Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΜΑΡΑΓΔΗΣ ΣΧΕΔΙΆΖΕΙ ΤΟ ΠΟΡΤΡΑΊΤΟ ΤΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Γιάννης Σμαραγδής, από την "Πλαθιά Στράτα" στους δρόμους του κόσμου...
Γιάννης Σμαραγδής, από την «Πλαθιά Στράτα» στους δρόμους του κόσμου…

Συνάντηση τυχαία καταμεσήμερο στην Αμμουδάρα,  με τον γνωστό σκηνοθέτη ευτυχώς βρέθηκε  παγωμένο νερό και δροσερή μπύρα.

Ο Γιάννης ο Σμαραγδής είναι μια έκπληξη, από τότε που τον γνωρίσαμε 18 χρονο  νέο, στο καζάνι της Αθήνας του 64-65,  εκείνου του ξεχασμένου καιρού.  Τότε ο κινηματογράφος γινόταν(για μας) τσοβαρή υπόθεση, ξεπερνούσε τις διασκεδαστικές ώρες των σκοτεινών αιθουσών,  προβληματιζόμαστε με τον Μπέρκγμαν («Σιωπή») και τον Αντωνιόνι(«περιπέτεια») και ο  Γ.Σ. μας έδινε μια  ιδέα (χωρίς περιττά λόγια) για την σημασία της 7ης λεγόμενης  τέχνης (  ποτέ  βέβαια δεν μπορέσαμε να ξεκαθαρίσουμε ακριβώς ποιες ήταν οι  άλλες 6 ).

 

Καζαντζάκης, αφιέρωμα της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ-ο σχεδιαστής δεν τα κατάφερε πολύ
Καζαντζάκης, αφιέρωμα της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ-σημαντικά στοιχεία για τον συγγραφέα

Πως συνέβει ο ηρακλειώτης νεαρός, να βρεθεί στο κέντρο  πιο μεγάλης καλλιτενικής βιομηχανίας, δεν μάθαμε ποτε – δεν τον ρωτήσαμε κι όλας.  Μα ξεπεράστηκε  γρήγορα η εύλογη απορία,  ένα περιοδικό «Ο Σύγχρονος Κινηματογράφος» , διαδόθηκε αστραπιαία στους φοιτητικούς κύκλους και ο Σμαραγδής ήταν κοντά  του, η τέχνη των κινούμενων εικόνων,  μας συγκινούσε, το τραγούδι κι ο κινηματογράφος έγινε μόνιμη έγνοια μας – η λογοτεχνία μπήκε στην ντουλάπα κι η ποίηση δεν άργησε να γίνει στίχος, για  ταλαντούχους και μη συνθέτες.

Ο Ζυλ Ντασέν, βρίσκει την Μελίνα και μετά (αναπόφευκτο)τον Καζαντζάκη
Ο Ζυλ Ντασέν, βρίσκει την Μελίνα και μετά (αναπόφευκτο)τον Καζαντζάκη

Και πέρασαν πολλά χρόνια, έγιναν σεισμοι και χαλασμοί, άλλαξαν τα πάντα – όμως ο Σμαραγδής έμεινε στην θέση του, στο πόστο του – η πρώτη μεγάλη τουαγάπη( το σινεμά) ήταν κι η τελευταία.  Και έκανε βήματα πολλά και μεγάλα, «σαν έτοιμος από καιρό » θαρραλαίος και  αντριωμένος, κέρδισε μια από τις πρώτες θέσεις στην τέχνη που διακονεί, χωρίς στηρίγματα συνηθισμένα, μακριά από ίντριγκες και καλλιτεχνικές συνάφειες που δίνουν και παίρνουν ανάλογα με τις ανάγκες.  Ο νεαρός της «Πλαθιάς Στράτας», το παιδί που πληγώθηκε πριν ανδρωθει από τις εμφύλιες διαμάχες,  κατάφερε να τρέξει μπροστά από τον καιρο του, να σχεδιάσει τις εικόνες μας, να μπεί στο σπίτι και την καρδιά μας.  Χωρίς εκπτώσεις και εμπορικές δεσμεύσεις,  ξετύλιξε ένα ταλέντο αδρό και ογκώδες, δημιούργησε και ανέδειξε θέματα και καταστάσεις.

Ο Καζαντζακης είναι  29 χρόνων, έφεδρος δηλαδή, αλλά θα πάει εθελοντής στους Βαλκανικούς πολέμους
Ο Καζαντζακης είναι 29 χρόνων, έφεδρος δηλαδή, αλλά θα πάει εθελοντής στους Βαλκανικούς πολέμους

Παρακολουθούμε πολύ προσεκτικά τις ταινίες του αλλά και όλα όσα προσπαθεί.   Άπειρες φορές είπαμε, μα πως τα κατάφερε;   Έπαψε κάποτε να μας παραξενεύει, κ’αθε τι απίθανο ειναι φυσικό γι αυτόν.  Όταν διαβάσαμε για τον Καζαντζάκη, απλώς ήταν μια ευχάριστη είδηση.   Ο ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ είναι ο ήρωας των εφηβικών μας χρόνων, μα και ο μοναδικός κρητικός που συγκίνησε  το πανελληνιο αλλά και το παγκόσμιο κοινό.  Είναι ο συγγραφέας μας, που διαβάσαμε και ξαναδιαβάσαμε κι ανασάναμε και πήραμε πνοή. Είναι πριν τις σημαντικές αναγνώσεις μας αλλά και μετα από αυτές. Είναι πρίν ανακαλύψουμε τον Καβάφη, τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Αναγνωστάκη αλλά και μετά –  όταν καταλάβαμε και μετρήσαμε(εκτιμήσαμε) ετο μέγεθος των μεγάλων ποιητών μας, δεν κλωνίστηκε από το σιδερένιο βάρθρο του.  Ο Καζαντζάκης,  είναι στην καρδιά της Ελλάδας αλλά και του κόσμου.

 

Γαλάτεια Καζαντζάκη,  η θυελώδης ερωτική σχέση θα καταλήξει σε γάμο...στο Νεκροτεφείο του Ηρακλείου...
Ελένη  Καζαντζάκη, άργησε να βρει τη Μούσα του, όταν την συνάντησε άλλαξαν τα πάντα…

 

Αφτός που μίλησε την πιο  άγρια δημοτική, που γνώρισε τις πιο απίθανες ιδέες,  που βάφτηκε με τη δράση -αν και καθαρός διανοούμενος-που διώχθηκε και μπήκε σε μαύρες λίστες.  Αυτός ο χαλκέντερος, που έγραψε όσα(ποσοτικά προφανώς),όλοι μαζί οι διάσημοι ποιητές που αναφέραμε.  Ζει στις μέρες μα ςστον 21 ο αιώνα, κι ο Γιαννης ο Σμαραγδής,  είναι ο τέταρτος σκηνοθέτης που θα ασχοληθεί με αυτόν.

 

Το μαγαζί στη μέση, ήταν παλιά του Μιχάλη Καζαντζάκη (1975)
Το μαγαζί στη μέση, ήταν παλιά του Μιχάλη Καζαντζάκη (1975)

Μας χαροποίησε η είδηση αλλά μας ενθουσίασε κι ο ίδιος όταν  αναφέρθηκε στο σχέδιο του, για το φιλμ.  Είναι ηρακλειώτης, όχι μόνο συμπατριώτης του Καζαντζάκη, έζησε στον ίδιο χωρο, πάτησε στα ίδια χώματα – το μαγαζί του πατέρα του, ήτνα απεναντιακριβώς από το Χάνι του Μιχαλη Καζαντζάκη, πατέρα του συγγραφέα.  Ευτυχείς συμπτώσεις, μα καθόλου ασήμαντες,  αν ο Ντασέν ανακάλυψε τον ιδανικό συγγραφέα των ιδεών, ο Κακογιάννης βρήκε στον Ζορμπά του τα στοιχεία της έντασης και του πάθους της ζωής ( τον Διόνυσσο  θα πει ο Γ.Σ.),

 

Γαλάτεια - η θυελώδης ερωτική σχέση θα καταλήξει σε γάμο...στο Νεκροταφείο του Ηρακλείου( ηταν 2-3 χρόνια μεγαλύτερή του)
Γαλάτεια – η θυελώδης ερωτική σχέση θα καταλήξει σε γάμο…στο Νεκροταφείο του Ηρακλείου( ηταν 2-3 χρόνια μεγαλύτερή του)

 

και ο αμερικανός Martin Scorsese θα επιστρέψει στις αρχαίες χριστιανικές (Καθολικές) ρίζες και  θα αναζητήσει μια  καθαρότητα προτεστεντικής αντίληψης. Ο Γιάννης Σμαραγδής ίσως θα ανακαλύψει το κρητικό που ξενιτεύτηκε,»  που πολλών

ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον ‘εγνω» που δεν σταμάτησε ποτέ, σαν τον προσφιλεστερο(ν)  ήρωά του τον Οδυσσέα.

 

Με τον Κ.Φράιερ-τον γνωρίσαμε κάποτε στην Αθήνα (1964;)-γλυκλυτατος και φανατικός Καζαντζακικός/ από αυτούς που βοήθησαν αποφασιστικά την προώθηση των έργων του συγγραφέα στην Αμερική
Με τον Κ.Φράιερ-τον γνωρίσαμε κάποτε στην Αθήνα (1964;)-γλυκλυτατος και φανατικός Καζαντζακικός/ από αυτούς που βοήθησαν αποφασιστικά την προώθηση των έργων του συγγραφέα στην Αμερική

 

Ο Καζαντζάκης πολεμήθηκε από τους ομότεχνους πρώτα, από τους συμπατριωτες του μετά(τους Έλληνες όχι τους Κρητικούς), από την εκκλησία κι την δογματική αριστερά τέλος.  Δεν χρειάζονται ούτε αναφορές ούτε λεπτομέρειες, ελπίζομε ο Γιάννης Σμαραγδής να αποκαταστήσει τον μεγάλο Κρητικό , τώρα που έχουν πάψει πια οι  αντιθέσεις οι παλιές να υπάρχουν.

Να μπει στη θέση που πρέπει ο κρητικός συγγραφέας,  μπορεί να έχουμε πολλούς εθνικούς ποιητές μα έναν μόνον εθνικό συγγραφέα, τον Νίκο Καζαντζάκη.

 

 

Τελευταίος δεξιά ο Α.Ρασιδάκης - γιατρός επιφανής μετά...
Τελευταίος δεξιά ο Α.Ρασιδάκης – γιατρός επιφανής μετά…

Ο σκηνοθετης είπε πολλά, μα δεν ζητήσαμε καμιά συνέντευξη και δεν μπορούμε να γράψουμε τίποτα για αυτά που σκέφτεται ή για ότι σχεδιάζει που σχετίζετια με την μελλοντική του ταινια για τον Καζαντζακη.

Γιάννης Σμαραγδής, Αμμουδάρα, Κρητική θάλασσα κι ανέμοι - όλα αλλάζουν όταν το  θέλουμε σαν να λέει: τι θα ψηφίζαμε ; αναρωτιέται, μα δεν υπάρχει κανένα ενδιαφέρον για την απάντηση / αυτή η παλιά σειρά του 1960-65, ξέρει τι θα συμβεί...
Γιάννης Σμαραγδής, Αμμουδάρα, Κρητική θάλασσα κι ανέμοι – όλα αλλάζουν όταν το θέλουμε σαν να λέει: τι θα ψηφίζαμε ; αναρωτιέται, μα δεν υπάρχει κανένα ενδιαφέρον για την απάντηση / αυτή η παλιά σειρά του 1960-65, ξέρει τι θα συμβεί…

Με τον Σικελιανό συναντήθηκαν στα νιάτα τους, διατήρησαν πάντα καλές σχέσεις κι οι δυο μεγαλοφάνταστοι, των πλατύτερων οριζόντων  – του κόσμου όλου.  Ο πρώτος θέλησε να διευρύνει τα ελληνικά όρια, μένοντας στη χώρα του, ο άλλος (Καζαντζάκης) γύρισε την υδρόγειο πολλές φορές, δεν σταμάτησε ποτέ –  έφερε την πατρίδα του ως τις  απώτατες περιοχές του πλανήτη.

ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ-ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ, ποζάρουν για την ιστορία- παίζοντας τους ρόλους της Μοίρας. Ανοιξαν την πόρτα της πατρίδας, για να μπει ο ανεμος των αλλαγών αλλά και το αρχαίο πνεύμα /ανοιξαν το παράθυρο για να ακουστεί στα πέρατα , η κραυγή της λευτεριάς.
ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ-ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ, ποζάρουν για την ιστορία- παίζοντας τους ρόλους της Μοίρας. Ανοιξαν την πόρτα της πατρίδας, για να μπει ο ανεμος των αλλαγών αλλά και το αρχαίο πνεύμα /ανοιξαν το παράθυρο για να ακουστεί στα πέρατα , η κραυγή της λευτεριάς.

ΜΑΝΟΣ ΛΟΥΚΑΚΗΣ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚH ΠΟΙΗΤΙΚH(1990) ΜΕΡΟΣ Α΄ /(ΥΠEΡΡEΑΛΙΣΜΟY EΓΚΩΜΙΟΝ)

Με την ευκαιρία του αφιερώματος στον ποιητή Μάνο Λουκάκη, θα παρουσιάσουμε τμήμα παλιάς του συνέντευξης (7-2-1990) που μας βοηθάει να κατανοήσουμε τα ποιήματά του. Τότε μόλις είχε εκδοθεί η πρώτη του συλλογή με τον τίτλο : ΖΗΤΩ ΤΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΝ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΒΡΕΤΑΝΙΑΣ.

Μάνος Λουκάκης, από τη συλλογή του "Παλάμη ωχρού μελισσοκόμου" ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ΅2000

ΕΡΩΤΗΣΗ: Τι είναι λοιπόν το βιβλίο σας; Είναι ποιητική συλλογή;ή μήπως κάτι διαφορετικό;
Μ.Λ. : Το «Ζήτω το Ξενοδοχείον της Μεγάλης Βρετανίας»δεν συγκροτείότι υπό την κοινη έννοιαν θα λέγαμε «συλλογή ποιημάτων».Είναι μάλλον μια υπό τον αυτό τίτλον συνύπαρξις 9 ποιητικών ενοτήτων και χρονικώς απόμακρων-σχετικα-και υφολογικώς κατά το μάλλον ή ήττον-πάλιν, τουτέστιν, σχετικά-αποκλινουσών

Εζρα Πάουντ, ο σημαντικότατος αλλά και υπερσυντηρητικότατος ποιητής του 20ου αιώνα, δεν αφήνει ασυγκίνητο τον Μ.Λ.

ΕΡΩΤΗΣΗ:Ο τίτλος του βιβλίου, που οδηγεί τον αναγνώστη και πως εσείς τον επιλέξατε;

Ο τίτλος βεβαίως ανακαλεί άλλους παρομοίους της ενδόξου περιόδου του ελληνικού υπερρεαλισμού, όπως το «Μην ομιλείται εις τον οδηγόν» του Ν.Εγγονόπουλου κλπ. Έχω την γνώμην όμως ότι πέραν τούτου,που με συνδέει πάντως και κατ΄αυτόν τον τρόπον με ένα μέγα ποιητικό κοίτασμα πέραν τούτου λοιπόν η αναφώνησις «Ζήτω» δι έναν ιστορικόν και μάλλον μεταπίπτον εις αντικείμενον μνήμης πολλαπλής Ξενοδοχείον, η αναφώνησις λοιπόν αυτή καταμηνύει και μίαν έκκλησιν: ας θυμηθούμε τους ξενους, τους μοναχους, τους περιπλανόμενους, τους φυλακισμένους, τους εγκλείστουςτων κλινικών και νοσοκομείων, τους καταδικασμένους εις τον μόνιμον βίον των «παραδεισίων» εξοριών, τους περιπλανόμενους μακράν τςη κατοικιδίου ησυχίας, τους εν περιθωρίω βιούντας, τους φυγάδες και εμιγκρέδες παντός είδους. Ας του; θυμηθούμε και ας τους ζητοκραυγάσουμε όπως ο «φυγάς θεόθεν kαι αλήτης»(α) Εμπεδοκλής από τα βάθη της ψυχής του εζήτοκραύγασεν: «ξείνων αιδοίοι λιμενες κακότητος άπειροι,χαίρετε…» (fragm, 112)

Ανδρέας Εμπειρίκος, ο θαυμασμός του Μ/Λουκάκη είναι φανερός

ΕΡΩΤΗΣΗ: Ποια μορφή παίρνει η συνύπαρξη των ποιητικών αυτών ενοτήτων;

Μ.ΛΟΥΚΑΚΗΣ: Όσον αφορά εις την μορφήν και το εν γένει ήθος είναι σαφής η προσέγγισίς μου προς τον Ευρωπαϊκόν συμβολισμόν και ιδιαίτερα προς τους Έζρα Πάουντ και Τ.Σ.Έλιοτ.
Όμως πρόσβασις προς αυτήν την κληρονομία θα μπορούσε να συντελεστεί και συντελείται και από άλλην την Σεφερικήν οδόν. Προσεπάθησα – εν πολλοις όχι σε όλα να την αποφύγω όχι διότι αυτή αύτη η γιγαντιαία παράδοσις του Σεφερικού έργου με αφήνει αδιάφορον ή δεν μου άφησε ίχνη αναμνήσεων, επιρροών και βιωθέντων εν ειλικρινεία ποιητικών φώτων.
Απλούστατα θεωρώ την πρόσβασιν αυτήν αναποτρέπτως διερχομένην πλάϊ και άλλου ήθους και άλλης γραφής δημοτικιστικήν παράδοσιν, από την οποίαν μόνον ο Σολωμός- ήτο όμως ο Σολωμός της δημοτικής; Να ένα ερώτημα.

Σεφέρης και Μάρω- έχει αποδειχθεί η αγάπη και των δυο για την Κρήτη/από τις ΜΕΡΕΣ τομος Δ'

Τέλος πάντων – μόνον εκείνος, εν πάσει περιπτώσει με ενδιαφέρει και με ανάγει διαρκώς εις αναζητήσεις και πρωτοτύπους λάμψεις λέξεων φράσεων και εικόνων.
Τούτο με καθοδήγησεν εις το μέγα – καθώς προείπον-κοίτασμα πρωτοφανών ευρημάτων του Υπερρεαλισμού. Λογικώς και γλωσσικώς φιλελεύθερον και μέχρι αναρχικής χαρμοσύνης αδογμάτιστον και πολυχρωμον.
Πλήρες ανοικτών προς πάσαν κατεύθυνσιν θυρών και παραθύρων : στον Υπερεαλισμόν επανηύρον την λάμψιν και την γοητείαν όχι του αυτομάτου αλλά του εν απολύτω συνειδήσει τα σκοτεινά διατρέχοντος λόγου. Λέξεις και εικόνες και ηδοναί ήχων και παιγνιδιών από την εποχήν του Σολωμού αποκλεισθέντων σε Βαλαωριτείους κοθόρνους ελευθερώνονται και αποδεικνύουν πάλιν ότι τέτοια θαύματα μόνον η “Υψικάμινος”(1)μπορεί να παράγει και να εγκαταλείψει άλλοτε εις την “Ενδοχώραν”(2) της ψυχής μας και άλλοτε εις την “Κοιλάδα με τους ροδώνας”(3)- πάντοτε όμως προϊόντα μιας ελευθεριαζούσης περιπλανήσεως στην γραφήν και τον “ανθηρόν Έλληνα λόγον”από των πινακίδων της Γραμμικής Β’ μέχρι της σήμερον.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: (1), (2), τίτλοι των πρώτων έργων του Ανδρέα Εμπειρίκου, 1935 και 1945
(3) τελευταία ποιητική συλλογή του Νίκου Εγκονόπουλου 1978
(α) «και εγώ νυν ειμί, φυγάς θεόθεν και αλήτης»σχέση με τις δοξασίες των Ορφικών

ΠΡΟΣΘΗΚΗ: Επειδή μας ζητήθηκαν βιογραφικά στοιχεία του ποιητή, παρουσιάζομε συνοπτικά από το διαδίκτυο:
Ο Μάνος Λουκάκης γεννήθηκε το 1951 στον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης. Τέλειωσε το γυμνάσιο στο Ηράκλειο και σπούδασε
κλασική φιλολογία στην Αθήνα και μέχρι το 1995 έζησε στην Κρήτη εργαζόμενος στην ιδιωτική εκπαίδευση. Την τελευταία
15ετία ήταν εγκατεστημένος στην Πρωτεύουσα.
Έγραφε κριτική του βιβλίου στο περιοδικό «Μετρό», στην εφημερίδα «Το Βήμα» και σε άλλα
έντυπα. Ποίηση άρχισε να ασχολειται από τα δεκαπέντε του. Έφυγε στις 9 Μαΐου 2011

Ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ, ΚΑΙ ΤΟ EΛΑΦΡΟ ΤΡΑΓΟYΔΙ (ΦΩΤΗΣ ΠΟΛΥΜEΡΗΣ)

Φώτης Πολυμέρης, 91 χρονών, έχω άγγελο λέει

ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ – ΦΩΤΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ

Η χρονιά του Μαραμπού πέρασε, το 2011 είναι για άλλους ποιητές και για πιο εκτεταμένα μάλλον αφιερώματα ( Οδυσσέας Ελύτης κ α.) όμως ακόμα δεν έχει σβήσει ο απόηχος του εορτασμού της» εκατονταετίας» του ποητή της ανοικτής θάλασσας και των μακρινών πόντων. Τελευταία αναφορά είναι στα «ΝΕΑ» του Σαββάτου(22.1.2011), στην συνεντευξη που παραχώρησε ο ηλικιωμένος σήμερα τραγουδιστής, των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων, πασίγνωστος και κοσμαγάπητος κάποτε Φώτης Πολυμέρης, στον καλό δημοσιογράφο Στ.Θεοδωράκη(*). Στο κέντρο της κοινωνικής ζωής ο Φώτης Πολυμέρης, γνώρισε τους πάντες, από την κορυφή της πολιτικής έως την άκρια της τέχνης. Από τον Παπανδρέου (παππού) και τον Καραμανλή της οκταετίας, έως τον Λουντέμη και τον Καββαδία. Ας αντιγράψουμε το σημείο που μας ενδιαφέρει:
ΣΤ.ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ- ΕΡΩΤΗΣΗ : Και τον Καββαδία είχατε γνωρίσει;
ΦΩΤΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Τον Νίκο; Τον έφερε ο Βανδώρος, τον είχε 19 χρόνια ασυρματιστή στο βαπόρι και τον παρακάλεσε ν άπαγγείλει ένα ποίημα και χώθηκε κάτω από το τραπέζι.»Γουίλι ο μαύρος θερμαστής από το Τζιμπουτί». Είμασταν πατριώτες . Αυτός από το Αργοστόλι, εγώ από το Ληξούρι. Λέγαμε θα μας κάνουν αγάλματα. και μου λεγε «ωραία θα μουτζωνόμαστε»

Φ.Πολυμέρης διασημότης του 1950-60 εξώφυλλο περιοδικών, ελαφρού λεγόμενου τραγουδιού

Ισως χρειάζεται κάποια παρεμβολή στην διήγηση του τραγουδιστή που αποκαλούσαν αηδόνι για να γίνει πιο κατανοητό το τι συνέβη. «Χώθηκε κάτω από το τραπέζι» εννοεί ότι ήταν πολύ ντροπαλός ο ποιητής- περιγράφει σωστά τη στάση του, όταν του ζητούσαν να απαγγείλει στίχους του. Όσο «θα μας κάνουν αγάλματα» δεν διευκρινίζεται ποιος το είπε αλλά θα μπορουσε να ναι και ιδέα του Καββαδία, που διασκέδαζε με τη σκέψη και τις εικόνες των αγαλμάτων. «Θα μουτζωνόμαστε» σχολίαζε, αν βάλλεις δυο αδριάντες τον εναν απέναντι στον άλλον, με το χέρι σε χαιρετισμό, όπως συνηθίζεται, θα φαίνεται σαν αλληλομουντζώνουνται οι τιμώμενοι, πως να μην διασκεδάζει.

Εθνικό Μουσείο, ανδριάντας του Ποσειδώνος (Δία;) τα δάκτυλα του χεριού ανοικτά...

Οταν πέρασε ο καιρός ο Καββαδίας έγινε ο πιο αγαπημένος του μεγάλου κοινού, οι στίχοι του μελλοποιήθηκαν και τραγουδήθηκαν από όλους. Αν και πρεσβύτερος από τον Πολυμέρη, πέρασε το κατώφλι της 3ης χιλιετίας, με τα τραγούδια που ενώ δεν χρειαζόταν επενδύσεις άλλων ήχων, προσαρμόσθηκαν στην νέα εποχή- με ταλαντούχους συνθέτες και ευαίσθητους μουσικούς κάθε τάσης.
Και έγινε άγαλμα τελικά, γιατί έφυγε νωρίς και γιατί το άξιζε, προσέχοντας τα χέρια του…να μην μουτζώνει κανέναν

Στο Αργοστόλι, τιμώντας τον συμπατριώτη ποιητή, φτιάχτηκε άγαλμα σε ανάμνησή του. Το άγαλμα αυτό τοποθετήθηκε στο τέρμα της παραλίας του Αργοστολίου, σε ένα μικρό πλάτωμα με παγκάκια ακριβώς μετά το παλαιό κολυμβητήριο.

(*)ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το κείμενο συμπίπτει με εκδήλωση σήμερα στο Εμπορικό Επιμελητηριο για τον Στ.Θεοδωράκη, με αφορμή βιβλίο του. Πλήθος κόσμου, αδιαχώρητο, το Ηράκλειο τιμησε τον διακεκριμένο δημοσιογράφο, του ευχόμαστε να ναι πάντα δημοφιλής χωρίς να κάνει εκπτώσεις χαριν της ακροαματικότητας – ας αφήσει τους συναδέλφους του να ανταγωνίζονται στο ραδιόφωνο και την μικρή οθόνη, ας παραμείνει στις εξαιρέσεις.

Η ΑΡΠΑΓΗ ΤΗΣ ΣΑΒΙΝΑΣ & Η ΠΡΟΒΑ ΘΑΝΑΤΟΥ

Η ΑΡΠΑΓΗ ΤΗΣ ΣΑΒΙΝΑΣ & Η ΠΡΟΒΑ ΘΑΝΑΤΟΥ

Η αρπαγή των Σαβίνων (η παρέμβαση) πίνακας του Νταβίντ

Την άκουγα να μιλάει, με ουδέτερη εξομογογητική διάθεση, εξέθετε κάποιες απόψεις και διέγραφε την πορεία της προσεκτικά, σαν να συμπλήρωνε βιογραφικό σημείωμα για την εκλογή της στην Ακαδημία. Η πασίγνωστη ζωγράφος και φίλη των νεανικών χρόνων Σαβίνα Κ. είχε αποδεχθεί την αίτηση μου, για εκτεταμένη συνέντευξη, αν και δεν ήταν καθόλου εύκολη και απέφευγε όπως ο διάολος το λιβάνι, τους δημοσιογράφους και την ανεξέλεγκτη δημοσιότητα. Ήξερε ότι θα ήμουν διακριτικός και δεν θα την εξέθετα για κανένα αντάλλαγμα με κανέναν τρόπο.
-Πως σας έβγαλαν(σας έδωσαν)αυτό το όνομα; ήταν η πρώτη ερώτηση
-Το Σαβίνα είναι πολύ σπάνιο βέβαια, μα όχι στις λατινογενείς χώρες, το Sabine ακούγεται συχνά στην Ευρώπη. Για να σου θυμίσω, προέρχεται από την Ρωμαϊκή ιστορία (μυθολογία) την οποίαν ως νεοέλληνες, ξεχνάμε αμέσως, καθότι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων (τρομάρα μας) δεν έχουμε σε μεγάλη εκτίμηση τους αρχαίους γείτονές μας – μας εντέγραψαν, έτσι λέγανε τα βιβλία μας. ΄Ομως αν το όνομα των Σαβίνων διασώθηκε, δεν οφείλεται στην ωραιότητα του (ή των) αλλά στην σημασία του. Οι γυναίκες εκείνες με κίνδυνο της ζωής τους απέτρεψαν ένα εμφύλιο πόλεμο κάποτε. Γι αυτό τις ζωγράφισε ο μεγάλος Γάλλος Νταβίντ, όταν σπαρασσόταν η χώρα τους από εσωτερικές διαμάχες. Γιαυτό με ονόμασαν κι εμένα Σαβίνα, όταν στην Ελλάδα που γεννήθηκα ο εμφύλιος ήταν στην πιο μεγάλη του (αιματηρή) ένταση. Ο πατέρας μου αυστηρότατος και δημοκρατικότατος, διάλεξε αυτό το άγνωστο σ΄όλους όνομα – χωρίς κανέναν κίνδυνο να εκτεθεί (ως συνοδοιπόρος).
Όταν έμαθα να σχεδιάζω κι αργότερα, είδα ότι το όνομα μου συνδεόταν με σπουδαία ζωγραφικά έργα, του Νταβίντ, του Πουσέν, του Πικάσο…

Η αρπαγή των Σαβίνων θα δραματοποιηθεί από τον Πικάσο

-Κι η ζωγραφική; πότε καταλάβατε ότι ήταν ο δρόμος σας;
-Ποτέ, άρχισα να μουτζουρώνω χαρτιά και κάθε τι από μικρή, ακόμα το ίδιο κάνω.

-Όμως σπουδάσατε χρόνια ,γίνατε ζωγράφος και αποκτήσατε και μεγάλο όνομα – δεν αρκούσε η διάθεση σας…
-Όπως εσείς μάθατε να γράφετε, δηλαδή να αποτυπώνετε τις σκέψεις σας όπως μπορείτε, έτσι κι εγώ διδάχτηκα κάποια στοιχεία σχεδίου, για τον ίδιο σκοπό ακριβώς (να αποτυπώνω σκέψεις και αισθήματα).

-Είναι αλήθεια ότι ο πρώτος σας γάμος συνδέεται με απαγωγή;
-Κατά κάποιο τρόπο, με “άρπαξε” ο Γιάννης Κ., με την δική μου βέβαια συμφωνία και καθοδήγηση. Οι Δεξιοί και Δημοκρατικοί γονείς είχαν αγεφύρωτες όχι μόνο πολιτικές αλλά και κοινωνικές διαφορές, δεν ήθελαν αυτόν το γάμο. Μα είμαστε τόσο τρελά ερωτευμένοι που δεν μας περιόριζε τίποτα απολύτως. Είχαμε συμφωνήσει να “κλεφτούμε” έτσι λέγανε τότε τις εκούσιες απαγωγές, μα υπήρχε καθυστέρηση. Σκεφτήκαμε να παίξουμε λίγο θέατρο, ένα απόγευμα κτύπησε το κουδούνι, κι όταν βγήκα με τη μάνα μου μαζί, ο υποψήφιος σύζυγος, με άρπαξε (δήθεν) βίαια από το μπράτσο και χαθήκαμε στα στενοσόκακα. Είμαστε 18 χρόνων, και μόλις είχαμε μπει στις ανώτατες σχολές της Αθήνας, φτάσαμε στην Πρωτεύουσα πριν καλά το εννοήσουν οι δικοί μας, είχαμε φροντίσει κάθε τεχνική λεπτομέρεια. Είχαμε αποφασίσει την διακοπή κάθε οικονομικής σχέσης με τις οικογένειές μας, προσπαθήσαμε με νύχια και δόντια να ζήσουμε. Μαθήματα σε παιδιά, φροντίδα νηπίων, πλασιέ βιβλίων, μέχρι μικροπωλητής στην Ομόνοια ο σύζυγος. Αγώνας και κέφι για ζωή, απερίγραπτη κούραση και διάθεση να δοκιμάσουμε ότι υπήρχε. Επειδή τα οικονομικά ήταν πολύ πιεσμένα, φιλοξενούσαμε περιστασιακά φίλους, για να μοιραστούμε το νοίκι και τα έξοδα φαγητού. Η εποχή ευνοούσε την κοινή ζωή τα κοινόβια άνθιζαν σ όλον τον κόσμο. Κοινοκτημοσύνη, τέχνη και γράμματα ταίριαζαν στο βίο μας, που δεν είχε την παραμικρή πολυτέλεια, μα ξεχείλιζε από αισθήματα και πάθος για ζωή.

Δεν άργησε να βρει το ζωγραφικό της δρόμο, αγαπημένο θέμα τα λουλούδια

Όμως η πολιτική κατάσταση χειροτέρευε κι η δική μας ζωή άρχισε να κατρακυλάει. Οι μετανιωμένοι γονείς πρόσφεραν γην και ύδωρ, μα εμείς είχαμε την υπεροψία και την άγνοια της νιότης. Καμιά υποχώρηση, τίποτα, θα τα καταφέρναμε μόνοι μας. Ενώ τα αισθήματα μας ήταν πολύ έντονα, η αγάπη ξεχείλιζε, ως σύζυγοι δεν είμαστε καθόλου τυπικοί και συνηθισμένοι. Ο έρωτας δεν ήταν μια συνέπεια του γάμου, δεν είχε καμιά σχέση με τελετές και θρησκευτικά μυστήρια, παρέμενε μια επιλογή της στιγμής ελεύθερη και απρογραμμάτιστη. Οι αριστερές ιδέες μας (τότε) μας έφερναν θεωρητικές κατασκευές περί ζωής και κοινωνικής προόδου, το πρώτο ενδιαφέρον (και καθήκον) μας ήταν η αλλαγή, η επανάσταση – ο γάμος και η οικογένεια έμπαιναν στην “κολεκτιβιστική”(αν είναι σωστός ο όρος)λογική (και πρακτική). Ο Γιάννης δεν άργησε να διευρύνει τον κύκλο των ερωτικών επιλογών του, απέκτησε επαφή (και σωματική) με την Ειρήνη Χ. όχι μακρινή φίλη μου. Άργησα να το αντιληφθώ, αν και έγινε “μπροστά” στα μάτια μου, απονήρευτη και αθώα καθώς ήμουν. Όσο κι αν η ιδέα της αλλαγής των συντρόφων μου φαινόταν λογική, η ελευθερία απαραίτητη, όταν συνέβη το περιστατικό αναστατώθηκα και πληγώθηκα πού βαθιά. Η καρδιά μου ράγισε, μα δεν είπα τίποτα. Όταν τα οικομικά μας βούλιαξαν, αποφάσισε ο σύντροφος να ναυτολογηθεί, υπήρχε ένας γνωστός πλοίαρχος, που πρόσφερε δουλειά σε ποντοπόρο πλοίο. Άφησε για λίγο τη σχολή του, για να συγκεντρώσουμε χρήματα και να επιστρέψει στις σπουδές του. Προσπάθησα να ξαναβρώ τη αυτοκυριαρχία μου, η “απάτη” του αγαπημένου συζύγου είχε προκαλέσει μεγάλα ρήγματα, πριν αναχωρήσει χωρίς καλά καλά να το καταλάβω, είχα βρεθεί στην αγκαλιά του στενότερου φίλου του. Όταν κουνούσα το μαντήλι, ήξερα ότι είχαν αλλάξει πολλά στις σχέσεις μας, ο γάμος και η “απαγωγή” ήταν (μου φαινόταν) ένα κακόγουστο αστείο – “το διαζύγιο” είχε εκδοθεί και το είχαμε αποδεχθεί και οι δυο – χωρίς να γίνει η παραμικρή συζήτηση χωρίς ούτε μια λέξη.
Ο γάμος συντηρήθηκε όσο έλειπε τυπικά, τα φονικά σχόλια (κουτσομπολιά) με πνίγανε, με τα χρήματα του όμως ζούσα και κάναμε και οικονομία για την επιστροφή του. Η αλληλογραφία επίσης τακτική, μα δενπερίσευε πια το αίσθημα κι οι αγάπες. Ο καιρός περνούσε γρήγορα, ο “ναυτικός” σύζυγος γυρνούσε στις πιο απόμακρες γωνιές της γης, εγώ έψαχνα ερωτικούς συντρόφους, παντού. Είχα χάσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό μου και την ισορροπία μου, κανένα στήριγμα δίπλα μου δεν ήταν ισχυρό – ο έρωτας, σαρκοβόρος και απαιτητικός με παρέσυρε, σε πολύ επικίνδυνες διαδρομές. Χανόμουν, έρμαιο και άθυρμα στους εφήμερους συντρόφους, καταλάβαινα ότι στο τέλος της περιπέτειας περίμενε ο ψυχίατρος κι νοσοκόμος – αν ήμουν τυχερή.
Ο σύντροφος μου στα πέρατα της γης, αντίθετα από μένα, έβρισκε την πατρίδα και τον εαυτό του. Χαιρόμουν που άλλαζε κι ας μην μπορούσα να καταλάβω. Αυτός ο θιασώτης της επανάστασης, εγκατέλειπε τις αριστερές διδασκαλίες, τις σκληρές ρεαλιστικές “απόψεις”, στις μεγάλες θάλασσες και τα επικίνδυνα ταξίδια ανακάλυπτε το πρόσωπο ενός ανθρώπινου Θεού και τον δρόμο της δικής του σωτηρίας. Ο έντονος ερωτισμός του δεν τιθασεύτηκε, αντιθέτως έβρισκε αντικείμενα των πόθων του, μόνιμα και σημαντικά – σε πολλά λιμάνια.
Μιλούσαμε καθαρά. χωρίς υπονοούμενα, είχαμε χάσει τη συντροφικότητα ενός γάμου, αλλά μας ένωνε πια μια ακλόνητη αιώνια φιλία.

Σχέδιο της Σαβίνας, η αναζήτηση της πρωτοτυπίας, έφερνε αποτελέσματα

Μετά από 6 χρόνια ζούσαμε στην ίδια γειτονιά του κέντρου, με νέους συζύγους. Συνέχισε και τέλειωσε τις σπουδές του με υποτροφία, ενώ εγώ προσπαθούσα να βρω κάποιο δρόμο στη ζωγραφική – χωρίς να τα καταφέρνω. Είχα αποτοξινωθεί από τις πρόσκαιρες ερωτικές επαφές, μα δεν συγκεντρωνόμουν αρκετά – ζαλισμένη από γάμους και σχέσεις που ενώ φαινόταν ιδανικές δεν με γέμιζαν. Συνειδητοποιούσα ότι οι σημαντικοί άντρες είναι δύσκολο (αδύνατον) να αποδεχθούν τη γυναίκα ως ισότιμο και ισοδύναμο σύντροφο, αντιδρούσα ενστικτωδώς σ αυτήν την αδικία μα δεν μπορούσα να την αλλάξω. Όμως η Τέχνη δεν μπορούσε ακόμα να καλύψει τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες μου, έπρεπε να ζήσω. Κάποτε όμως κατανόησα ότι ζωγραφική δεν γίνεται με περισσεύματα του άνετου και εύπορου και “ευτυχισμένου” βίου μας. Η τέχνη δεν μας χρειάζεται όταν είμαστε χαρούμενοι και ήσυχοι. Αντιθέτως, μόνο όταν έχουμε ανάγκη παρηγοριάς, όταν ψάχνουμε στο σκότος, η τέχνη προσφέρει νήμα και φως.

Και τα άλλαξα όλα, έκανα κι άλλο γάμο, καταστάλαξα σε τελικές αποφάσεις ζωής. Η ζωγραφική μπήκε στο κέντρο πια, η ζωή μου ήταν μόνο σχέδιο και χρώμα. Και τότε ως δια μαγείας όλα (περίπου) διορθώθηκαν. Ο τελευταίος σύζυγος ήταν (ή έγινε) ο πιο ιδανικός που συνάντησα, η καθημερινότητα ενδιαφέρουσα και συγκινητική.
Κι ανέβηκα εύκολα τα σκαλιά του επαγγέλματος και της διασημότητας, έγινα προσωπικότητα (όπως λένε) μου έδωσαν άπειρους επαίνους και βραβεία, μέχρι που βαρέθηκα τις εκδηλώσεις αγάπης και τον κόσμο.

Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΦΑΣΗ

Ο πρώτος σύζυγος , ο απαγωγέας, ακολούθησε ακόμα πιο επιτυχημένη καριέρα, στο κέντρο της πνευματικής ζωής της χώρας μας. Όμως η βάσκανη Μοίρα δεν συγχωρεί τις υπερβολές, τον κτύπησε κατάστηθα, τον έχασα οριστικά. Πρόλαβα να πλησιάσω, να κλείσω τα κουρασμένα του μάτια.

Μα δεν κατέρρευσα, ως επαγγελματίας που είχε πάντα απασχόληση, ζωγράφιζα με μανία. Κλείστηκα μέσα βέβαια, ο σύζυγός μου καταλάβαινε, δεν χρειαζόταν εκδηλώσεις και λόγια. Μα δεν ήταν τίποτε όπως πρώτα. Σαν να χε περάσει ένα τσουνάμι και είχε ισοπεδώσει τα πάντα, κι είχε πνίξει ιδέες κι αισθήματα.
Όσο σχεδίαζα τόσο έχανα τα θέματα μου, όσο χρωμάτιζα τόσο απομακρυνόταν κάθε ζωγραφική αρμονία…

Κατάλαβα ότι ήταν πολύ κουρασμένη, την αποχαιρέτησα εγκάρδια, θα συνεχίζαμε την επόμη εβδομάδα.

Σαβίνα, προσχέδιο για τις ΝΕΦΕΛΕΣ, Θέατρο ΠΕΙΡΑΙΑ 1989

Η δεύτερη συνλαντηση πραγματοποιήθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου του 19.. πάλι στο σπίτις της. Δεν ήταν καλόκεφη, με χίλια ζόρια άρχισε να μιλάει, ξετυλίγοντας πολύ αργά το κουβάρι των αναμνήσεών της. Απέφυγα κάθε ερώτηση ή σχόλιο. Βρήκε το νήμα που είχε κόψει και το έδεσε εύκολα συνεχίζοντας:

Είχα πεί για το κτύπημα που είχα δεχθεί, ο θάνατος του πρώτου ερωτικού συντρόφου και πιο αγαπημένου φίλου, ήταν ένα αποφασιστικό πλήγμα και αιμορραγούσα, κάθε μέρα ένοιωθα να να μειώνονται οι δυνάμεις μου και να εξατμίζεται η δημιουργική μου διάθεση.
Στράφηκα στο Θέατρο. Από καιρό με βομβάρδιζαν προτάσεις για έργα και σκηνογραφίες , κάποτε είχα συμετάσχει σε θεατρικά σχήματα και είχα με επιτυχία σχεδιάσει σκηνικά και ενδύματα. Μα όταν με απορρόφησε η ζωγραφικη, εγκατέλειψα κάθε επαγγελματική επαφή με τη σκηνή και τους θεατρίνους, όμως οι φιλίες δεν χάθηκαν. Στην πιεστική ώρα ο δραματικός λόγος, μου φαινόταν φάρμακο, πιάστηκα από την πιο καλή ευκαιρία, όπως έκρινα, από τα έργα που μου προτάθηκαν.

Ο θεατρικός συγγραφέας Micael Frane, εδώ ως ηθοποιός ,με την Maria Cazares, στους "Αδελφούς Καραμαζόφ"

Στις πρόβες, στα παρασκήνια, μεσα στο πλήθος ων ανθρώπων ξεχνιόμουν, η πλαστή ζωή του θεάτρου, υποκαθιστούσε την πραγματική, νόμιζα ότι οι πληγές θα κλείσουν κάποτε. Το τέταρτο όμως έργο ήταν κρίσιμο. Ήθελα να δοκιμάσω κωμωδεία και έτυχε ένα μπεστ σέλερ του Άγγλου Μ. Φράιν (Μichael Frane) που ο ίδιος ο συγγραφέας διασκεύασε σε θεατρικό έργο. Ο τίτλος φόβιζε : «Πρόβα θανάτου», ήταν όμως ένα πανέξυπνο παιγνίδι, με χιούμορ που ζεμάτιζε και διαλόγους που ξεξυπνούσαν τους κουρασμένους σαν και μένα. Μαύρη κωμωδία την χαρακτήριζαν, κριτικοί και θεατές, μα για μένα ήταν μια ανακούφιση, η σάτιρα και το δράμα ισοζύγιαζαν και αυτό με ηρεμούσε και μου έδινε κουράγιο.
Όταν όμως οι παραστάσεις ολοκληρώθηκαν (δεν έχασα καμιά) η κεντρικη ιδέα του Μ.Φράιν, δεν έλεγε να ξεκολλήσει από το μυαλό μου. Μπορεί κανείς να επιχειρεί δοκιμές θανάτου , αναρωτιόμουν. Να κάνει πρόβες, έως το τέλος.
Δεν άργησα να σχεδιάζω δοκιμές, με σκηνικά και κοστούμια και μονφές, ηθοποιό και πρωταγωνίστρια εμένα φυσικά. Ειχα ανακαλύψει μεθόδους απλές και έπαιζα κι όλας (μονολογούσα) κάποτε κατέγραφα σε βίντεο, τις σκηνές. Δεν θέλω να σε κουράσω με τις κατάμαυρη δική μου κωμωδία, Προχωρόντας ήξερα, διαισθανόμουν την τελευταία δοκιμή-τη γενική πρόβα όμως λέγεται, μα δεν είχα κανένα αίσθημα λύπης φόβου ή ανακούφισης. Ϊσως χωρίς να το κατανοώ, από το δικό μου θέατρο περνούσα στη ζωή και την πραγματικότητα…

Σταμάτησε και κατάλαβα ότι τέλειωσε κι αυτή η συζήτηση, ήταν αποκαμωμένη, θα συνεχίζαμε άλλη φορά.

ΦΙΝΑΛΕ

Πέρασαν μήνες, δεν κατάφερα να την εντοπίσω, κλεισμένη και απομονωμένη δεν άφηνε ούτε χαραμάδα η πόρτα της. Στίς 18 Ιανουαρίου του 19.. στο δελτίο ειδήσεων των 9μμ μετεδόθ η είδηση του θανάτου της. Στην κηδεία της -Δημοσία δαπάνη- δεν την συνόδευσαν πολλοί, μίλησαν ομως αρκετοί κοινωνικοί παράγοντες και καλλιτέχνες.
Για μένα ήταν ένα πολύ λυπηρό γεγονός, με τιμούσε με τη φιλία της άπό δεκαετίες και ήτνα άνθρωπος με αιυαισθησία και ήθος. Μα ήθελα να μάθω (νοσηρή ίσως περιέργεια)την αιτία του χαμού της. Έψαξα τους ιατροδικαστές και τις εκθέσεις τους, που δεν ξεκαθάριζαν το ζήτημα. Αναζήτησα τον επίκουρο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθην (της Ανατομίας) που ήταν φίλος μου, να μου εξηγήσει. Αφού μελέτησε διεξοδικά τις εκθεσεις και τα ευρύμτα, μου ειπε: ο θάνατος προήθε από έλλειψη οξυγόνου -ο όρος που ανέφερε ήταν πολύπλοκος- μάλλον οφείλεται σε εθελουσίο κράτημα της αναπνοής. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μετά από πολύ μεγάλη προσπάθεια και αφού γίνουν πολλές δοκιμές, πρόβες δηλαδή – κατέληξε ο επιστήμων.

Ερχόταν στο νου μου, στη σκηνή που σχεδίασε, να παίζει το εξοντωτικό ρόλο της...

Δεν με εξέπληξε, είχα καταλάβει ότι ήταν αδύνατον να επιβιώσει μετά τον χαμό του μεγάλου της έρωτα. Ο Γιάννης Κ. δεν έφυγε ούτε στιγμή από το νου και την καρδιά της- ήταν πάντα ο πιο στενός φίλος , ο δικός της αποκλειστικά σύντροφος, ένα σημαντικο της κομμάτι – που δεν γινόταν να υπάρχει χωρίς αυτό.
Ο ρεαλισμός των νεανικών χρόνων θεωρούσε τον έρωτα, ως εκδήλωση (εκπληρωση) σωματικής κυρίως ανάγκης, έτσι κι αλλιώς όχι ως το πρώτο θέμα της ζωής, αφού η επανάσταση κι αλλαγή της κινωνίας προείχαν για όλους μας. Στο φινάλε, όταν τα χρόνια (και οι φθορές) έχουν συσσωρευθεί απελπιστικά, όταν ο έρωτας μοιάζει να ναι στο περιθώριο, συλλογίζομαι ότι ίσως ακόμα μπορεί να καθορίζει τη ζωή – αν όχι τη δική μας κάποιων προνομιούχων.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
1.Για την αρπαγή των Σαβίνων, πρέπει να ανατρέξει κανείς στην Ρωμαϊκή ιστορία. Με δυο λόγια, ο Ρωμαιοι άρπαξαν τις γυναίκες των Σαβίνων, όταν ιδρύθηκε η Ρώμη και οι οι Σαβίνοι κήρυξαν τον πόλεμο για να τις ελευθερώσουν. Οταν αρχισαν οι μάχες, οι γυναίκες μπήκαν στη μέση, να συμφιλιλωσουν τους εχθρούς.
2. Michael Frane, Άγγλος ηθοποιός και συγγραφέας,γνωστά θετρικά έργα :»Οι απερισκεψίες του πρωινού», «Το παιγνίδι της γνώσης και της σιωπής», Δημοκρατία ή παράδοση» κλπ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΕΤΣΗΣ (ΠΑΛΙΑ ΣΥΝΕΝΤEΥΞΗ)

Ερώτηση: Το φιλότεχνο κοινό μας, έχει ακούσει πολλά για το ζωγραφικό σας έργο, η φήμη σας έχει φτάσει κι εδώ, σας θυμούνται οι παλιότεροι , από μια έκθεση σας αλλά και τη συμμετοχή σας, στην ομάδα ΤΕΧΝΗΣ Α ,που είχε οργανώσει εκδηλώσεις και στην πόλης μας.

Π.ΤΕΤΣΗΣ: Θα σας έλεγα να ανατρέξετε λίγο πιο παλιά, ακόμα πρίν τις εκδηλώσεις που’χε κάνει η ομάδα τέχνης Α. Το 1963 είχαν εκτεθεί τα πρωτότυπα ζωγραφικά πού’χα κάνει για το ημερολόγιο της χρονιάς αυτής,μιας έκδοσης της εταιρίας τσιμέντων Ηρακλής, Συνεχίστε την ανάγνωση ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΕΤΣΗΣ (ΠΑΛΙΑ ΣΥΝΕΝΤEΥΞΗ)