Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΜΑΝΟΛΗΣ ΠΡΑΤΙΚΑΚΗΣ – Ο ANAΣΚΑΦΕΑΣ TOY ΒΑΘΟΥΣ

V


Ο ποιητής Μανόλης Πρατικάκης, ο εκσκαφέας της αβύσσου.
( με αφορμή την έκδοση του τόμου για τη ζωή και το έργο του )

Ο Μ.Π. Γεννήθηκε στο Μυρτος, έναν πανάρχαιο τόπο της Ανατολικής Κρήτης , στα μαύρα χρόνια της Κατοχής. Σ´ενα απόμερο , κρυφό ακρογιάλι, με σκουριασμένη  άμμο και λίγα σπίτια, να  αντιστεκονται στους καιρούς.
Πριν  ανοίξει τα μάτια του, πριν αρθρώσει τις πρώτες λέξεις, λοιμοί,λιμοί και καταποντισμοί σάρωσαν την Κρήτη, Οι θύελλες ξερίζωσαν ανθρώπους και σπίτια.

Κι όταν η νηνεμία επανηλθε, πριν ανασάνει η πατρίδα , κύματα καταστροφής – σηκώθηκαν, από τη στεριά αυτήν τη φορά, σρχισε να τρέμει το έδαφος, σεισμοί , ισοπέδωσαν ότι έμεινε.

Κι όταν ειρηνεψε ο σημαδεμένος τόπος, ο Μ.Π. Είδε ( ενοιωσε)το μαγικό ακρογιάλι του, τα χρώματα τις οσμές και του ήχους και πρόσεξε τους γύρω του. Πριν ησυχάσει, τον κυρίευσαν νέες αγωνίες, αγκύλωναν κρίσιμα ( κι επικίνδυνα)ερωτήματα, για τη ζωή και τους ανθρώπους- η χώρα του έπρεπε να χορτάσει την πείνα της και να ισορροπήσει, μα ο ήλιος της δικαιοσύνης, ήταν ακόμα κρυμμένος σε σκοτεινά σύννεφα.

Και μεγάλωσε σπούδασε, κι όλα φαινόταν να μπαίνουν σε ομαλό δρόμο, να χαμογελούν πάλι τα βουνά κι οι κάμποι, ν ανθίζει το κύμα σ  τ απόμακρο ακρογιάλι του…

Μα ήρθε πάλι μπόρα , μια άθλια κακής ώρας καταχνιά, κάλυψε τα πάντα. Ένας θίασος Ελεεινής μορφής, μπόρεσε να επιβάλλει μια νέα τυραννία.
 Και ενοιωσε να πνίγεται, ο Μ.Π. Έπρεπε να μιλήσει, να διαμαρτυρηθεί , φωναξει…

Και διάλεξε τον πιο καίριο και σημαντικό λόγο, της ποίησης- θα μάθει αργότερα, πως η  πολιτική αντίσταση, θέλει πιο προσφορά μέσα…

Όμως είχε τβρει το νήμα για να βγει από τον δικό του λαβιρυνθο, η τέχνη που ανακάλυψε, τον έφερνε έξω μα και βαθειά μέσα του. 

Θα γίνει ποιητής, από τις πρώτες κραυγές θα μείνει η ένταση, ο άσθματικός λόγος, 
Και Θα βρει την προσωπική του έκφραση, θα χαθεί κάθε επιρροή των άλλων ,που αγαπά – αργά βασανιστικά θα σχεδιάσει το δικό του «μυρτος»το ακρογιάλι του, που χρωματίζει και τραγουδά, για καθέναν που έχει ανάγκη.

Θα ωριμάσει όπως γεμίζει ένα σταμνί καλό κρασί, χρόνο με τον χρόνο, η ποιότητα η γεύση δεν μένει ίδια εμπλουτίζεται – και μπορεί να μας ικσνοποίησει, όταν,όποτε  έχουμε ανάγκη.

Δεν ακολουθεί ακριβώς την αυτόματη γραφή, μα οι εικόνες οι σκέψεις έχουν την αυθαιρεσία των ονείρων, δεν ακολούθησε την παράδοση, μα σε κάθε στίχο του , μπορεί να βρει κανείς ( αν είναι έμπειρος) απήχηση ρυθμού  και  μελωδίας , από άλλους χρόνους.

Παρουσιάζοντας τον ογκώδη τόμο που τύπωσε  « το οροπέδιο»( περιοδική έκδοση) που ειναι αφιερωμένος στον Μ.Π. Προτιμήσαμε αντί κριτικών αποσπασμάτων, μεγάλου πλήθους ποιητών και λογοτεχνών, που περιέχει, και το πλήθος των στοιχείων, ένα μικρό απάνθισμα στίχων, από  ολόκληρο το εκτεταμένο έργο του. Έτσι μπορεί όποιος θέλει,  να αποκτήσει μια μικρή μα αυθεντική γνώση της ποίησής του, να δοκιμάσει μια σταγόνα, από τα πολύτιμα οινοπνεύματα της μακριάς και επίπονης προσπάθειας του μοναχικού εργαστηρίου του-ο ποιητής ίσως είναι έτσι έτσι «αληθινός», χωρίς μεσολάβηση κανενός.

Ο υπότιτλος  του τόμο Μ.Πρατικάκης,»ο εκσκαφέας της αβύσσου»ταιριάζει όχι μόνο στον ποιητή, μα και τον γιατρό, που διάλεξε την ψυχιατρική να υπηρετησει.

Διακεκριμενο μέλος της γενιάς του 70, θα τον περιμένουμε το καλοκαίρι, σε εκδήλωση που προγραμματίζει ο Δήμος μας.

ΤΟ ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΟΛΟΓΙΟΥ

1974

Μέσα σε κάθε ναυαγίου τις κουβέρτες

Ο πνιγμένος λοστρόμος σχεδιάζει κρυφά

Κι ατενίζει

Ένα φωτεινό ταξίδι

1978

Ένας αθέατος σφυγμός

Γοργός και διψασμένος σα ζαρκάδι

Πουκαταιβαίνει αιώνια  

Στην πηγή.

1980

Ά το κομμένο μου χέρι είναι μάτι,η θλίψη μου είναι

Μουσική’ το κάθε τι που λείπει είναι όνειρο.

1980

Οι αίγαγροι της Κρήτης ολοένα κατεβαίνουνε

Σ´εκείνα τα παρθένα βάθη για να γεννηθούνε

1984

Να μιλάω αλλιώς, με ανήκουστη χορδή

Σ´ένα παρθένο σημείο(…)

1984

(…)η χαράδρα μέσα του ηχώ ως τα δάση πέρα ως τις εκβολές των ανθρώπων.

Το χέρι του πατέρα μου στην έχερη(1). Τη σφήκα του πόθου μου στις θημωνιές.

1988

Με τη σκέψη της αμέριστης κλίνης ονειρευεται

Τα φυλλώματα του παραδείσου.

….

Καθαρίζω  τους άμμους των ήχων

Από  το όστρακο

Της ακοής  και σ ακούω πάλι θάλασσα  πρωτάκουστη(…)

1990

Τη μνήμη του πηλού θυμάμαι,το στρόβιλο στ´αδράχτι

Του τροχού σαν τη χορέυτρια (…)

Κατάγομαι απ´τον  πηλό. Και κρέμομαι τεράστιος

Καρπός από άνθος καταρράκτη.

1993

Ντυμένη το δέρμα του πελάγου ανοίγει τις πτυσσόμενες

Πόρτες του βυθού (…)

1995

(…)σαν λίμνη,με καλάμια που λυγίζουνε

και μουρμουράνε,έτσι μοιάζουν

Τα χέρια σου.

1999

Μήνες πριν γεννηθώ γνώρισα το ρυθμό της θάλασσας .

(…)

Ψηλαφώντας σκαρμούς και κουπιά γνώρισα τα χέρια μου.

Είδα την καρίνα στα τρία φαλάγγια  να γλιστρά.

(…)

Ένα ίχνος οστράκου,τη στάθμη του ονείρου μες στα αλάτια.Των βυθών τη συμπύκνωση .

Γονατίζω στον γενέθλιο τόπο.Νύχτα ανάβω ένα κερί μπροστά

Στο πέλαγος.

2006

Αυτή την ανυπόφορη θύελλα της καταστροφής όνομάζουμε Πρόοδο.

Των ονείρων την οξέιδωση Εξέλιξη.

2008

Πέφτει και πέφτει σαν παρδαλό πολύφωτο’ σαν κόκκινο φύλλο -φτερό τεφτέρι,που τρεμοσβήνει άτσαλα καθώς κάθεται στη χλόη.

2015

Χαρίζοντας μου πάλι.

Στη μικρή αυτή βροχερή νύχτα,

Στηςαρπαγής την τρεμάμενη στιγμούλα,

Μιαν  ολόκληρη αιωνιότητα.


Κιέναχλωμό ρακένδυτο παιδί του ψιθυρίζει:

Τι κάνεις αθεόφοβε ; Πετροβολάς  τ´αστέρια;

(…)

2012

Εισαι το αναρίθμητο γέλιο των κυμάτων.

Το αμύριστο άγνωστο κρίνο.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

Διακρίσεις:

Κρατικό βραβείο ποίησης. 2003

2012 Βραβείο ΑκαδημίαςΑθηνών

(1)=λαβή στο αλέτρι



ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΤΗΣ FENIAS

ΟΙ ΔΥΟ ΦΙΛΟΙ (ΟΙ ΚΟΛΛΗΤΟΙ)

_________________________-

Η καλή μας λαγουδιτσα

Που τη λένε Μεμελιτσα

Έχει φίλο κολλητό

Τον μικρούλη τον ασβό

Τον φωνάζουν Μεμελό


Συναντήθηκαν στην τάξη

Του σκολειού της γειτονιάς

Και καθήσανστο θρανιο

Της πιο πρώτης της σειράς

Φίλοι έγιναν με μιας

Παίζαν διαβάζαν πολύ

Και πηγαίνανε μαζί

Μες στο δάσος για να βρουν

Πιθηκάκια   Να μπορούν

Να τρέχουνε και να πηδούν

Κάποτε πηγαν ωραία

Ένα πρωινό παρέα

Συνάντησαν αλεπού

Τους αρώτησε  : «για που

Ξεκινήσατε να πάτε;»

_»κι εσείς γιατί μας ρωτατε;»

Αοαντησαν και τα  δυο

⁃ «μοναχά σας θα χαθείτε

Η λ Θέλω να σας βοηθήσω Σε μπελάδες να μην μπέιτεΈχει ζώα μες στο δάσοςάγρια τα πιο πολλάΚυνηγανε τους μεγάλουςΠροτιμάνε τα παιδιά» ⁃ «Έχει δίκιο η Κυρά Μάρω»Είπε αμέσως η μικρήΜα ο Μέμελος φοβάταιΟ μπαμπάς του του ´χε πει: ⁃ «Είναι η αλεπού μεγάληΨεύτρα τόσο πονηρήΠου το άσπρο κάνει μαύροΤο φαϊ της για να βρει».Δεν μίλησε – την πήρανε
το δρόμο να τους πει
να βρούνε για παιγνίδιΚάποια μαϊμού μικρή
Μα σταμάτησαν σε δέντρο
Πού χε μια μεγάλη τρύπα
Είναι του παππού το σπίτι
Είπε ο μικρός για κτυπα
Σκέφτηκε αμέσως η Μαρω
Πιο Καλά τώρα θα Φάω
Το γέρο και τα παιδιά
Καμαμεσωςβθα κτυπάω

Κι άκουσε ο γέρος ασβός
Που ήτανε και πονηρός
Κι έστησε το δοκανό του
Για να πιάσει τον εχθρό του

Κι όταν μπήκε πρώτη πρώτη
Η αλεπού να τότε φάει
Η παγίδα θα την πιάσει
Και πονά και σπαρταράει

Και από μπρος θα πάει πίσω
Μα θα χάσει την ουρά της
Θα γλυτώσειαπό τις δαγκάνες
Και τα πόδια και τ αυτιά της

Μα φοβήθηκε και τρέχει
Κι ο ασβός χαμογελάει
Που δεν μπόρεσε η Μαρω
Να τους   πιάσει να τους φάει

Και τα δυο παιδιά γύρισαν
Στις μαμάδες φοβισμένα
Κι ορκίστηκαν να μην φύγουν
Χωρίς άδεια τα καημένα

Και ξανά σχολείο και σπίτι
Πλάκα με κλήρο κοντύλι
Και μαζί θα μεγαλώνουν
Κολλητοί θάναι σαν φίλοι

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ – ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟ ΤΟ 2019

ΠΡΩΤΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

(για παιδιά της προσχολικής ηλικίας)

Ο μικρούλης ο ασβός, τον λένε Μεμελό...
Ο μικρούλης ο ασβός, τον λένε Μεμελό…

ΤΑ ΦΙΛΑΡΑΚΙΑ…

Η καλή μας λαγουδίτσα

Που τη λένε Μεμελίτσα

Έχει φίλο κολλητό

Τον μικρούλη τον ασβό

Τον φωνάζουν Μεμελό

 

Συναντήθηκαν στην τάξη

Του σκολειού της γειτονιάς

Και καθήσανστο θρανείο

Της πιο πρώτης της σειράς

Φίλοι γίνανε με μιας

 

Παίζαν διαβάζαν πολύ

Και πηγαίνανε μαζί

Μες στο δάσος για να βρουν

Πιθηκάκια  Να μπορούν

Να τρέχουν και να πηδούν

η αλεπού κι η λαγουδίτσα, την φωνάζουν Μεμελίτσα
η αλεπού κι η λαγουδίτσα, την φωνάζουν Μεμελίτσα

Κάποτε πήγαν ωραία

Ένα πρωινό παρέα

Συνάντησαν αλεπού

Τους αρώστησε  : «για που

Ξεκινήσατε να πάτε;»

_»κι εσείς γιατί μας ρωτατε;»

Απαντήσαν και τα  δυο

 

⁃ «μοναχά σας θα χαθείτε

Θέλω να σας βοηθήσω

Σε μπελάδες να μην μπέιτε

Έχει ζώα μες στο δάσος

άγρια τα πιο πολλά

Κυνηγάνε τους μεγάλους

Προτιμάνε τα παιδιά»

 

⁃ «Έχει δίκιο η Κυρά Μάρω»

Είπε αμέσως η μικρή

Μα ο Μέμελος φοβάται

Ο μπαμπάς του του ´χε πει:

⁃ «Είναι η αλεπού μεγάλη

Ψεύτρα τόσο πονηρή

Που το άσπρο κάνει μαύρο

Το φαϊ της για να βρει».

 

Δεν μίλησε – την πήρανε το δρόμο να τους πει

να βρούνε για παιγνίδι
 κάποια μαϊμού μικρή

 

Μα σταμάτησαν σε δέντρο

Πού χε μια μεγάλη τρύπα

Είναι του παππού το σπίτι

Είπε ο μικρός : -” για κτύπα
”

Σκέφτηκε αμέσως η Μαρω

Πιο καλά τώρα θα φάω

Το γέρο και τα παιδιά

Κι αμέσως θα κτυπάω

Κι άκουσε ο γέροασβός

Που ήτανε και πονηρός

Κι έστησε το δοκανό(*) του

Για να πιάσει τον εχθρό του

 

Κι όταν μπήκε πρώτη πρώτη

Η αλεπού να τότε φάει

Η παγίδα θα την πιάσει

Και πονά και σπαρταράει

 

Και από μπρος θα πάει πίσω

Μα θα χάσει την ουρά της

Θα γλυτώσει απ΄ τις δαγκάνες

Και τα πόδια και τ αυτιά της …

 

Μα φοβήθηκε και τρέχει

Κι ο ασβός χαμογελάει

που δεν μπόρεσε η Μάρω

να τους πιάσει να τους φάει

 

Και ξανά σχολειό και σπίτι

Πλάκα με σκλήρο κοντύλι

Και μαζί θα μεγαλώνουν

Κολλητοί θάναι σαν φίλοι

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
(*)=παγίδα, οδοντωτή δαγκάνα

13 ΠΑΡΑΜYΘΙΑ – ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘEΙΑ EΠΙΣΤΡΟΦHΣ

 

ΠΟΙΗΤΙΚΑ  ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

horse-3317004__340
εικόνα διαδικτύου

Ένα ποιητικό παραμύθι ; Η έκπληξη ήταν εύλογη σε φίλους και γνωστούς.

Όμως η ιδέα δεν ήταν νέα, είχε σφηνωθεί στο νου μου, αρκετά χρόνια πριν, όταν μια

ερασιτεχνική θεατρική ομάδα,αναζητούσε έργο, που να απευθύνεται στα παιδιά και είχε

καταλήξει, μετά από ατέλειωτες συζητήσεις, στην “ΕΛΙΖΑ” της

Ξένιας Καλογεροπούλου.

 

Scan 12

Είχα διαβάσει το κείμενο , μ ́άρεσαν οι ιδέες της και με είχε εντυπωσιάσει πολύ, το κεντρικό πρόσωπο, ένα θαρραλέο κορίτσι, που αναζητούσε τον αγαπημένο σύντροφο, που είχε χαθεί. Μπορούσε μια ερωτική ιστορία να είναι κατάλληλη, ενδιαφέρουσα και χρήσιμη στο ευαίσθητο κοινό των παιδιών ;

Μια επιφύλαξη με άγγιζε,γιατί η επιλογή ενός αγγλικού μύθου; τη συγκίνησε (την Ξ.Κ.) το θέμα που είχε κάποια πρωτοτυπία ; Ένα κρητικό παραμύθι. που είχα ακούσει παιδί και διάβασα τελευταία ( στην συλλογή Ελένης Δουνδουλάκη- Ουστομανωλάκη) – πολύ κοντά στην κεντρική ιδέα της “Ελίζας” , μπορούσε να αναπτυχθεί; Το ερώτημα με φόβιζε και οι αμφιβολίες αγκύλωναν, όμως ξαφνικά βρέθηκα να γράφω ασταμάτητα, την ιστορία της “Κεραδοπουλας” του Τζίνι Μαντσίνι τον σεβντά. Άρχισα χωρίς επιφύλαξη, την έμμετρη διήγηση, δεν δοκίμασα καθόλου μια φυσικότερη γραφή πρόζας. Γιατί άραγε ; Δεν μπόρεσα να το εξηγήσω, δεν με απασχολούσε.

 

Scan 11

Το παραμύθι, από κάποιες υπόγειες διαδρομές,σαν να είχε
μετασχηματισθεί, ο στίχος ήταν η πιο άμεση έκφραση και η μόνη.

Είχα κάνει προσπάθειες στο παρελθόν στην παραδοσιακή ποίηση και με παταγώδη αποτυχία, πως άραγε επιχείρησα να διαβώ αυτό το ποτάμι, που δεν ήταν καθόλου για μένα πλωτό ;

Νομίζω ότι αυτά έρχονται μετά, το ωραίο παραμύθι, ήταν το εισιτήριο, για μιαν άγνωστη διαδρομή, σ ́έναν κόσμο χαμένο και μοναδική ευκαιρία, τον χειμώνα εκείνον τον βαρύ και δύσκολο.

18944956_10211106177043577_1374094883_n

Όταν τέλειωσε μετά τις πρώτες διορθώσεις, ήξερα ότι θα έπρεπε να παρουσιασθει ή να εκδοθεί. Δεν έγινε, το είδος έμοιαζε παρωχημένο, μακριά από τις σύγχρονες απόψεις. Δεν με ένοιαζε, διαισθανόμουν ότι δεν ήταν λάθος .

Όχι χωρίς αφορμή, τα επόμενα χρόνια με απασχόλησαν δυο πολύ οικεία σε μένα παραμύθια, ο “Σακοράφος” και ο “ ο Τσιρτσώνης”, συμπλήρωσαν τον Τζίνι Μαντσίνι δημιουργούσαν,πιο σωστά εικονογραφούσαν ένα τρίπτυχο, που ενώ δεν είχα προσχεδιάσει, ανταποκρινόταν, με ανεξήγητο τρόπο, στις σκέψεις, τα προβλήματα και τις αγωνίες, που με απασχολούσαν, την δεκαετία του 1990, όταν παρακολουθούσα τα παιδιά να μεγαλώνουν.

Ο πατέρας της έφερε το μαγικο ανήλιαγο πουλό
“Τζινι Μαντσίνι”: Ο πατέρας της έφερε το μαγικο ανήλιαγο πουλί

Αργότερα μετά από 20 χρόνια,όταν έρχισαν τα εγγονάκια, να δοκιμάζουν τα πρώτα τους βήματα, τα παραμύθια μου δεν επαρκούσαν, άρχισα νέα συνοπτικά – το παράδοξο, τα συνόδευαν πρόσωπα φίλων, που ήταν μακριά ή  έλειπαν…

Σήμερα γνωρίζω ότι τα παραμύθια αυτά μπορεί να μην φτάσουν ποτέ στο ευρύ κοινό , θα είναι όμως αρκετό να διαβαστούν από λίγους και θυμίσουν φίλους και πολύ όμορφες, ελληνικές διηγήσεις.

2018 – Β.Σ.Ζ.

ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ – ΚΑΙΣΑΡ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ : ΤΙΠΟΤΑ ΜΑ ΤΙΠΟΤΑ ΔEΝ ΜΑΣ ΣΩΖEΙ…

Εικόνα7051TAEDIUM VITAE (του Καίσαρα Εμμανουήλ)(*)

kaisar_emmanouil
Καίσαρ Εμμανουήλ ,φωτο διαδικτύου

Φαίνεται πια πως τίποτα – τίποτα δε μας σώζει.

Του δωματίου σου η χλιδή, η ευωδιαστή ατμοσφαίρα,
το σώμα σου, ένα αμάλγαμα από σμάλτο και κοράλλι,
που ως τρόπαιο, ακόλαστη, όρθωσες μπροστά μου αχτινοβόλο,
λυτή την άγρια αφήνοντας αγέλη των ιμέρων,
όπλα σκληρά είναι που χτυπούν απελπισμένα απόψε
τα σινικά της πλήξης μας τα τείχη!

Προς τη Σιωπή με τα πικρά και σφραγισμένα χείλη
έχω, οδοιπόρος που η σκληρή θύελλα μαστίζει, στρέψει.
Σ’ αυτή την επικίνδυνη και σκοτεινή καμπύλη,
όταν ωραία θα φλέγεσαι, μαρμάρινη εσύ στήλη,
μη με ζητήσεις: μιά κλειστή θα κρούεις και ξένη πύλη!

Φαίνεται πια πως τίποτα – τίποτα δε μας σώζει.

(…)

Νίκος Καββαδίας 1973-74
Νίκος Καββαδίας 1973-74-φωτογραφία απο το ουζερί ΒΑΡΔΙΑ στο λμάνι του Ηρακλείου

Γράμμα στόν ποιητή Καίσαρα Ἐμμανουήλ (του Νίκου Καββαδία)

Ξέρω ἐγὼ κάτι ποὺ μποροῦσε, Καῖσαρ, νὰ σᾶς σώσει.
Κάτι ποὺ πάντα βρίσκεται σ᾿ αἰώνια ἐναλλαγή,
κάτι ποὺ σχίζει τὶς θολὲς γραμμὲς τῶν ὁριζόντων,
καὶ ταξιδεύει ἀδιάκοπα τὴν ἀτέλειωτη γῆ.

Κάτι ποὺ θά ῾κανε γοργὰ νὰ φύγει τὸ κοράκι,(1)
ποὺ τοῦ γραφείου σας πάντοτε σκεπάζει τὰ χαρτιά·
νὰ φύγει κρώζοντας βραχνά, χτυπώντας τὰ φτερά του,
πρὸς κάποιαν ἀκατοίκητη κοιλάδα τοῦ Νοτιᾶ

(…)

Scan 4
Αφιέρωση σε φίλο του, όταν έφτασε στην Κρήτη στα 1974

Μία μέρα χειμωνιάτικη θὰ φεύγαμε.
– Τὰ ρυμουλκὰ περνώντας θὰ σφυρίζαν,
τὰ βρωμερὰ νερὰ ἡ βροχὴ θὰ ράντιζε,
κι οἱ γερανοὶ στοὺς ντόκους θὰ γυρίζαν.

Οἱ πολιτεῖες οἱ ξένες θὰ μᾶς δέχονταν,
οἱ πολιτεῖες οἱ πιὸ ἀπομακρυσμένες
κι ἐγὼ σ᾿ αὐτὲς ἁβρὰ θὰ σᾶς ἐσύσταινα

σὰν σὲ παλιές, θερμές μου ἀγαπημένες.

(…)

Τελευαίο βιβλίο ΚΑΒΒΑΔΙΑ:Εξώφυλλο, με σχέδιο του Γιάννη Μόραλη
Τελευαίο βιβλίο ΚΑΒΒΑΔΙΑ:Εξώφυλλο, με σχέδιο του Γιάννη Μόραλη

Γνωρίσαμε τον ποιητή των ανοικτών οριζόντων, πριν την “επάρατη” στα 1964 από την Β΄έκδοση ΜΑΡΑΜΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΥΣΙ του ΓΑΛΑΞΙΑ(πρώτη έκδοση 1961  4000 –  2η 2.000 αντ’iτυπα) .

Τον ίδιο είχαμε την τύχη να τον δούμε από κοντά την άνοιξη του 1974 στα  πολλά ταξίδια τoυ στην Κρήτη, όποιος ενδιαφέρεται ας ψάξει στο : alkman.gr , όπου έχουν αναρτηθεί περισσότερα από 30 κείμενα σχετικά με τον ποιητή και το Ηράκλειο.

Τατουάζ στο χέρι του Καββαδία (φωτο διαδικτύου
Τατουάζ στο χέρι του Καββαδία (φωτο διαδικτύου

Η σύνδεση του Καββαδία με τον Καίσαρα Εμμανουήλ, αρχίζει με την εμφάνιση του πρώτου και  τη συλλογή του ΜΑΡΑΜΠΟΥ (1933) στα νεοελληνικά γράμματα.

Ο Κ.Ε. που έχει γίνει γνωστός από τα 1924 που έχει αρχίσει να συνεργάζεται με τα λογοτεχνικά περιοδικά ( αλλά  και τη συλλογή του ΠΑΡΑΦΩΝΟΣ ΑΥΛΟΣ στα 1929, που είχε καλές κριτικές), παρουσίασε τον Νίκο Καββαδία – στα 1933 με εισαγωγικό σημείωμα στην πρώτη του εμφάνιση (ΜΑΡΑΜΠΟΥ), που  ένα σημαντικο ποίημα ήταν αφιερωμένο στον Καίσαρα.

Bρήκαμε μετά από πολύ ψάξιμο, το κείμενο του Κ.Ε. στην έκδοση του Καββαδία στα 1933, του νεαρού ναύτη – που έπεσε σαν αστέρι στα στάσιμα  (τότε) νερά της νεοελληνικής ποίησης.

Πράσινοι ή ξεροί λόφοι προς την Παλιόχωρα - το φως λογχίζει τον ουρανό
το πουλί του Πόε

Ο Καίσαρ είναι νέος κι αυτός, μόλις έχει εκδόσει την πρώτη συλλογή του  (και πολύ σημαντική  : ΠΑΡΑΦΩΝΟΣ ΑΥΛΟΣ, 1929) αλλά  έχει ήδη κάποιο όνομα και είναι πολύ ευαίσθητος και καλλιεργημένος διανοούμενος, πολύγλωσσος και ευρυμαθής.

Βλέπει τον μικρόσωμο σπινθηροβόλο ναύτη με συμπάθεια και αγάπη, διακρίνει στους στίχους του το φως της αληθινής τέχνης –  δεν έχει μικροπρέπειες συνηθισμένες  στον καλλιτεχνικό χώρο  από τη μυθική εποχή του Δαιδάλου – προλογίζει το ΜΑΡΑΜΠΟΥ, με εξαιρετική κριτική ικανότητα, του ανοίγει το  δρόμο , στην δύσκολη περιοχή  – ουσιαστικά τον βαφτίζει, είναι ο ανάδοχός του. Ο Νίκος  Καββαδίας θα ονομάζεται  “Μαραμπού”, από το όνομα της πρώτης συλλογής του.

Αρχείο Γ.Ζεβ.

Είναι ο  “νονός” του, αλλά αυτό θα χαθεί με το πέρασμα του καιρού, που η μεγάλη στροφή στην ποίηση, με την καθιέρωση του μοντερνισμού και της “ελεύθερης γραφής” και την κυριαρχία της γενιάς του 30, όλοι οι σύγχρονοι παραδοσιακοί θα  χαθούν, η λήθη θα καλύψει και το  έργο του Καίσαρα Εμμανουήλ.

 

Ο Νίκος Καββαδίας θα διασωθεί, συμπτωματικά και  ίσως γιατί επιβιώνει στο λαϊκό στοιχείο των ναυτικών, στα εμπορικά καράβια , τα μεγάλα πετρελαιοφόρα (τάγκερ) και τα ποστάλια, που διασχίζουν όλες τις θάλασσες. Η ποίησή του πολύ κοντά στα καλύτερα δημοτικά τραγούδια, εύληπτη κατανοητή και ελκυστική ,  εκφράζει και τον κόσμο της θάλασσας, ιχνογραφεί την σκληρή ζωή των ναυτικών μας, οι ιστορίες μοιάζουν παραμύθια, από άλλους καιρούς, που παρουσιάζουν ωστόσο δικούςμας ανθρώπους. Ας είναι πολυεθνικό το περιβάλλον των ελληνικών πλοίων, οι ήρωες ειναι γνωστοί μας, από τον Αλλαδίνο ως τον νέγρο από το Τζιμπουτί, ο Δον Μπαζίλιο θα ταν από το Τολέδο του Γκρέκο, κι ο Νάγκελ τι να διαφέρει από τον Καπετάν Μπία, που από πλοίαρχος κατάντησε πιλότος(2) στο Ηράκλειο(1955).

Αρθούρος Ρεμπώ (1854-1891)
Αρθούρος Ρεμπώ (1854-1891)

Ο Καίσαρ Εμμανουήλ είναι βαθύς μελετητής της Γαλλικής ποίησης,  αγαπά τους σημαντικούς λογοτέχνες , έχει επηρεαστεί από  τις τάσεις που στα τελη του 18ου αιώνα κυριαρχούν (συμβολισμός κλπ) – δεν είναι και συμπτωματικό που  στην εισαγωγή του στο ΜΑΡΑΜΠΟΥ διαλέγει στίχους από τον A.Rimbaud,  “το τρομερό βρέφος” της γαλλικής ποίησης (Απόσπασμα από τις “Εκλάμψεις”  – illuminations. πρόχειρη μετάφραση από την Μόνικα Κ.  : αχ! Ο απέραντος εγωϊσμός (η απέραντη φιλαυτία) της εφηβείας, η φιλόσπουδη αισιοδοξία : πως ο κόσμος ήταν γεμάτος λουλούδια εκείνο το καλοκαίρι ! ).

Το παράξενο: ο A.Rimbaud και ο μέντοράς του λίγο πιο μεγάλος στην ηλικία Πωλ Βερλαίν διαφέρουν 8 χρόνια όσο ακριβώς και ο Καίσαρ με τον Καββαδια / δεν φαίνεται να υπάρχουν άλλες αναλογίες.

 

Ζωγραφικός πίνακας, αριστερά Βερλαίν, δίπλα του Ρεμπώ (φωτο διαδικτύου)
Ζωγραφικός πίνακας, αριστερά Βερλαίν, δίπλα του Ρεμπώ (φωτο διαδικτύου)

Δεν πέρασε απαρατήρητος, ο άγνωστος βιοπαλαιστής της θάλασσας, που δεν δίστασε να κολυμπήσει στα βαθιά νερά – με την αφροντισιά και το θάρρος των  είκοσι   χρόνων του.

Καλές κριτικές, εντυπωσιακή είσοδος: ο άγνωστος νεαρός είχε βρει έναν δικό του τρόπο να μιλήσει, να πει τις ιστορίες του : πέτυχε ότι δεν καταφέρνουν λογοτέχνες γερασμένοι στα μελάνια και τα χαρτιά (και όχι σπάνια και στις αμαρτίες ).

Κι έμεινε χρόνια σιωπηλός ο λογοτέχνης ασυρματιστής, μέχρι το 1947 που θα συμπληρώσει με μια νέα μικρότερη (σε έκταση)  συλλογή το έργο του ΤΟ ΠΟΥΣΙ.

Καββαδίας φωτο διαδικτύου
Καββαδίας φωτο διαδικτύου

Όταν μετά από πολλά χρόνια έπεσε στα χέρια μου ένα μικρό παλιό βιβλιαράκι, ωραία σταχωμένο του 1929, με τίτλο ΠΑΡΑΦΩΝΟΣ ΑΥΛΟΣ, ο μεγάλος φίλος του Μαραμπού (2)  ήρθε πολύ κοντά μας, μια ποίηση ελκυστική πρωτότυπη, ακραίου λυρισμού , συνόδευσε πολλές ώρες μας.  Ο Καίσαρ Εμμανουήλ, ελάσσων και τελείως ξεχασμένος ταίριαζε και πολύ με του γούστο και τις αισθητικές μας προτιμήσεις.

Ακόμα συγγένευε  με τον αγαπημένο μας Νίκο Καββαδία, παρά τις εκτιμήσεις των κριτικών της λογοτεχνίας, που κατατάσσουν, χρονικά και “τεχνοτροπικά”αλλά και  αναλύοντας τα τεχνικά – μετρικά και ιδεολογικά – στοιχεία των ποιητών.

Ν.Χ.αγιερ Μπουφίδης (1899-1950)ποιηση-θέατρο
Σ αυτόν αφιέρωσε σχετικό ποίημα ο Καίσαρ Ε. :Ν.Χ.αγιερ Μπουφίδης (1899-1950)ποιηση-θέατρο

Ο Καίσαρ  Εμμανουήλ γράφει ο άλλος ελάσσων Τάσος Κόρφης: “Μετέφρασε ένα μεγάλο φάσμα ποιητών, αρχίζοντας από τον Πόε, περνώντας από το Ρεμπώ, το ντε Ρεγκνιέ και άλλους και καταλήγοντας στο Βαλερύ και, προπάντων, στο Μαλλαρμέ, τους πιο κοντινούς στην ιδιοσυγκρασία του, αλλά και στις αισθητικές του πεποιθήσεις, ποιητές. Οι μεταφραστικές αυτές προσπάθειες του Εμμανουήλ στα δύσκολα ποιήματα της γαλλικής, προπάντων, ποίησης που μετέφερε στη γλώσσα μας, έχουν, όπως είναι φυσικό, και τις ιδιοτυπίες που διακρίνουν την ποίησή του: η διανοητική, δηλαδή, έντονη επεξεργασία για να βρεθούν οι πιο κατάλληλες (με κριτήρια πάντα την οξεία του ευαισθησία και την πλατιά του καλλιέργεια) λέξεις και μιαν “αριστοκρατικότητα” που τον περιόριζε (κάποτε ερμητικά) πέρα από τα κοινά, σε όσα ο ίδιος νόμιζε για “ποιητικά”.

 

Καίσαρ Εμμανουήλ, ποιητής, 1902-1970
Καίσαρ Εμμανουήλ, ποιητής, 1902-1970

προέλευση του αποσπάσματος
προέλευση του αποσπάσματος

Από το διαδίκτυο αντιγράφουμε : “Η λογοτεχνία, όχι ως ομοιοπαθητική στρατηγική σημείων, αλλά κυρίως ως μουσική μετάβαση στον απολεσθέντα παράδεισο, βρήκε στο πρόσωπό του έναν ικανό και αναγκαίο πομποδέκτη. Η ευφωνία, η πλαστική έκφανση δεν διστάζει ούτε στιγμή να θυσιάσει στο βωμό της τη θλιβερή ύλη της πραγματικότητας. Ο αυτοεγκλεισμός μέσα στο βασίλειο των ευήχων λεκτικών συμπλεγμάτων είναι προφανώς η ιδανική λύση σωτηρίας.(…)Μήπως κατά βάση τα σημαινόμενα δεν είναι τίποτε άλλο παρά σημαίνοντα; O ποιητής θα δοκιμάσει ν’ απαντήσει: «Η ποίησις αυτή, καθαρώς σπουδαστηριακή αντίθετη με κάθε απειθάρχητη προβολή, με κάθε σύσπαση του

Ο Ν.Χαγιερ Μπουφίδης, φωτ, από Σ.Λιλιμπάκη
Ο Ν.Χαγιερ Μπουφίδης, φωτ, από Σ.Λιλιμπάκη

ενστίκτου, με ό, τι ο Rimbaud ονόμαζε dereglement des sens, ορμάται από τη νόηση, σε όλη την έκταση των καθολικών της ιδιοτήτων – παράγοντα τον οποίον θεωρώ, παράλληλα με την ύπαρξη ενός άλλου συντελεστού, μιας ειδικής μουσικής τάσεως, ως τα πρωταρχικά κίνητρα στην ακτίνα της ποιητικής συνθέσεως». Η ομολογία περί «ειδικής μουσικής τάσεως» αρκεί για να μας πείσει: γραφή παραμένει πιστή στις αρχές μιας αρμονικής εκ νέου συναρμολόγησης του θρυμματισμένου περιβάλλοντος.”

Από τα καράβια του Σπύρου Βασιλείου
Η τελευταίο ποίημα  του Καίσαρα Ε.  : ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΑΤΑ απο τη συλλογή STILLAE SANGUINIS (σταγόνα αιματος )

 

 

 

 

 

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
(*) Μετάφραση Γ.Ζ.: Κουρασμένος από τη ζωή

(1) Αναφορά πιθανόν στο ΚΟΡΑΚΙ του Αμερικανού λογοτέχνη Ε.Α.Πόε,που μετέφρασε ο Κάισαρ Εμμανουήλ

(2)δεν είναι οδηγός …αεροπλάνου, αλλά αυτός που οδηγεί τα ξένα  πλοία στο λιμάνι

Τα ποιήματα (τμήματα)είναι μεταφορά από το διαδίκτυο :andreaskandreou.blogspot.com/2015/03/blog-post_11.html

Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ : ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΙΣΑΡΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ : ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΙΣΑΡΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗ

  –   IMPERATORES   INTERNI  –

images-1

Μέσα μου κοιμάται ένας αυτοκράτορας

κλιτός στις δάφνες του – όλων των τροπαίων

μέσα μου χρόνια ζει ένας αυτοκράτορας

μ΄όλη την έπαρσή του – των γενναίων

images-2
Ρωμαίος αυτοκράτωρ

Εντός του ακούει – αλόγων τριποδίσματα

το πλήθος τ΄ανυπόμονο μπροστά του

μια εξόρμηση ονειρεύονται οι λεγεώνες του

κι ως εραστές μεθούν σε μια ματιά του

 

Σε πένθιμη παρέλαση οι μονομάχοι

του περνούν κι επεφημούν από μπροστά του

-”Χαίρε Καίσαρ οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν”

και παν για το ταξίδι του θανάτου

Βρούτος, προτομή ρωμαϊκή
Βρούτος, προτομή ρωμαϊκή

Οι Βρούτοι ένα στιλέτο πάντα υψώνουνε

γελάει με τους τρελούς η Αθανασία

Οι Καίσαρες οι αθάνατοι ας πληγώνονται

Κι οι Βρούτοι ,οι οικτροί, ας χτυπούνε με μανία

ΚΑΙΣΑΡ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ : ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ Ν.ΧΑΓΕΡ -ΜΠΟΥΦΙΔΗ (ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ)

ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ Ν.ΧΑΓΕΡ – ΜΠΟΥΦΙΔΗ

                                                Αφιέρωση: Στη  Mόνικα Καμάρη

 

Ν.Χ.αγιερ Μπουφίδης (1899-1950)ποιηση-θέατρο
Ν.Χ.αγιερ Μπουφίδης (1899-1950)ποιηση-θέατρο

Μες στην ανθολογία που μου δανείσατε

εχθές τα δάκτυλά μου όπως πλανιόταν

το πτώμα ενός ωραίου ναρκίσσου ανάσυραν,

στου Ρενιέ την κίτρινη Σελήνη καθόταν (*)

Νάρκισσος = μανουσάκι
Νάρκισσος = μανουσάκι (1)

Χλομός με τα κοκάλινα τα φύλλα του

δεν ευωδιάζει πια στο θάνατό του

σαν άνθινη μούμια ασάλευτος αναπαύεται

μέσα στη χάρτινη κιβωτό του

 

Ανάμεσα σε στίχους απαλότατους

-το πιο θλιμμένο ποίημα του βιβλίου-

των λουλουδιών ο πρίγκιπας παράδωσε

του ελεγειακού του μύρου το λοφίο

 

Κάποια ελαφρά άσπρα χέρια κοριτσίστικα

που άνθη μπορούν μονάχα να κρατήσουν

ίσως της αδερφής τ΄αβρά τα δάκτυλα

ή μιας ρωμαντικής που θ΄αγαπήσουν

 

Ίσως και τα δικά σας όταν θα΄σαστε

ο Ιππόλυτος των είκοσι Απριλίων –

ω τώρα πια στα βέβηλα τα χέρια μας

δεν ζουν, δεν ζουν οι ασφόδελοι των βιβλίων!

Πένθημο άνθος,
Ασφόδελος=φεντύλι(2)

Μιαν ώρα που αλητεύαν κρύα και ράθυμα

μες του βιβλίου τους σιωπηλούς τους ήχους

γιατί πια δεν ευωδίαζε, ίσως τον έθαψαν

ανάμεσα σε δάκρυα και σε στίχους…

Πανσέληνος πάνω από το Μεγάλο Κάστρο
Πανσέληνος πάνω από το Μεγάλο Κάστρο

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

Ο Καίσαρ Εμμανουήλ, γνωστός ποιητής του Μεσοπολέμου, έφτασε ως τις μέρες μας με το ΜΑΡΑΜΠΟΥ, την γνωστή ποιητική συλλογή του Νίκου Καββαδία.

Ωστόσο είναι αυτός που σύστησε στο κοινό τον ποιητή της θάλασσας και του νόστου, αφού  προλόγησε την έκδοση του 1933,  του νεαρού ναύτη – δεν ήταν ακόμα ασυρματιστής ο ταλαντούχος Καββαδίας.

Το ποίημα που παρουσιάζουμε έδωσε ασφαλώς την ιδέα στον ναυτικό λογοτέχνη, για το δικό του αντίστοιχο :” Γράμμα στον ποιητή Καίσαρα Εμμανουήλ” –  που λόγω των μελλοποιήσεων είναι πασίγνωστο .

 

Scan

 

 

 

Νίκος Καββαδίας

(*)Πρόκειται γαι τον Γαλλο ποιητή :

Henri de Régnier (1864 – 1936), επηρεασμένο από το ρεύμα των “Συμβολιστών”, και ιδιαίτερα από τον Μαλλαρμέ, διάσημος όταν ζούσε, και σήμερα μάλλον ξεχασμένος

και το έργο του  La lune jaune (η κίτρινη Σελήνη) που άρεσε κάποτε.

Απόσπασμα:

Αυτή η μακριά μέρα τελείωσε με ένα κίτρινο φεγγάρι

Που ανεβαίνει νωχελικά ανάμεσα στις λεύκες,

Ενώ στον αέρα που ευωδιάζει, διεισδύει το άρωμα του νερού

Που κοιμάται ανάμεσα στις βρεγμένες καλαμιές.”

( πληροφορίες και πρόχειρη μετάφραση στίχων Μ.  Καμαρη )

 

(1) Λουλούδι της Αναγέννησης, της ελπίδας, της Ποίησης

(2) Πένθιμο λουλούδι: του  Άδη πίστευαν οι Αρχαίοι Έλληνες