα σας αρέσει και σήμερα 4 χρόνια μετά την πρώτη παρουσίασή του:

 

 

"Ο γάμος " συλλογή Κονιορδου
“Ο γάμος ” συλλογή Κονιορδου

Ο ΠΟΡΤΡEΤΙΣΤΑΣ ΑΦΗΓΗΤΗΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΔΡEΑΔΑΚΗΣ
ΑΛΚΜΑΝ / 16 Απριλίου 2010

Ο Γάμος, δεκαετία 1970-80/ διαστάσεις έργου : 35Χ50 εκ. -συλλογή Κονιόρδου
–ΠΑΝΩ ΒΛΕΠΕΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΚΑΙ ΧΑΜΗΛΑ Η ΝΥΦΗ –ΤΑ ΔΥΟ ΣΥΓΓΕΝΟΛΟΓΙΑ
–Ο ΜΠΟΣΤΕΙΟΣ ΚΟΥΜΠΑΡΟΣ –ΤΑ ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΑ ΑΟΡΑΤΩΣ ΣΤΕΦΑΝΑ
–Ο ΜΑΕΣΤΡΟΣ ΨΑΛΤΗΣ –ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΟΥ ΚΑΝΤΗΛΑΝΑΦΤΗ
–Η ΕΓΚΥΟΣ ΧΗΡΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΑΡΑ –ΟΙ ΚΟΥΤΣΟΜΠΟΛΕΣ
–Ο ΠΑΝΔΡΟΛΟΓΟΣ

Τριανταδύο χρόνια κουβαλάω στα χαρτιά μου την καρτ-ποστάλ με τη γελοιογραφία του Γιάννη Ανδρεαδάκη. Έσπευσα να την προμηθευτώ μόλις την κυκλοφόρησε ο Δήμος Ηρακλείου το 1978 στη σειρά «Το Ηράκλειο όπως το βλέπουν συμπολίτες ζωγράφοι». Ισόχρονη είναι και η επιθυμία μου να την υπομνηματίσω εν είδει εκτεταμένης λεζάντας. Σκεφτόμουν να προσθέσω τα δικά μου –πολλά λόγια- σε μια γελοιογραφία «χωρίς λόγια».
Είχα από την πρώτη στιγμή την περιέργεια να προσπαθήσω να κάνω μια λεπτομερειακή εξέταση των μερών του επίμαχου σκιτσαρίσματος. Να δω στη μικροκλίμακα ένα-ένα τα πρόσωπα, τις μεταξύ τους σχέσεις και τη στάση τους απέναντι στο κεντρικό γεγονός. Ύστερα με είλκυσε η ικανότητα του καλλιτέχνη να μετατρέψει μια κοινότοπη και βαρετή σκηνή ενός γάμου σε εικόνα πολυεπίπεδης ανάγνωσης.
Ο Ανδρεαδάκης απογυμνώνει την τελετή από τα θρησκευτικά της συμφραζόμενα. Της δίνει εντελώς συμβατικές διαστάσεις στήνοντάς την σαν σκηνικό θεατρικής παράστασης. Κινεί τα πρόσωπα έξω από τους τελετουργικούς ρυθμούς και τα αποξενώνει από τον περιβάλλοντα χώρο, καταργώντας το φόντο των εικονισμάτων και ότι άλλο θα παρέπεμπε σε εσωτερικό ναού. Όλος ο κόσμος λουσμένος στο αίθριο φως, στριμώχνεται για να ποζάρει μπρος στο φακό, που φαίνεται να ’ναι τοποθετημένος πίσω από την πλάτη του ιερέα. Εξάλλου οι επιφορτισμένοι να τελέσουν το υποτιθέμενο μυστήριο –παπάς, ψάλτης και καντηλανάφτης- περί άλλα τυρβάζουν.

καντηλι

Ο παπάς, με κοτσιδάκι και αυτιά σαν φραγκόσυκα, σκιτσάρεται εκ των όπισθεν, είναι σκυμμένος πάνω στις λευκές σελίδες ενός ογκώδους τόμου, που τον υπερβαίνει και του κρύβει τη θέα. Ο αριστερόχειρ γηραιός ψάλτης αναπέμπει ύμνους ξεφυλλίζοντας την ανοιγμένη πάνω στο αναλόγιο παρτιτούρα. Χαρούμενος, αμέριμνος, η μόνη του ανησυχία είναι να μην του ξεκολλήσει η αραιή φράντζα απ’ το μέτωπο. Ο νεωκόρος με το κοκοράκι στα μαλλιά, το μουστάκι τύπου Σαρλό και το παντελόνι αναβάτη, τον έχει πάρει στιγμιαία, υπό την επήρεια του θυμιάματος.

Στο κέντρο, ο ευκατάστατος, περασμένης κάπως ηλικίας γαμπρός, ο μοναδικός με γραβάτα, σηκώνει τα μάτια και βλέπει να έρχεται από ψηλά το ιπτάμενο στεφάνι.

...ο γαμπρός κάποιας ηλικίας και η νύφη χαμηλοβλεπούσα...
…ο γαμπρός κάποιας ηλικίας και η νύφη χαμηλοβλεπούσα…

Γαμπρός κάποιας ηλικίας και νύφη χαμηλοβλεπούσα…
Το κρατάει με την αριστερή του παλάμη, γιατί έχει προλάβει να σταυρώσει τα στέφανα, όπως δείχνει η θέση του αντίχειρα, ο καλοντυμένος κουμπάρος, φιγούρα του Μποστ. Ο γαμπρός ξεχωρίζει και με το ύφος και την αμφίεσή του. Στους ώμους του γυαλίζουν κάτι σαν σιρίτια. Φοράει χοντρά δίχρωμα σκαρπίνια, κάπως ντεμοντέ, που δεν επιδέχονται όμως, ούτε γι’ αστείο, το παραδοσιακό πάτημα από τη γόβα της νύφης. Εκείνη, χαμηλοβλεπούσα, με το ένα χέρι τον κρατάει αγκαζέ, ενώ με το άλλο λίγα λουλούδια και μια τσάντα(!). Απ’ τους ώμους της κρέμονται δυο λεπτές μακριές πλεξούδες, ένας φιόγκος στολίζει την ανύπαρκτη μέση της και στα πόδια της τα αναμενόμενα ψηλά τακούνια.
Οι παρευρισκόμενοι, πλην του ξέμπαρκου καντηλανάφτη και των δυο λειτουργών, σχετίζονται συγγενικά ή φιλικά με τον ένα εκ των δυο πρωταγωνιστών. Με βάση αυτή τη σχέση έχουν κατανεμηθεί στο χώρο. Οι άνθρωποι του γαμβρού κατέλαβαν όλη τη δεξιά πλευρά και από τις εκφράσεις τους δεν φαίνονται να ’ναι και τόσο ευχαριστημένοι. Οι δυο γυναίκες, στο μέσον, γελούν και σχολιάζουν με κακεντρέχεια.

Οι δυο γυναίκες σιγομιλούν ...με κακεντρέχεια
Οι δυο γυναίκες σιγομιλούν …με κακεντρέχεια

Οι δυο γυναίκες, στο μέσον, γελούν και σχολιάζουν με κακεντρέχεια
Πίσω τους ο άνδρας σκεπτικός κάνει μελαγχολικές σκέψεις, ενώ η γυναίκα δίπλα του απορεί, σα να μην μπορεί να το χωνέψει. Άλλα συναισθήματα διακατέχουν τους συγγενείς της «τυχερής» νύφης. Στα πρόσωπά τους διακρίνεται συγκίνηση και προσδοκία. Αριστερά, στην πρώτη σειρά, η πολύτεκνη χήρα –εγκυμονούσα- κρατάει το μωρό στην αγκαλιά και γύρω παίζουν πέντε μικρά σαν σε παιδική χαρά. Αν και μαυροφορεμένη, λόγω πένθους, έχει τυλίξει τα μαλλιά της με άσπρο μαντίλι γιατί παρευρίσκεται σε χαρμόσυνη εκδήλωση, έθιμο που τηρούν και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Η χήρα, με τα μεγάλα βάρη στις πλάτες της, είναι μάλλον αδελφή της νύφης αν κρίνουμε από τα χαρακτηριστικά του προσώπου της. Έχουν και οι δυο ακριβώς την ίδια γραμμή που διαγράφει μάγουλα και πηγούνι. Στο πλάι της ο μπάρμπας με την κρητική φορεσιά, τη βράκα, τα μπαλωμένα στιβάνια και την μυτερή κατσούνα, θα μπορούσε να ‘ναι ο φτωχός πατέρα της χαμηλοβλεπούσας νύφης. Το ντύσιμό του μαρκάρει το νησί που τελείται η γαμήλια γιορτή. Πιο πίσω η ευτυχής μαυρομαντιλούσα μητέρα(;) κλαίει συγκινημένη χωρίς να χάνει απ’ το οπτικό της πεδίο το ζεύγος. Τα δυο μικρά παρανυμφάκια έχουν αρχίσει ένα ¹παιχνίδι κινήσεων και βλεμμάτων.

Ο μπόμπιρας...
Ο μπόμπιρας…

Ο μπόμπιρας με τη σφεντόνα, παρανυφάκι
Ο μπόμπιρας με τα μπαλωμένα ρούχα, με τη σφεντόνα έμβλημα κυνηγού στην κολότσεπη και φορώντας μποτάκια του μεγαλύτερου αδερφού, αλληθωρίζει από χαρά και σφίγγει την ίση με το μπόι του λαμπάδα σαν να παρουσιάζει όπλο. Το κοριτσάκι με το φιόγκο στα μαλλιά, το κεντημένο γιακαδάκι και τα καλτσάκια, έχει στραβώσει σκερτσόζικα τα πέλματα. Η φλόγα του πρώτου σκιρτήματος έχει λυγίσει το αναμμένο κερί.

Παρανυφάκι, λαϊκής καταγωγής
Παρανυφάκι, λαϊκής καταγωγής

Το κορίτσι με τη λαμπάδα, παρανυφάκι
Η παρουσίαση των προσώπων, η πιθανολόγηση των σχέσεων και η αντιστοίχηση με ρόλους άφησαν απ’ έξω την προξενήτρα. Αναζητήθηκε αλλά τα χαρακτηριστικά της δεν ανευρέθηκαν σε καμία από τις παρούσες γυναίκες. Θα ήταν όμως αδύνατο να απουσιάζει. Τότε ήρθε στο νου μου το διήγημα του Παπαδιαμάντη «Ο Πανδρολόγος»¹ με άνδρα προξενητή. Ο Γιάννης Ανδρεαδάκης διέθετε καλλιτεχνική φαντασία, είχε βαθύνει στον ανθρώπινο ψυχισμό και ήταν ένας εξαίρετος και λεπτολόγος σκιτσογράφος. Εκείνος λοιπόν έκανε το προξενιό. Μεθόδευσε την προσέγγιση των δυο πλευρών, άμβλυνε τις διαφορές, προχώρησε το συνοικέσιο και ήταν ο αφανής σκηνοθέτης της γαμήλιας στέψης
Μια συμβατική κοινωνική εκδήλωση στην εκκλησία, με τα στερεότυπα της και τα επαναλαμβανόμενα τελετουργικά μοτίβα, δεν άφηνε πολλά περιθώρια έμπνευσης και αλλαγών στον καλλιτέχνη για να παίξει στην εικονογράφηση. Ο Ανδρεαδάκης ήξερε καλά το χώρο και βρήκε τους τρόπους να ελαφρύνει το κλίμα. Έκανε μετατοπίσεις και αφαιρέσεις για να στήσει τη μελαγχολική, εν πολλοίς, παράσταση. Η υπονόμευσή του έγινε με σεβασμό και διακριτικότητα. Η αφαιρετική παρέμβαση του Ανδρεαδάκη εξαφάνισε και το δάπεδο κάτω από τα πόδια του κόσμου. Μόνο η υπογραφή του παρέμεινε, συμπιεσμένη σε μια γραμμούλα. Γυναίκες, άνδρες και παιδιά έχουν ακινητοποιηθεί για να απαθανατίσουν τη στιγμή. Ο καλλιτέχνης δεν κάνει διακρίσεις και παραχωρεί σ’ όλους μια θέση στο μέλλον.
Ο περίγυρος αξίζει τον σχολιασμό…
Ο Γιάννης Ανδρεαδάκης σκιτσάροντας πορτρέτα αφηγείται αληθοφανείς ιστορίες ταπεινών, μέσα από ένα λόγο που αναμιγνύει λύπη και χαρά, απάθεια και ένταση, σοβαρότητα και ίντριγκα, αμαρτία και αθωότητα. Ο καμβάς του λειτουργεί σαν μια ιδιότυπη ημιπερατή μεμβράνη. Συγκρατεί όσα πρόσωπα ταιριάζουν στις επιλογές και τις προτιμήσεις του και τα διαιωνίζει. Η ιδιότυπη ευθυμογραφική τέχνη του είναι κρυμμένη μέσα στα μυστικά της κατασκευής των πορτρέτων του. Στον προσωπικό τρόπο που χρησιμοποιεί το πενάκι και τη σινική για να σκιτσάρει τα πρόσωπα και να υπαινιχθεί τις ιστορίες τους. Σπάνια ένα έργο –ολιγάριθμων σκίτσων- φιλοτεχνημένο στη μονότονη μαυρόασπρη κλίμακα, παραμένει για κάποιους ενδιαφέρον μετά από πολλές δεκαετίες. Προκαλεί σχόλια και προσφέρεται για νέες αναγνώσεις.

¹«Ο Πανδρολόγος», το περίφημο διήγημα του Παπαδιαμάντη, δημοσιεύτηκε στο ημερολόγιο του Σκόκου του 1902. Ο καπετάν-Στέλιος(ανύπανδρος προξενητής) αναλαμβάνει, ανεπιτυχώς, να μεσολαβήσει για να νυμφευθεί τη χήρα Κρατήρα(το όνομα παραπέμπει σε στόμιο ηφαιστείου) ο γέρο-Σάββας.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ

Φωτογραφικο υλικό, δείχνει πολλά από τον παράξενο, εκκεντρικό αλλά πολύ ευαισθητο και διεισδητικό σχεδιογράφο, γελοιογράφο και σχολιαστή της ηρακλειώτικης (επαρχιακής μας) ζωής.

 

Ναυτάκι, στο Βασιλικό (τότε)Ναυτικό μας
Ναυτάκι, στο Βασιλικό (τότε)Ναυτικό μας
Εικόνα4047
Με φίλο στα Λιοντάρια και πολλή καλή διάθεση…
Συνομιλία με ένα αδέσπωτο σκυλί του Κέντρου...
Συνομιλία με ένα αδέσπωτο σκυλί του Κέντρου…
Με τον πιο σημαντικό φιλόζωο της πόλης μας , στο κέντρο του Ηρακλείου
Με τον πιο σημαντικό φιλόζωο της πόλης μας , στο κέντρο του Ηρακλείου
"Το Μπορντέλο" άγνωστο σχέδιο του Γιάννη Ανδρεαδάκη
“Το Μπορντέλο” άγνωστο σχέδιο του Γιάννη Ανδρεαδάκη(αρχείο ΑΛΚΜΑΝΑ)
Τελευταίες φωτογραφίσεις ( alkman.gr)
Τελευταίες φωτογραφίσεις ( alkman.gr)
Ο alkman.gr τον είχε πάντα στον (ατελή) φακό του
Ο alkman.gr τον είχε πάντα στον (ατελή) φακό του
Η Σάρα(φωτογράφος) τον είχε στο πρόγραμμα των πορτραίτων της , δεν (τον) πρόλαβε...
Η Σάρα(φωτογράφος) τον είχε στο πρόγραμμα των πορτραίτων της , δεν (τον) πρόλαβε…
Το καπέλο, σαν ναυτικό εμοιαζε, δεν του έλειπε...
Το καπέλο, σαν ναυτικό εμοιαζε, δεν του έλειπε…
Όταν εγκατέλειψε ένα ποτηράκι ρακή για πορτοκαλάδα, άρχισε να προβληματίζεται...
Όταν εγκατέλειψε ένα ποτηράκι ρακή για πορτοκαλάδα, άρχισε να προβληματίζεται…
Όμως το κεφι δεν έλειπε, ακόμα κι όταν τον ενοχλούσαν πολλοί...
Όμως το κεφι δεν έλειπε, ακόμα κι όταν τον ενοχλούσαν πολλοί…
Εκδρομή στην Ανατολική Κρήτη, με φίλους και φίλες
Εκδρομή στην Ανατολική Κρήτη, με φίλους και φίλες

 

Θα τον θυμόμαστε, θα μας λείπει – το φανταζόταν , μα δεν ήξετε πόσο.

 

 

 

 

Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΣΑΡΙΔΑΚΗΣ EΚΘΕΤEΙ ΣΤΗΝ ΑΘHΝΑ – ΤΟ ΚEΙΜEΝΟ ΤΟΥ 2009

 Έργο από την έκθεση του ζωγράφου (φωτ.διαδικτύου)
Έργο από την έκθεση του ζωγράφου (φωτ.διαδικτύου)

¨Εφτασε χθες μια πρόσκληση για την έκθεση του ζωγράφου Μανόλη Σαριδάκη, στην Αθήνα . Διαβάσαμε  ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ: Κορνεάδου 20 Κολωνάκι (10675)  τηλέφωνο 210.7291642- διάρκεια 16 Οκτωβρίου έως 8 Νοεμβρίου 2014.  Την κάρτα συνόδευε φωτογραφία ενός  έργου του Ηρακλειώτη ζωγράφου, που παρουσιάζουμε, από την σειρά με τίτλο : “Ιδιωτικά τοπία”

Θα θέλαμε  να συστήσουμε ανεπιφύλακτα στους φίλους του ΑΛΚΜΑΝΑ που ζουν στην Αθήνα, να επισκεφτούν την έκθεση και αν είναι δυνατόν να μας στείλουν φωτογραφίες ή εντυπωσεις τους.

Εκ πρώτης όψεως, από το έργο της πρόσκλησης, φαίνεται ότι ο ζωγράφος κινείται στο ίδιο κλίμα και σε  παρόμοια θεματολογία. Όμως αλλάζει την χρωματική γκάμα του, θερμαίνει τα χρώματα του, ίσως για να περάσει σε μιαν νέα εποχή

 

 

Κάρτα πρόσκλησης της εκθεσης του  Μανόλη  Σαριδάκη στον ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΚΥΚΛΟ-Κολωνάκι
Κάρτα πρόσκλησης της εκθεσης του Μανόλη Σαριδάκη στον ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΚΥΚΛΟ-Κολωνάκι

ΜΑΝΟΛΗΣ  ΣΑΡΙΔΑΚΗΣ : Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ ΜΑΣ
Υπάρχουν ζωγράφοι στην πόλη μας, αληθινοί καλλιτέχνες ; Αναρωτήθηκε φίλος που αναζητούσε κάποιο έργο, να στολίσει το σπίτι του.Πόσοι και ποιοί είναι το θέμα, συλλογίσθηκα και απέφυγα οποιοδήποτε σχόλιο, για τους ποικίλους σχεδιαστές και “κολορίστες” , που συχνά μας καλούν να δούμε και να αγοράσουμε τα έργα τους. Περιορίσθηκα να αναφέρω αυτούς που ξέρω, πρώτο τον Μανώλη Σαριδάκη , επειδή βρίσκεται στη γειτονιά μας, στη οδό Βιάννου 44 . Ένα νέο σχετικά καλλιτέχνη, που εδώ και καιρό έχει βρει το δρόμο του και προσφέρει τα δώρα της τέχνης του, χωρίς περιττούς θορύβους και φανφάρες. Με τα νάματα του ζωγράφου πατέρα του ( Δημήτριος Σαριδάκης 1912-1977)μπήκε στο χώρο που κάποτε λάμπρυναν οι παλιοί μαϊστορες του Μεγάλου Κάστρου και προχώρησε στους σκολιούς δρόμους, με περίσκεψη και αιδώ. Συνεχίστε την ανάγνωση Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΣΑΡΙΔΑΚΗΣ EΚΘΕΤEΙ ΣΤΗΝ ΑΘHΝΑ – ΤΟ ΚEΙΜEΝΟ ΤΟΥ 2009

Ο ΑΓΙΟΓΡΑΦΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ, ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΤΟΥ 2010

 

Ο αγιογρ'αφος Μιχαλης Βασιλάκης, στο εργαστήριό του, στο κέντρο του Ηρακλείου (2011)
Ο αγιογρ’αφος Μιχαλης Βασιλάκης, στο εργαστήριό του, στο κέντρο του Ηρακλείου (2011)

 

Ο ΑΓΙΟΓΡΑΦΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ, ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΤΟΥ 2010

Αφιέρωση: στον Ανδρέα Ν.

Μέσα στη βαβούρα των ημερών, στο κέντρο της πόλης που επλήγει απο καταιγίδες αλλά γέμισε και πραμάτειες αλλά και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις πάσης φύσεως, βρήκαμε με την ευκαιρία με τη μικρή Ν.  να ανάψουμε ένα κεράκι στην πολύ συμπαθητική εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στο Καμαράκι. Είχε συμβεί πολλές φορές στο παρελθόν, χωρίς να παρατηρήσω κάτι ενδιαφέρον.  Αυτήν την φορά η μικρή είχε μεγαλώσει, δεν την κρατούσα αγκαλιά πολύ, μπόρεσα να παρατηρήσω,  στο ημίφως τον χώρο.  Όταν συνήθισαν λίγο τά μάτια μου, ο εικονογραφικός διάκοσμος άρχισε να ανοίγεται μπροστά μου, η ζωγραφική που έβλεπα, δεν ήταν η τυπική “βυζαντινή” που έχει επιβληθεί δογματικά στους ναούς μας. Γρήγορα κατάλαβα τον καλλιτέχνη (ποιος είναι) και κοίταξα προσεκτικά όλες τις παραστάσεις, με μεγαλο ενιδαφέρον και ευχαρίστηση.   Επί τέλους, μια εκκλησιά οχι ολόγραφη τελείως, μα σωστά εικονογραφημένη, από εξαιτερικά ταλαντούχο αγιογράφο.  Πήρα όσες φωτογραφίες μπόρεσα με τον ατελή φακό μου και τις παρουσιάζω, με συμβουλή (ας μου επιτραπεί η -αναιδής-έκφραση) να επισκεφτείτε την μικρή αλλά κεντρική εκκλησία του Ηρακλείου, στην αρχή της οδού Καρδιωτίσσης, να δείτε και να κρίνετε – είμαι βέβαιος ότι θα συμφωνήσετε, πως η αγιογραφία μπορεί να είναι και αληθινή τέχνη (ζωγραφική).

2014-09-05 09.46.19

 

Παραστάσεις οροφών της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής  στην οδό Καρδιωτίσσης στο Ηράκλειο

 

 

2014-09-05 09.46.51
(Ανα)Συνθέτει το χώρο του, δεν κολλάει τις γραμμές και τα θέματα-δημιουγγει επιφάνειες ζωγρφικής- δεν εικονογραφεί μόνο , ζωγραφίζει

 

 

2014-09-05 09.44.55
Εικονογράφηση της εκκλησία της Αγίας Παρσκευής στο Ηράκλειο
2014-09-05 09.46.27
Εξαιρετική παρουσίαση του προσώπου, παράδοση ανανεωμένη και βαθειά πίστη
2014-09-05 09.45.08
Εδώ η γνώση των γραφών που διαθέτει, τον οδηγεί σε παραστάσεις που διαφέρουν από αυτές που έχουμε γνωρίσει, στους τοίχους των εκκλησιών.


Εφ όσον υπάρχει ενδιαφέρον, ανατρέξετε στο κείμενο του2010 (alkman.gr Βασιλάκης αγιογράφος)

 

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ ΑΠΟ ΑΡΧΕΙΟ ΑΛΚΜΑΝΑ

Τωτογραφία από το εργαστήριο του Μιχάλη Βασιλάκη 2011
Φωτογραφία από το εργαστήριο του Μιχάλη Βασιλάκη 2011, προσεκτικότερη απόδωση

 

 

ΖΗ’ΤΩ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ…

ΖΗ¨ΤΩ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ (1)

ΑΦΙΕΡΩΣΗ: στον Δημήτρη Ξηριτάκη

10500488_10203129444110239_7068814151705312847_n

“Μούντιαλ”ολόκληρος (σχεδόν)ο ανδρικός πληθυσμός σ όλον τον κόσμο, κρέμεται από την μικρή (ας μεγάλωσε) οθόνη, οι κάθε μορφής κριτικές(πολιτικές θρησκευτικές κ.α.) δεν επηρεάζουν. ‘Όλοι οι αντιρρησίες (εκτιμούμε εμείς οιποδοσφαιρόφιλοι) ή δεν ξέρουν το άθλημα, ή δεν έπαιξαν (κλώτσησαν)ποτέ μπάλα ή είναι πολύ καλλιτεχνικοί και ευαίσθητοι και δεν αντέχουν το σκληρό (είναι αλήθεια) φουτ μπώλ.
Εμείς κοινότατοι θνητοί, αν και όψιμοι φίλοι της μπάλας, απολαμβάνουμε τα ματς της Βραζιλίας, χαιρόμαστε τις μεγάλες αναμετρήσεις παθιαζόμαστε με τις ομάδες που προτιμούμε κάθε φορά(η δική μας έμεινε πίσω, μην ρωτάτε πως και γιατί).
Μετά την πολιτικομανία μας, που κράτησε χρόνια πολλά, το ποδόσφαιρο πρόσφερε απασχόληση (ακίνδυνη) θεάματα (συγκλονιστικά)και συζητήσεις (ατέλειωτες)και διαμάχες (ειρηνικές).
Αν και η ποδοσφαιρική φιλολογία δεν μας πολυαρέσει με τις υπερβολές της: “ήρωες, γίγαντες, ημίθεοι, θεοί”κλπ η σχετική δημοσιογραφία (των πολιτικών εντύπων) είνα καλογραμμένη συνήθως, σταθμισμένη και ενδιαφέρουσα.

Η αφίσα της εκδήλωσης, ωραίος ο τίτλος του δίσκου"Μιά σταγόνα φως"
Η αφίσα της εκδήλωσης, ωραίος ο τίτλος του δίσκου”Μιά σταγόνα φως”

Μα δεν είχαμε θέμα την μπάλα, αλλά την μουσική εκδήλωση που παρακολουθήσαμε στην πλατεία “Χιωτέλη”, πριν λίγες μέρες και το ελληνικό τραγούδι.
Στο διαλειμμα των αγώνων της Λατινικής Αμερικής, μια νεανική ομάδα μουσικών παρουσίασε της δουλειά της. Ήταν εξαιρετικά τα τραγούδια τους, που σχολίασε με πολλά κολακευτικά λόγια ο πασίγνωστος συνθέτης Θάνος Μικρούτσικος.

Οι νέοι μουσικοί της εκδήλωσης, στην πλατεία ΧΙΩΤΕΛΗ
Οι νέοι μουσικοί της εκδήλωσης, στην πλατεία ΧΙΩΤΕΛΗ

Μας αρέσουν οι νέοι συνθέτες και μουσικοί και στιχουργοί και τραγουδιστές, παρακολουθούμε με πολύ προσοχή την εξέλιξη του ελληνικού τραγουδιού, που περνάει (κι αυτό) μεγάλη κρίση. Μετά την ωραία παράσταση αλλά , οι διαπιστώσεις του Θ.Μ. μας δημιούργησαν σκέψεις.
Ο συνθέτης που μελοποίσε τον Καββαδία, μεταξύ των άλλων επανέλαβε με έμφαση την γνωστή ρήση του Μική :”το ελαφρό τραγούδι μας κάνει να ξεχνάμε, το λαϊκό να θυμόμαστε”. Ωραία, ξανά πίσω στα 1960 συλλογιστήκαμε, πολύ “έξυπνες” διαπιστώσεις για να είναι αληθινές.
Έχουμε καταφέρει οι νεοέλληνες, να τεμαχίσουμε το τραγούδι που έχει λαϊκή απήχηση …σε είδη : είναι ρεμπέτικο, λαϊκό, ελαφρολαίκό, αρχοντορεμπέτικο, ελαφρό, ποπ, ροκ, δημοτικό, και τέλος έντεχνο(και άλλα). Έτσι μπερδεύονται ειδικοί και μη, δεν ξέρουμε τι μας γίνεται.

Ο Απόστολος Ξηριτάκης μιλάει στα ΜΜΕ λίγο πριν αρχίσει η παράσταση.
Ο Απόστολος Ξηριτάκης μιλάει στα ΜΜΕ λίγο πριν αρχίσει η παράσταση.

Αναγκαστικα επιστρέφουμε στην δεκαετία του 1960 (αρκετά χρόνια πριν γεννηθούν οι νέοι μουσικοί της παράστασης και όταν ο Θ.Μ. ήταν 13 χρόνων). Τότε που έγινε η έκρηξη, με τον Χατζηδάκι Θεοδωράκη. Τότε που κόσμος και λαός ασχολήθηκε με το τραγούδι, όλοι σχεδόν οι επώνυμοι ποιητές έγραψαν στίχους (η παρέδωσαν -άνευ όρων- προς μελοποίηση τα έργα τους). Και μια πρωτόγνωρη άνθιση ακολούθησε, ο μπαξές γέμισε λουλούδια. Οι ωραίοι στίχοι ψήλωσαν το τραγούδι κι οι σημαντικοί συνθέτες το έφτασαν στα σύννεφα.
Ο λαός απολάμβανε, θαύμαζε και διακέδαζε. Και με Μάνο και με Μίκη και πιο πολύ (πάντα) ερχόταν στο κέφι, με Καζαντζίδη, Γαβαλά-Ρία Κούρτη, Αγγελόπουλο κλπ(ο Τσιτσάνης στο περιθώριο στην Καισαριανή τότε κι ο Μάρκος στα αζήτητα). Κι ο τροχός γύρισε έφερε τα πάνω κάτω και ξανά πάλι πάνω. Οι μεγάλοι ποιητές που έδωσαν στίχους χάθηκαν όλοι, οι νέοι προσπαθούν και αγωνίζονται με το ταλέντο και την πίστη τους κι ελπίζουμε να τα καταφέρουν να πάνε μπροστά την τέχνη τους και το τραγούδι…

Ο Θάνος Μικρούτσικος μιλάει στην ΤΒ πριν την παράσταση
Ο Θάνος Μικρούτσικος μιλάει στην ΤΒ πριν την παράσταση

Εμείς μπλέκουμε στους συλλογισμούς μας…
Το τραγούδι χωρίζεται σε τόσα πολλά είδη;
Είναι για να ξεχνάμε το ένα και να θυμόμαστε το άλλο;
Είναι ίσως για να μας παρηγορεί και να μας διασκεδάζει, για να συνοδεύει τις χαρές και τις λύπες μας, σκεφτόμαστε.
Κάθε καλό τραγούδι είναι για να ξεχνάμε και για να θυμόμαστε. Είναι άμεση αυθεντική ειλικρινής έκφραση των αισθημάτων μας.Δεν προέρχεται από μελέτες και γνώσεις και επιστημονικές αναλύσεις, έχει δροσιά και αφέλεια, είναι η τέχνη που πλησιάζει πιο πολύ (από οποιανδήποτε άλλη)τον κοινό(ν) άνθρωπο.

Η παράσταση, μας έδωσε αισιοδοξία, κάτι γίνεται στην χώρα της μεγάλης οικονομικής κρίσης και στις επαρχίες της …

Μας άρεσε ο τιτλος : ΜΙΑ ΣΤΑΓΟΝΑ ΦΩΣ…

Το χρειαζόμαστε, θα συμπληρώναμε από τους στίχους που έχουν παλιότερα αναρτηθεί στον ΑΛΚΜΑΝΑ:
“μια σταγόνα φως αξόδευτης αγάπης”…(2)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
(1)= Παλιά εκπομπή του Σαββόπουλου
(2)=στίχος από την συλλογή “ΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΗΜΕΡΟΔΕΙΚΤΗΣ”

ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΑΡΕΛΛΗΣ – ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΙΣ : ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΤΟΥ 1981

ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΑΡΕΛΛΗΣ – ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΙΣ : ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΤΟΥ 1981

Ο Μανόλης Καρέλλης, έφυγε από την πόλη του – πάντα αγαπούσε τα μακρινά ταξίδια, μα αυτή τη φορά δεν διαλεξε αυτός τη διαδρομή. ΟΙ φίλοι επιστήθιοι ή άσπονδοι, μαζεύτηκαν να τον αποχαιρετίσουν, πιο εγκάρδια από κάθε αλλη φορά, τους συγκίνησε αληθινά  όλους, τους είναι  απαραίτητος  πιο πολύ, όταν λείπει, σκεφτόμουν.  Προσωπικότητα πληθωρική, δημοσιογράφος με άποψη και μανία ρεπόρτερ, πολιτικός ανυποχώρητος με θέσεις και ιδεολογία – διανοούμενος και φιλότεχνος καλού γούστου.
Δεξιά ο Δήμαρχος  Μανόλης Καρέλλης(ήταν τότε νεώτερος κατά 34 χρόνια), με τον γνωστό σκιτσογράφο Γιάννη Ανδρεαδάκη
Δεξιά ο τ. Δήμαρχος Μανόλης Καρέλλης) με τον  Γιάννη Ανδρεαδάκη- το τελευταίο κείμενο του Μ.Κ. αφορούσε στον  κάποτε συνεργάτη του στην ΑΛΛΑΓΗ σκιτσογράφο και δημοσιεύθηκε χτες(φωτ.ΑΛΚΜΑΝ)
Σφράγισε το τελευταίο τέταρτο του 20 ου αιώνα στο Ηράκλειο αλλά και την Κρήτη, έκανε πολλά,  αγωνίστηκε, πρόσφερε, μπήκε στο ποτάμι και δεν δίστασε να βρέξει τα πόδια του, κινδύνεψε και πολλές φορές, όταν τα στεγνά μας ποτάμια γινόταν χείμαροι. Το παράξενο είναι ότι το πιο σημαντικό γεγονός που συνδέθηκε με το βίο του, κρατησε μόνο δεκαπέντε μέρες. Ηταν ο ΜΟΥΣΙΚΟΣ  ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ, που οργάνωσε ο Μάνος Χατζηδάκης με πρόταση δική του ( του Μ.Κ.) και που κάποτε του αφιερώσαμε το παρακάτω κείμενο, που δίνει καποια ιδέα για το τι έγινε τότε ( / 1 Αυγούστου 2011)-δεν τονίστηκε  η  συμμετοχή του, η  αγωνιώδης προσπάθεια να συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα, να προσαρμόσει (μεταμορφώσει) τους επαρχιώτες συνπολίτες του, σε φιλότεχνους υψηλής σταθμης. Ας μας συγχωρηθεί, γιατί έγινε από την συνήθη αβετλτηρία μας – να κάνουμε γρήγορα (και αρκετά πρόχειρα) ένα κάποιο, ρεπορτάζ, καθυστερημένο δεκαετίες.
Μα αυτό που πρέπει ίσως να αναφερθεί,είναι ότι υπηρέτησε την δημοσιογραφία και την πολιτική με πάθος και κυρίως με ανιδιοτέλεια.  Στις μέρες μας που αρκετοί δακεκριμενοι πολιτικοί είναι αργυρώνυτοι και κάμποσοι διαπρεπείς δημοσιογράφοι εκβιαστές και κλέφτες  ο Μανόλης Καρέλλης δείχνει ένα δρόμο ευαισθησίας, καθήκοντος και τιμής.

Από την εβδομάδα του 1980 στο !5/θημερο του 1981(εξώφυλλο Σταθόπουλου)

(αφιέρωση, στον Γιάννη Περτσελάκη)

Πέρασαν τριάντα χρόνια, σαν επέτειος σήμερα-γιατί πέρσι που θυμηθήκαμε το γεγονός, δεν κάναμε καμιάν αξιολόγηση, δεν δώσαμε λεπτομέρειες και δεν επιχειρήσαμε κανέναν απολογισμό. Τον Αύγουστο του 1981 ο Μάνος Χατζιδάκης ολοκλήρωσε το πρώτο μεγάλο επαρχιακό του εγχείρημα, μετά την δοκιμή του 80.

Φωτογραφία από το αφιέρωμα της ΕΛΕΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ

 

Διάλεξε-του άρεσε, η πόλη μας, η πιο προβληματική της χώρας στον τομέα της πολιτικής και των τεχνών, για να στήσει, να οργανώσει ένα πολυσύνθετο πνευματικό γεγονός, μεγάλων απαιτήσεων και απηχήσεων, ακριβό και πολύτιμο. Που λειτούργησε γενικότερα για την περιφέρεια σαν βόμβα, ισοπέδωσε κατεστημένες αντιλήψεις άνοιξε άγνωστους ορίζοντες, ανέτρεψε πολλά από τα υπάρχοντα απαίσια ενδεχόμενα. Δεν θα κάνουμε άλλες εκτιμήσεις, θα παρουσιάσουμε κείμενα και σχόλια και εικόνες, από (τα λίγα)περιθωριακά έντυπα, που κυκλοφόρησαν τότε, σε χαρτοπετσέτες, λαδόκολες και χαρτιά αλληλογραφίας-δίνουν (δείχνουν) αυθεντικές αντιδράσεις των συμπολιτών μας, την απήχηση του συμβάντος, που όλοι οι νεοέλληνες μπορούν να την αντιληφθούν.

Μ.Χατζηδάκης, Γ.Περτσελάκης , από πρόχειρο έντυπο “α+β ΓΟΥΣΤΟ”16.8.1981

«ΕΝ ΤΩ ΜΗΝΙ ΑΘΥΡ»

Τον μήνα του έρωτος έφτασε περιηγητής, ο ξένος ιωνίζων φιλέλλην, ανιχνευτής ιωβηλαίων και εκτροπών νέων. Κατενόησε αμέσως την ιδιοτυπίαν της πανάρχαιας φιλοξενίας μας βρήκε εύκολα τους κώδικες που χρόνια προσπαθούν να σπάσουν οι αρχαιολόγοι. Άνοιξε ότι δεν περιμέναμε, προχώρησε στον βαθύ λαβύρινθο χωρίς νήματα και βοήθεια( η Αριάδνη σαν μύθος δεν φάνηκε να τον ενδιαφέρει). Κατοίκησε χώρους που είχαμε αρνηθεί, δοκίμασε συνήθειες που είχαμε ξεχάσει, πέρασε κάθε φραγμό και βγαίνοντας από τα λαμπρά του φορέματα (των ηθών, των ιδεών και της πολιτικής) θέλησε να ενωθεί μαζί μας.(…)

…και ξεπεράστηκαν όλα, έφτανε το πάθος που έλαμπε, γνήσια πέτρα σαπφύρου.
Και έγιναν πράγματα παράξενα έξαφνα. Άλλαξαν νεγέθη κοινωνικά, χρώματα πολιτικά και μεταιωρίζονταν σπίτια, δρόμοι, πλατείες και πάρκα. Αναπτύχθηκαν ιλιγγιωδώς αισθήματα εξαίσια, πάθη άγνωστα, ενώ η ατμόσφαιρα πύκνωσε και φεγγοβολούσε. Και έγινα πολλά σημεία και τέρατα, που είθε να ξαναγίνουν. Αμήν
(Από : “α+β ΓΟΥΣΤΟ εφημερίς” 16.8.1881)

Η κυριότερο έντυπο ήταν ο «ΜΟΥΣΙΚΩΣ ΑΓΟΥΣΤΟΣ» μια έξυπνη παραλλαγή του τίτλου των εκδηλώσεων. που σκέφτηκε και σχεδίασε ο Γιάννης Περτσελάκης κατά ασφαλείς πληροφορίες, αφού κανένα όνομα συντάκτη ή υπευθύνου δεν υπάρχει στο τετράπτυχο. Θα αντιγράψουμε (ψηφιακά) αρκετα σκίτσα, που χρωμάτισαν τα παιδιά τότε.

Τίτλος (λογότυπος)του εντύπου του Γ.Περτσελάκη(πιθανότατα)

Το ρεπορτάζ, δίδεται καθόλου τυπικά, δεν υπάρχουν δημοσιογράφοι, το καταλαβαίνουν μόνο όσοι παρακολούθησαν τα γεγονότα. Έτσι ίσως είναι αχρείαστο, όπως και τα περισσότερα επαγγελματικά και «αντικειμενικά» δημοσιεύματα.

Ιδού και μια επιστολή, από την ίδια έκδοση:

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

κ.Διευθυντά
επειδή στο χθεσινό έρθρο σας αναφέρετε πως η μουσικη παράδοση του Ηρακλείου αρχ΄σιζει τον 20ο αιλωνα, θα μου επιτρέψετε να σας πληροφορήσω τα εξής:
1. Η μουσική παράδοση τούτου του όπου είναι γνωστή από το 600 π.χ., εποχή που έζησε εδώ ο Θάλητας απ΄τη Γόρτυνα, που έγραψε παιάνες, υποσχήματα (κοντυλιές δηλαδή) και γυμνοπαιδικούς χορούς(…)
2.Μετά από αυτόν γνωστοί είναι οι Μισομήδης κια Χρυσοθέμις.
3.Ο Αντώνιος Πάνδημος (Καστρινός) και οΑντώνιος Αρκαλέος γράφουν μελλοδράματα που ανεβαίνουν ακομα σε θέατρα της Ιταλίας.(…)
4.Αργότερα γύρω στα 1880 οι Αντώνιος Βέκιος(λαγουτο) καιο Χαρίδημος Ζαχαριάδης (βιολί) γίνονται γνωστοι σ όλον τον τότε ελληνισμό.
5. Το 1887 δημιουργείται η πρώτη φιλαρμονική του Ηρακλείου(42 οργανα) με διευθυντή τον Ιταλό Φόρμιγκα.
6.Το 1907 δημιουργείται ο μουσικός σύλλογος «Απόλλων»(…)
ευχαριστώ για τη φιλοξενία

Μ.Ρωτάς.

(Συνέχεια 1.8.2011)

Τι ήταν λοιπόν αυτός εκείνος ο Μουσικός Αύγουστος;

Μια γενική τοποθέτηση, μια τελευταία δοκιμή για τη επαρχιακή Ελλάδα, τίποτα δεν την ακολούθησε, κανείς δεν ξανασκέφτηκε ότι Επαρχία είναι κι η Αθήνα (τα 4/5 τουλάχιστον) και δεν είναι (δεν πρέπει) μίζερη, κακοπαθημένη (εξευτελισμένη).
Επειδή δεν υπάρχουν(και δεν χρειάζονται)πολλά λόγια,είναι χρήσιμο (αρκεί) να διαβάσουμε στο λιτό και υψηλότατου γραφιστικού επιπέδου πρόγραμμα την πρώτη μέρα δηλαδή την 1η του Αυγούστου του 1981:

Φωτοκόπια του πολύπτυχου προγράμματος, περιλαμβάνει 5 εκδηλώσεις

Αν προσέξει κανείς, στην πρώτη μέρα και έναρξη του «φεστιβάλ» υπάρχουν δυο εκδηλώσεις για τον Ηρακλειώτη (σχεδόν) ,Νομπελίστα ποιητή, Οδυσσέα Ελύτη. Χτές παρακολουθήσαμε την παράσταση της Θεατρικής Ομάδας του Δικηγορικού Συλλόγου Ηρακλείου, που πολύ επιτυχημένα Θεατρο-ποίησε κείμενα του Ελύτη, με εξαίρετη εργασία του (σκηνοθέτη) Γιώργου Κ. Μαρκόπουλου και των πρωταγωνιστών (Κατερίνα Αποστολάκη-Ξυριτάκη, Μανόλης Τσικαλάς, Μιχάλης Σφακιανάκης και Θοδωρής Τερζάκης -κέρδισε και κάθε επιφυλακτικό- και του Νικόλα Φαρσάρη, που ίσως να ωρίμασε(χωρίς απαραίτητα να μεγαλώσει ηλικιακά), να απέκτησε ογκο και καθαρότητα και βέβαια την συμμετοχή της κ. Βούλας Επιτροπάκη, που ξεπερνάει πια τα πρωτόλεια σχέδια της και γίνεται ουσιαστικότερη και αισθητικότερη και απολαυστικότερη – στο το θεατρικό συμβάν (με την συνδρομή βέβαια του σκηνοθέτη ).
Προ ημερών η ΕΚΙΜ είχε ιδανικά τιμησει τα 100χρονα του δημιουργού του «ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ» . Όμως τότε η πιο σημαντική βραδιά για τον μόλις τιμηθέντα (Νόμπελ 1979)Έλληνα λογοτέχνη, προγραμματίσθηκε από τον Μάνο Χατζιδάκη και δεν ήταν καθόλου ασήμαντη, είχε πρωτοτυπία και χάρη.

Μάνος Χατζιδάκης απόκομμα εφημερίδας-από αρχείο Μ.Βασιλάκη , πολ. μηχανικού

Η έκθεση των ειαστικών δημιουργιών του ποιητή και η οπτικοακουστική απόδωση (προσέγγιση)της «ΜΑΡΙΑΣ ΝΕΦΕΛΗΣ» από εκλεκτούς καλλιτέχνες, βοήθησε στην κατανόηση των έργων του Οδυσσέα Ελύτη, αλλά και ήταν αισθητική απόλαυση του καθόλου συνηθισμένου (τότε) σε εκδηλώσεις υψηλού επιπέδου ηρακλειώτικου κοινού.

Έφτασε και ο Νιόνιος, με πολλές επικρίσεις να τον συνοδεύουν-τα “Χατζιδάκια-Θοδωράκια”δεν ξεχνούσαν-α+β ΓΟΥΣΤΟ

Ο «Μουσικος Αύγουστος» τρύπησε την σκληρή κρούστα της πόλης μας, που την «προστατεύει» από κάθε τι νέο και προκλητικό, να πως σχολίασαν (αντέδρασαν) οι συμπολίτες , στην αυτοσχέδια αφημεριδούλα «α+β ΓΟΥΣΤΟ»:
(…) Ο καλός μήνας Αύγουστο ήρθε κι αυτός Ηρακλειώτικος. Φοράει πάλι καινούρια πολύχρωμα ρούχα και ψηλό καπέλο με μεταξωτή κορδέλα.(…) Όμως «ακούγονται» νέες μυρωδιές και γεύσεις πικάντικες (…) Αναρωτιέμαι μην κάτι αλλάζει στην μικρή ομορφάσχημη πόλη μας(…) Αλλάζει κι ο Αύγουστος, τι γίνεται; Εξελίσσεται κι αυτός ο πιο δικός μας μήνας; (…)Αρίθμησα τους γνωστούς παράγοντες, ίδιοι. Και τα κόμματα και τα συνδικάτα κι ο Δήμαρχος. Και τα σπίτια οι πλατείες (…)

Κολάζ από τα αυτοσχ’εδισ έντυπα. γνωστός αρκετά νέος(τότε)ηρακλειώτης Γ.Ξ. κι ο Μάνος μπαλόνι(παιγνίδι)

 

Κι ο επίσημος διάσημος ξένος μας ο αυγουστιάτικος Μάνος Χατζιδάκης ϊδιος : παχουλός, εριστικός, παιγνιδιάρης. Ψάχνοντας παρατήρησα την τούρτα.(…)υψωνόταν τεράστια στην πλατεία των Λιονταριών, ξεπερνούσε τα πολυόροφα οικοδομήματα, τρυπούσε τα σύννεφα. Κατάλευκη ζαχαρωτή επιφάνεια και όγκοι ροζ σαντιγί. (…)Διάβασα τα σοκολατένια γράμματα «Μουσικός Αύγουστος»(…) Θυμήθηκα το Μάνου (Χατζιδάκη) και την επικίνδυνη μανία του για γλυκά.(…)

Θ΄άρχισαν οι γιορτές, έβγαλα το πρώτο συμπέρασμα.(…)η διάθεσή μου καλυτέρευε ισορροπούσα. Η τουρτα δν φάνταζε πια πανύψηλη στα σύννεφα, ο όγκος της δεν τρόμαζε, έμοιαζε σπιτίσιο γλυκό (…)

Εξώφυλλο, πολύπτυχου του ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΑΥΓΟΥΣΟΥ 1981, αξαίσια σχεδίαση

 

Τι άραγε ήθελε και τι επιδίωξε ο Μάνος Χατζιδάκης τότε στο Ηράκλειο; Γιατί εδώ; Στα σχόλια του Γ΄ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ έχει δώσει πολύ όμορφες (γα να ειναι αληθινές) εξηγήσεις. Πιο καθαρά διατυπώνει τις σκέψεις του, σε συνέντευξη στην ΑΥΓΗ (δημοσίευση 19.6.1994), ίσως δίνουν κάποια ιδέα για το τί ήθελε.Διάλεξε την πιο αντιδεξιά, περιοχή της χώρας(αν και προσηλωμένος φίλος του «Εθναρχη»-Κ.Καραμανλή), γιατί ήταν μια πρόκληση. Βρήκε τόσο άμεση, απόλυτη αποδοχή κι αγάπη, μόλις πάτησε τα χώματα του νησιού, που εξαφανίσθηκε κάθε επιφύλαξη. Δοκίμασε τις ιδέες του στον πιο παρθένο(απόμακρο) χώρο της χώρας. Ήταν άνθρωπος των άκρων, κι οι επιλογές του πάντα μας παραξένευαν-κι όταν τον μάθαμε αρκετά. Την καλυτερη συνέντευξή του δεν την έδωσε στα ΝΕΑ η την ΚΘΗΜΕΡΙΝΗ μα στη Αυγή, την νεολαία που επέλεξε για συναυλία δεν ήταν η ΕΡΕΝ μα οι νέοι του Εσωτερικού (κάποτε).

Θοδωράκης-Χατζιδάκης και Μαρία Φαραντούρη- σε σκίτσο του Γιάννη Ανδρεαδάκη

Θα αντιγράψουμε από την συνέντευξη στον Α.Χρυσοστομίδη που δημοσιεύεται στην ΑΥΓΗ της 19.6.1994 και είναι του 1984(!)
Πριν τονίζεται μια δήλωσή του (M.X.):
«Δεν είναι το τραγούδι μου απλοϊκό κι ευχάριστο σαν το ντενεκεδένιο σήμα μιας πολιτικής παράταξης ή ενός αθλητικού συλλόγου. Δεν κολακεύει τις συνήθειες ούτε και διασκεδάζει την αμηχανία σας, την οιογενειακή πλήξη σας, ή την ερωτική σας ανεπάρκεια. Δεν είναι το τραγούδι μου μονόφωνη αρτηρία, ούτε μια πολυφωνική λαϊκή υστερία. Είναι μια μυστική πηγή, μια στάση πρέπουσα και ηθική απέναντι στα ψεύδη του καιρού μας.(…)»

Πρώτη σελίδα της ΑΥΓΗΣ, η είδηση πέρασε στα ψιλά της ΑΥΡΙΑΝΗΣ και σε ένα τετραγωνάκι, του πρωτοσέλιδου ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ.

“Η επικοινωνία δεν είναι αίτημα ενός καλλιτέχνη. Είναι περισσότερο αίτημα ενός ερωτικού ανθρώπου. Κάθε άνθρωπος που έχει μια αρτιμελή ερωτική κατάσταση θέλει την επικοινωνία και απεχθάνεται την πορνογραφία, τον πολυτελή δηλαδή αυνανισμό. Επικοινωνία είναι μια ερωτική πράξη που ο καθένας ερωτικός άνθρωπος επιδιώκει πάση θυσία.(…)

“Η γενιά μου είχε την ευτυχία να διχαστεί ανάμεσα σε έναν εξωστρεφή Θεοδωράκη και εναν εσωστρεφή Χατζιδάκη(…)με τραγούδησε ο κόσμος , νομίζουν μερικοί ότι η δουλειά μου είναι να διασκεδάζω τον κόσμο. Αυτή όμως δεν ήταν ποτέ η πρόθεσή μου.”
Εσωστρεφής ο Χατζιδάκις; Όχι Λάθος, σχολιάζει ο Χρυσοστομίδης, (…) ένας διανοούμενος, ένας πολίτης που είχε λόγο, ένας άνθρωπος που φάνταζε παράταιρος σε μια χώρα που γίνεται όλο και πιο παράλογη.
Ένας λυρικός, διαχεόμενος στους άλλους, εξωστρεφής καλλιτέχνης, πανέξυπνος γοητευτικός και ανεπανάληπτος θα προσθέταμε, ποτέ δεν μέτρησε τι πήρε, ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε πόσα έδωσε(τι ξόδεψε) – ανιδιοτελής και ακραίος, των αισθημάτων και του βάθους.

Μάνος Χατζιδάκης,του ηρακλειώτη σκιτσογράφου Γιάννη Ανδρεαδάκη

(Συνεχέια 4.8.2011)

Μα ποιοί βοήθησαν; Ο πολύ προσωπικός και συναισθηματικός και απλός και ανθρώπινος Μάνος Χατζιδάκης, με κάποιους συνεργάσθηκε, ποιούς; Όσοι φαντάζονται νέους και ωραίους κάνουν λάθος, πέραν του Γιάννη Περτσελάκη που ήταν μόλις παντρεμένος και μετρούσε τα τέκνα του – οι άλλοι καθόλου δεν έμοιαζαν νέοι και ωραίοι. Κι ο πρώτος πιο κοντινός του ήταν, ο αξιαγάπητος μεσήλιξ Γιώργος Μαρινάκης, ο πιο ανιδιοτελής και προσφερόμενος γιατρός του Ηρακλείου, ευπατρίδης κατ΄απονομήν των συμπολιτών του, ο καλύτερος άνθρωπος της ομορφάσχημης πόλης μας. Μέτριος στο υψος και την εμφανιση, κορυφαίος στην ευαισθησία και την διάθεση προσφοράς, ο εθελοντισμός που σήμερα 3Ο χρόνια μετα συζητείται, τότε γι αυτόν ήταν τρόπος ζωής.

Σκίτσο από το πολυγραφημένο έντυπο “ΜΟΥΣΙΚΩΣ ΑΓΟΥΣΤΟΣ” του Γ.Περτσελάκη

Ο Μάνος που είχε την έκτη αίσθηση τον ξεχώρισε, έγινε το κέντρο της συντροφιάς του και έτσι μπόρεσε να μπεί παντού- σε κάθε κλειδωμένο σπίτι σε κάθε επιφυλακτική καρδιά. Ο Γιώργος Δεληγιαννάκης και ο Νίκος Κοπιδάκης συμπλήρωσαν την ομάδα του, ο Μανόλης Καρέλλης Δήμαρχος τότε, (όλοι συνήλικοι 50 ρηδες) που μπορούσε να εκτιμήσει τον καλλιτέχνη (πιο πολύ από όλους) προστέθηκε σαν αναγκαίος – βοήθησε αποφαστικά μα δεν «κόλλησε». Και γι αυτό έγινε το Θαύμα, η «Οδός Ονείρων» του Χατζιδάκη, βρέθηκε στην επαρχιακή πόλη του Ηρακλείου – από το θέατρο, στην αληθινή ζωή, με ανθρώπους απερίγραπτα ευαίσθητους (Μαρινακης κλπ) και νέους επαρχιώτες και αρκετά αθώους, αλλά όχι «άβγαλτους», με ένα κοινό διψασμένο και ανοικτό σε κάθε όμορφη πρόταση σε όλες τις καλές ιδέες.

Μίνως Αργυράκης, “ΟΔΟΣ ΟΝΕΙΡΩΝ”λεύκωμα, στο Ηράκλειο ξανάρθε με τον Χατζιδάκη

(Συνέχεια 5.8.2011)

Σε αφιέρωμα, ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Μάνου, της τοπικής ΤΟΛΜΗΣ (του Νίκου Βιδάκη) που υπέγραψε ο φίλος Γιάννης Δ. Μιχελάκης , δημοσιεύονται δηλώσεις των τοπικών πρωταγωνιστών (πλην Μαρινάκη), που αναφέραμε. Αντιγράφουε κάποια σημεία.
Μανόλης Καλελλης:
(…)Είχα συνδεθεί με το Μάνο Χατζιδάκη με μια «άγρια» αν επιτρέπεται το επίθετο σχέση, που αρχίζει από μιαν έντονη φιλία με διαλείμματα αγεφύρωτης ρήξης- έτσι έδειχνε.(…)
Θεν μπορώ να θυμηθώ πώς αππφασίσθηκε (Σημ.Αλκμαν:ο Μουσικό Αύγουστος) ίσως να έριξεο μάνος την ιδέα για το φεστιβάλ (…)
Τι ήταν όμως ο Μουσικός Αϋγουστος;(…) Από τοςυ ορισμούς, προτιμω εκείνο του ονείρου(…)έρχόμασετ σ ε σε επαφή με την μαγεία, όχι τόσο στιςσ υναυλίες, στις θεατρικέ ςπαραστάσεις αι ταλοιπά δρώμενα, όσο από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα (…) κυριαρχούσε ο Μάνος Χατζιδάκης, τπ σπινθηροβόλο πνεύμα του, το πηγαίο αλλά συχνά αμείλικτο χιούμορ του, η άκρα ευαισθησία του, ο θείος ερωτισμός του.

Μανόλης Καρέλλης, Δήμαρχος Ηρακλείου στα 1981. Σκίτσο από φωτογραφία

ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ:
(…) Κατέβαλε καθε προσπάθεια για την τέλεια οργάνωση των εκδηλώσεων(…)Όχιμόνο στον καλλιτεχνικό τομέα(…) αλλα σε κλαθε λεπτομέρεια που θαμπορούσε με οποιονδήποτε τρόπ να επηρεάσει την τελειότητα της παράστασης. Ακόμα ήταν σ΄όλους γνωστό, η επιμονλη του με κάθε δυνατό τρόπο σε καθε δυνατό βαθμό, έλεγχο του κοινού των συναυλιών.(…)Ήθελε το κοινο του να συμμετλεχει ευλαβικά στη μυσταγώγία της μουσικης.θα πρέπει έλεγε, το κοινό να νηστελυει και να προσεύχεται μια βδομάδα πριν και μετά να προσέρχεται έτοιμο να μεταλαβαίνει τη μουσική(…)

ΝΙΚΟΣ ΚΟΠΙΔΑΚΗΣ

(…) Είχαμε τη βαθιά αίσθηση και εμπειρία πως σποδάσαμε κοντα του νέ δεδομλενα και πως συντελέστηκε πάλι ένας κύκλος επιμόρφωσής μας σε θέματα μουσικής, πολιτισμού ευρύτερα, (…)ή πως πήραμε μιαν ανάσα από το γνήσιο χιούμορ του το σπινθηροβόλο πνεύμα και την «ευρύχωρη» καρδιά του.(…)
Κινήθηκε στο Ηράκλειο και μετέτρεπε κάθε δυσκολία σε δράση, σε αποκάλυψη νέων δεδομένων προσφορών.

Δείγματα της δημιουργικής «μεταμόρφωσης». (…)

Γιώργος Μαρινάκης,Κική Μορφωνιού Μάνος Χατζιδάκης -Ανώγεια 1978

Το ρεσιτάλ θα έδινε με τον Σπύρο Σακκά στα εγκαίνια του Θεάτρου του Κούλε. Του είχαμε πει τόσα πολλά για το μαγευτικλο θεατρο στο καστρο. Ο ίδιος ήδη είχε ερωτευθεί το Ηράκλειο. (…)Φυσούσε όμως.Αέρας απαγορευτικός. (…) Δεν ήθελε να ματαιωθεί το ρεσιτάλ και πάλεψε(…). Την άλλη μέρα κεφάτος μας είπε, «Θα βρούμε άλλο θέατρο, το Ηράκλειο έχει θαυμάσιους χώρους». Η δυσκολία έγινε αφετηρία για να φτιάξει το μικρό κηποθέατρο, που φέρει το όνομά του.(…)
Ο Μάνος ερωτευμένος μ ΄αυτό που δημιουργεί, ανιδιοτελής(…) γνήσιος σε ανθρωπιά στη συνεργασία του «μεταμορφώνει» την κάθε στιγμή σε στιγμιότυπο ανεξίτηλο στη μνήμη και την καρδιά αυτών που τυχαίνει να” ναι κοντά του.

Μάνος και Μελίνα, ανέμελη στιγμή αληθινών αγαπημένωνφίλων

(συνεχίζεται με το Β΄ μέρος: ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1981-ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΔΕΝ ΚΡΑΤΟΥΝ ΠΟΛΥ)

One thought on “ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1981 – ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΗ”

  1. Πολύ αυστηρός (και συστηματικός) φίλος, μας εγκάλεσε γιατί στη λεζάντα της φωτογραφίας Χατζηδάκης Μαρινακης Μορφωνιού, γράψαμε : «φωτογραφία εποχή»ς αντι του ορθού: «του 1978, στα Ανώγεια»- επανορθώνουμε ευχαρίστως/Ζητάμε επίμονα διορθώσεις και ευχαριστούμε από καρδιάς κι αυτούς που τις γράφουν στα σχόλια κι αυτους που τις διατυπώνουν προσωπικά.Β.Ζ.

ΧΡΟΕΣ:Ο ΚΑΒΑΦΗΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ

Δημήτρης Σφακιανάκης, εξαιρετικός και πολυτάλαντος
Δημήτρης Σφακιανάκης, εξαιρετικός και πολυτάλαντος

ΧΡΟΕΣ:Ο ΚΑΒΑΦΗΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ

 

Κυριακή , παγωμένο βράδυ, στην Βασιλική του Αγίου Μάρκου στο κέντρο της πόλης μας. Στους τοίχους του βενετσιάνικου ναού, εικόνες καρφωμένες μας αποπροσανατολίζουν , μας απωθούν από την αίθουσα που κάποτε κοσμούσαν αντίγραφα μεγάλων μαστόρων της Κρητικής Σχολής.  Συγκεντρωθήκαμε στη μέση του χώρου που είχε τοποθετηθεί το “ιστορικό” πιάνο , που κάποτε απέκτησε η πόλη μας με χίλια ζόρια.Οι μουσικοί και οι  χορωδοί δεν ξεχώριζαν από τους ακροατές που άρχισαν να μαζεύονται. Η ομάδα  “Χρόες” μας είναι γνωστή από καιρό και την συναυλία σε ποίηση Κ.Π.Καβάφη, την είχαμε ξαναπαρακολουθήσει το καλοκαίρι στο μικρό κηποθέατρο  του “Χατζηδάκη” στα τείχη.  Πέρασε το πρώτο μέρος για να συγκεντρωθούμε, ο “ερωτικός” αλεξανδρινός ποιητής “ΣΚΙΕΣ, σπουδή στις καβαφικές αγάπες”, έδωσε τη θέση του στον πολιτικό, στον υπαρξιακό Καβάφη με το “ΠΟΛΙΣ ΕΝΔΟΝ”.

 

Η αφίσα του καλοκαιριού
Η αφίσα της εκδήλωσης

…”Επέστρεφε και παίρνε με…”ο  Καβάφης  στο κέντρο της πόλης μας, όπως στα1913  στο πνευματικό κέντρο του Ηρακλείου, την “ΚΡΗΤΙΚΗ ΣΤΟΑ”(περιοδικό) του Γιάννη Μουρέλου.  100 χρόνια μετά, να το ξέρουν οι χορωδοι κι ο μαέστρος, πως  ο καθιερωμένος σήμερα ποιητής μας, που ήταν τότε αμφιλεγόμενος, έβρισκε πολλούς θαυμαστές στην Κρήτη που την τιμούσε με συνεργασίες του.

“Θα πάω  σ΄άλλη θάλασσα. Μια πόλις άλλη θα βρεθεί…”

Ο θεατρικός Καβάφης δεν είναι τόσο έκδηλα δραματικός, προσπαθεί να εξορκίσει τον στόμφο και την ένταση – να σκουπίσει τα δάκρυα.

“Που τόσα χρόνια πέρασα…”

Ο συνθέτης συγκρατεί τις φωνές, μα ο θεατρίνος  (ποιητής)  χειρονομεί μέσα  στους  ήχους ανήμπορος.  Στην πόλη μας που χίλια χρόνια τώρα έχει το  ίδιο κέντρο την ίδια πλατεία, ακούγεται:

“Εδώ/που τόσα χρόνια πέρασα/και ρήμαξα και χάλασα…”

Σαν εμβατήριο, με τον πόδα (τον μετρικό) σηκωμένο…

Η σολίστ θα ακολουθήσει με το φλάουτο, γλυκαίνει την μελωδία – όταν το πιάνο κρούσει δυνατά τις χορδές, τα άλογα

 

Στο πιάνο ο Δ.Σφακιανάκης, στο φλάουτο η Λία Μπαμπαλετάκη  -εκδήλωση 15.12.2013
Στο πιάνο ο Δ.Σφακιανάκης, στο φλάουτο η Λία Μπαμπαλετάκη -εκδήλωση 15.12.2013

 

 

τρέχουν

-Παμ , πάμ…”δεν θάβρεις άλλες θάλασσες…”

Είναι δελφίνια αυτά που τρέχουν

ο ήχος πλαταίνει , το κύμα ψηλώνει και εκτείνεται  …

“…τη ζωή σου ρήμαξες εδώ…”

Δυναμώνουν όλα για να κοπούν με μαχαίρι.

Η συνέχεια χανόταν, έμενα στην πόλη, σ αυτόν τον ανελέητο καβαφικό τόπο.

Οι μουσικοί είχαν βρει τον ποιητή στην πόλη του και τη δική μας.

Στο λιμάνι μας σκοτεινά πλοία πολυόροφα, φορτώνουν σταφύλια,  κίτρα κι ανθρώπους.  Δεν ταξιδεύουν ακόμα έχει πολλά μποφώρ. Εμείς θα φύγουμε την άνοιξη συλλογίζονται όλοι…

“σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλη…”

Πολύ ανασφαλης αισιοδοξία,  κρεσέντο…

“αποχαιρέτα την…”

Επιστροφή στην πραγματικότητα, χαμήλωμα ως το πάτωμα.

Φινάλε…

“Θάλασσα του Πρωιού”…απαλά τραγούδια χωρίς σύμφωνα, όλοι όρθιοι χειροκροτούν – οι “Χρόες” μας ζέσταναν τούτη την κρύα χειμωνιάτικη βραδιά

Συντελεστές της παράστασης των "Χροών", πρέπει να προσθέσουμε την Τζ'ενη μΑτθαιάκη και την Μαρία Χαλκιαδάκη στην τεχνική υποστήριξη και την Αγάπη Λαδιανού στην επιμέλεια των  εντύπων.
Συντελεστές της παράστασης των “Χροών”, πρέπει να προσθέσουμε την Τζένη Ματθαιάκη και την Μαρία Χαλκιαδάκη στην τεχνική υποστήριξη και την Αγάπη Λαδιανού στην επιμέλεια των εντύπων.

Θάταν παράλειψη να μην επαινέσουμε την Μαρία Κουσουλάκου, ήταν συγκρατημένη και εκφραστική, όσο χρειάζεται γiα να μην ξεπέσει ο στίχος και να χαμηλώσει το τραγούδι – μας άρεσε όπως και  το φλάουτο της Λίας Μπαμπαλετάκη, που πρόσθεσε αίσθημα και γλυκύτητα, κυμάτιζε παράλληλα με τις φωνές των χορωδών, όταν δεν ταυτιζόταν μαζί τους.

ΣTΕΛΙΟΣ ΑΛΕΞΙΟΥ – ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ, Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

Ο Σ.Αλεξίου ανέλυσε και αποκατέτησε τον "Ερωτόκριτο" - ο Κορνάρος ευτύχησε  να βρει τον πιο κατάλληλο φιλόλογο στην Κρήτη - που ο δεκαπεντασύλλαβος ακούγεται ακόμα , χωρίς πολλά λάθη...
Ο Σ.Αλεξίου  μελέτησε και ανάλυσε και αποκατάστησε τον “Ερωτόκριτο” – ο Κορνάρος ευτύχησε να βρει τον πιο κατάλληλο φιλόλογο – με λογοτεχνικό ταλέντο –  στην Κρήτη ,που ο δεκαπεντασύλλαβος ακούγεται ακόμα , χωρίς πολλά λάθη και χασμωδίες .(8) -Σχέδιο του Φώτη Κόντογλου στο Μεσοπόλεμο.

 

ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΛΕΞΙΟΥ – ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ, Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ (*)

 

Στις 12 Νοεμβρίου, στις πρώτες ειδήσεις έφτασαν τα “θλιβερά μαντάτα”(1) που αφορούσαν αυτήν τη φορά τον πιο διακεκριμένο Ηρακλειώτη  διανοούμενο, τον   Στέλιο Αλεξίου.  Έκπληξη , ας ήταν πια 92 ετών, γιατί τον είχαμε συναντήσει πριν λίγον καιρό  (δυο ή τρεις εβδομάδες) και ήταν (φαινόταν) πολύ καλά στην υγεία του και σε καλή φόρμα.

Ενώ κατά κανόνα οι επαφές μας ήταν συμπτωματικές, του δρόμου θα λέγαμε,  κάποτε ένας σημαντικός λόγος, σχεδόν πάντα δικός μου, προκαλούσε κάποιο  ραντεβού,  τα ττελευταία  χρόνια στου”Κυριάκου” (το γνωστό εστιατόριο).   ¨Αλλες φορές ο αθηναίος Γ.Ζ. (του στενού μας κύκλου) είχε από το “κλεινόν άστυ” κανονίσει μιαν συνάντηση με τον διαπρεπή ελληνιστή και δεν είχαν αντίρρηση, να παρακολουθήσω τη συζήτηση (αφορούσε θέματα νέας φιλολογίας πάντα)- βέβαια στου “Κυριάκου”  (παλιότερα,πριν απομακρυνθεί από την οδό Αργυράκη ο Σ.Α. προτιμούσε το ζαχαροπλαστείο του “Μπαρμπαρήγου”).

 

Στο εστιατώριο του ΚΥΡΙΑΚΟΥ, στον "Καινούργιο Δρόμο", στιγμή ευχάριστη
Στο εστιατόριο του  “Κυριάκου”, στον “Καινούργιο Δρόμο”, στιγμή ευχάριστη με τον Γ.Ζεβελάκη

Το τελευταίο ραντεβού, ήταν στις 7 το απόγευμα όπως πάντα.  Πήγα πρώτος αυτήν τη φορά, παράγγειλα κάποιο αλκοολούχο ποτό – ούζο μάλλον και όταν έφτασε ο καθηγητής, ένα ουϊσκι, με λίγο νερό , έτσι έκανε πάντα.Το θέμα  σχετιζόταν με  απορίες πολλών χρόνων,  που είχαν να κάνουν με τις τεχνικές της παραδοσιακής ποίησης-της λεγόμενης έμμετρης.  Κεντρικό ζήτημα η “συνιζηση”, τι σημαίνει, αν διορθώνει χασμωδίες , τι γίνεται στις άλλες γλώσσες(και χώρες).

 

Όμως τα θέματα αυτά χρονίζουν, μια ξαφνική αφορμή τα έφερε στο προσκήνιο. Στις  αρχές Οκτωβρίου είχε φτάσει ο τόμος των ποιημάτων (απάντων) του Άρη Δικταίου (1915-1980),  που είναι ένας από τους ελάσσονες ποιητές που μας αρέσουν.  Όμως υπήρχε και κάποιο άλλο ενδιαφέρον για τον Α.Δ. , ήταν ο μόνος ίσως ομότεχνος του Ν.  Καββαδία, που είχε κάνει πολύ αρνητικές παρατηρήσεις για το “ ΜΑΡΑΜΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΥΣΙ”, οι στίχοι είναι γεμάτοι χασμωδίες έγραψε στα 1947.(5)  Ήξερα τα μοντέρνα ποιήματα του Ηρακλειώτη λογοτέχνη, αλλά τώρα  διάβασα  παραδοσιακής μορφής στίχους του 1935…

 

Άρης Δικαταίος , στα νιάτα του...
Άρης Δικαταίος , στα νιάτα του…

Με γύρισαν στο Ηράκλειο του  μεσοπολέμου, τότε που μια παρέα Κρητικών, γύρω από τον   Λευτέρη Αλεξίου, καλλιεργούσαν τις τέχνες και τα γράμματα, σ΄αυτήν την πολύ απομονωμένη (τότε) γωνιά της χώρας.

Όταν τέλειωσα με όλα τα παραδοσιακά και μη ποιήματα του Δικταίου, είχα καταλήξει στο συμπέρασμα , ότι και ο ποιητής αυτός , είχε χρησιμοποιήσει την ποιητική “συνίζυση” για να  “άρει” τις χασμωδίες των στίχων  του – το ίδιο όπως ο Καββαδίας.

Η κριτική του λοιπόν για το ΜΑΡΑΜΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΥΣΙ  ήταν  (μου φάνηκε ) άστοχη και θα  έπρεπε κάποτε να εξετασθεί.

Υπήρχε κανένας άραγε που θα μπορούσε να βοηθήσει, να ξεκαθαριστούν τουλάχιστον ορισμένα (τεχνικά) προβλήματα και να βεβαιωθώ ότι δεν έκανα λάθος;

 

Τιτλος του λιλιπούτειου λογοτεχνικού περοδικού του Λευτέρη Αλεξίου   (1935-40)
Τίτλος του λιλιπούτειου λογοτεχνικού περοδικού του Λευτέρη Αλεξίου (1935-40)

Υπήρχε ο Στέλιος Αλεξίου, ίσως ο ειδικότερος φιλόλογος, ο καλύτερος (και βαθύτερος) γνώστης της παραδοσιακής ποίησης, όχι μόνο γιατί είχε απέραντες γνώσεις αλλά έζησε και στο υψηλότερο περιβάλλον που θα μπορούσε να φαντασθεί κανείς. Πατέρας του ο Λευτέρης Αλεξίου, ποιητής και φιλόλογος, Νίκος Καζαντζάκης, άντρας της θείας του Γαλάτειας, που ήταν όπως και η αδελφή της Έλλη λογοτέχνες, ο Βάρναλης σχεδόν αρραβωνιαστικός της Έλλης που Παντρεύτηκε τελικά τον Βάσο Δασκαλάκη -γνωστό μας από τις μεταφράσεις τους Χάμσουν.

Σ’ αυτήν τη  ομήγυρη  που ακουγόταν σονέτα του Μπαχ και στίχοι από όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες, μεγάλωσε ο Στέλιος, που ανταποκρίθηκε αμέσως στο ραντεβού που του ζήτησα.

 

Νίκος Καββαδίας, εκφραστικό προφίλ
Νίκος Καββαδίας, εκφραστικό προφίλ

 

Έθεσα χωρίς καθυστέρηση το ζήτημα στον μεγάλο μου δάσκαλο, οι παρατηρήσεις του Δικταίου για τον Μαραμπού, τον παραξένεψαν, αγαπούσε τον ναυτικό -ποιητή, από τα 12 χρόνια του που διάβασε το περιφημο “Γράμμα ενός αρρώστου” αλλά θυμήθηκε και την συνάντησή τους  στα 1974.

-Μου απάγγειλε  ένα ποίημα του πατέρα μου, μόλις με χαιρέτησε τότε (1974, άνοιξη) ο Μαραμπού

και λίγο  αργότερα είπε:

-Αυτός (ο πατερας μου, ο Λευτερης) ήταν λεβέντης, φαίνεται ότι δεν του γέμισα το μάτι  (χαριτολόγησε)

 

Ανέλυσε το θέμα της “συνίζησης”, ανέφερε τη διεθνή πείρα, σε πολλές  γλώσσες.

Όταν τον αποχαιρετούσα είπε:

Θα ήθελα να ξαναδιαβάσω Καββαδία, να δούμε αν ο Δικταίος έχει δίκιο.

Από το πρωί της 13ης Νοεμβρίου έτρεχα έξω από την πόλη σε εργασίες που δεν επιδέχονται αναβολή, υπολόγιζα ότι θα ήμουν στις τρεις στον Άγιο Τίτο. Δεν τα κατάφερα η συμφόρηση στο Γιόφυρο, με καθυστέρησε. Στον  Άγιο Κωνσταντίνο(6) σκέφτηκα  θα προλάβω, εκεί στον πατέρα του τον Λευτέρη –  ήρθε στο νου μου ο Καζαντζάκης κι η Γαλάτεια , τι ιδέα κι αυτή να παντρευτούνε  εκεί, έκανα λάθος . Ξανά στον Άγιο Τίτο, όπου ο Αλέκος Ανδρικάκης με πληροφόρησε πως πάνε από ώρα στο Κράσι.

 

Στέλιος Αλεξίου, στην δεκαετία του 1970-80
Στέλιος Αλεξίου, στην δεκαετία του 1970-80

τώρα θα βρίσκεται στη λίμνη με τον σιωπηλό βαρκάρη συλλογιζόμουν

θα του δώσει το νόμισμα, όχι τίποτα ακριβό και σπάνιο, ένα ευρώ ισπανικής κοπής με το πρόσωπο του Δομίνικου.

Τα δάκρυα δεν μπορούσαν να συγκρατηθούν.

Σαν να τον άκουγα να σιγομιλάει:

-Έφυγα  “Όχι γιατί κουράστηκα να δουλεύω, δεν κουράστηκα, μα ο ήλιος βασίλεψε”.(7)

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

(*)Η πρώτη συνάντηση με τον ποιητή ήταν στα 1933, όταν ο Αλεξίου ήταν 12 χρόνων κια δάβασε το ΜΑΡΑΜΠΟΥ, η δεύτερη στα 1974 (επίσκεψη του Καββαδία στο Μουσείο Ηρακλείου).  Η τρίτη τον Νοέμβριο που θέλησε να ασχολήθει με τους στίχους του Μαραμπού.

(1)= Στίχος του Κορνάρου

(5)=Κριτική του Α.Δικταίου (Θεωρία της Ποιήσεως, σ.41):” ποιήματα άμεσα επηρεασμένα από τις “Νοσταλγίες” του Ουράνη, και βρίθοντα χασμωδιών όπως εκείνες”(πηγή το εξαιρετικό βιβλίο του Τ.Κόρφη ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ)

(6)=Η εκκλησία του παλιού νεκροταφείου του Ηρακλείου

(7)=Καζαντζάκης, από την “Αναφορά στον Γκρέκο”. Ο Σ.Αλεξίου, δεν ευθυγραμίσθηκε ποτέ με τον πατέρα του και τις θείες του, αντίθετως, εκτιμούσε τον μεγάλο συγραφέα και τίμησε ( επαίνεσε) πολλές φορές το έργο του.

(8)=Ο σημαντικότερος ίσως ποιητής μας (του 20ου αιώνα) ο Γ.Σεφέρης, όταν επισκέφτηκε της Κρήτη (γύρω στα 1960)διαπίστωσε μεγάλη πτώση της (ποιότητας) της μαντινάδας. Η αστικοποίηση και στο νησί μας, είχε ασχημα αποτελέσματα και σ αυτήν την τέχνη του αγροτικού χώρου.  60 χρόνια μετά,  η μαντινάδα επιβιώνει και “ανανεώνεται” ή τουλάχιστον δεν εκχυδαϊζεται και δεν ξεπέφτει πολύ.

Μια σύγκριση με κάτι ανάλογο, το λαϊκο ή και έντεχνο τραγούδι (στίχους)μπορεί να αποδείξει το λόγου το αληθές.

 

Έκδοση 1989, λογοτεχνική εργασία, υψηλά αποτελέσματα, στην αναμέτρηση με τον σημαντικότερο ποιητή της αγγλικής γλώσσας. (κι εδώ προτιμά το όνομα  Στυλιανός όπως και σε όλα τα φιλολογικά του βιβλία.)
Έκδοση 1989, λογοτεχνική εργασία, υψηλά αποτελέσματα, στην αναμέτρηση με τον σημαντικότερο ποιητή της αγγλικής γλώσσας.
(κι εδώ προτιμά το όνομα Στυλιανός όπως και σε όλα τα φιλολογικά του βιβλία.)

 

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ: Για κάθε ενδιαφερόμενο,υπάρχει το κείμενο του ΑΛΚΜΑΝΑ που αφορά στην επίσκεψη του Μαραμπού στον Σ.Αλεξίου, στο Μουσείο Ηρακλείου/http://www.alkman.gr/keimena/νικος-καββαδίας-τα-τελευταια-ταξίδια/