ΕΦΗ ΣΑΠΟΥΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗ : ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ

Εφη Σαπουνά Σακελλαράκη, 1963 όταν παντεύτηκε τον Γιάννη Σακελλαράκη
Εφη Σαπουνά Σακελλαράκη, 1963 όταν παντρεύτηκε τον Γιάννη Σακελλαράκη, και βρέθηκαν για μήνα μέλιτος στην ανασκαφή της Ζάκρου

 

ΕΦΗ ΣΑΠΟΥΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗ :  ΟΤΑΝ ΜΙΛΗΣΕ Ο ΧΡΟΝΟΣ  – το χρονικό μιάς ζωής

Το Βιβλίο της ‘Εφης Σακελαλαράκη  – Σαπουνά, -«οταν τέλειωσε ο χρονος«με υπότιτλο: το χρονικό μιας ζωής, το πληροφορηθήκαμε από τα ΝΕΑ(ή TO BHMA), που παρουσίασαν και αποσπάσματα , σελίδες από το έργο – καθόλου καλα επιλεγμένες, οι δημοσιογράφοι, ακόμα κι αν σε συμπαθούν ψάχνουν ότι έχει «ψαχνό» δηλαδή δημοσιογραφικό ενδιαφέρον.
Όταν άρχισα να διαβάζω το ογκώδες βιβλίο, των 630(!) σελίδων, παραξεμενένος από το μέγεθος, εδώ και χρονια δεν μπορώ να να μετρήσω τόσες σελίδες, τα μάτια δεν αντέχουν και το πνεύμα δεν είναι πρόθυμο πια, ακόμα κι αν πρόκειται για τον Προυστ και το αριστούργημα του( αναζητώντας τον χαμένο  καιρό), ήξερα ότι δεν θα τα καταφέρω.

Γιάννης Σακελλαράκης, 1965 φωτ. Ν.Κούνδουρος
Γιάννης Σακελλαράκης, 1965 φωτ. Ν.Κούνδουρος

Ας ήταν αφιερωμένο σ´ έναν ακριβότατο φίλο, ας είχα μεγάλη περιέργεια, για τα συγγραφικά ( μη αρχαιολογικά) αποτελέσματα της αγαπημένης του συντρόφου, που μετρούσαμε περισσοτερο απο μισόν αιώνα αριτυδωτες, εγκάρδιες σχέσεις.

Έπεσα έξω, και για δυο μέρες επέπεσα ( όπως λέγαμε κάποτε) επί του τεραστίου κειμένου, που σοφά είχε επιμερίσει σε κεφάλαια, η επιμελής και ευαίσθητη αρχαιολόγος.

Από αριστερά: Άννα Ζεβελάκη,Διογ.Βεριγάκης,Γίννης Σακελλαράκης, Νίκος και Νίκη Βριγάκη
Από αριστερά: Άννα Ζεβελάκη,Διογ.Βεριγάκης,Γιάννης Σακελλαράκης, Νίκος και Νίκη Βριγάκη(φωτ.ΑΛΚΜΑΝ)

Ήταν στην ουσία μια λογοτεχνική προσπάθεια, με ημερολογιακό τρόπο καταγραμμένη, αν και δεν είχε την τυπική αυτήν μορφή , με ημερομηνίες και χρονους, ξετύλιγε τα κουβάρια του παρελθόντος, με προσοχή και » αρχαιολογική» ακρίβεια.
Ο χρόνος κόπηκε σε ενέργειες και αποτελεσματα, σε ανασκαφές και ευρήματα , σε μελέτες και εκδόσεις, σε ταξίδια και επιστημονικές ανακοινώσεις και διαλέξεις.

Το ζεύγος Γιάννης - Έφη την δεκαετία του1980, των μεγάλων επιτυχιών
Το ζεύγος Γιάννης – Έφη την δεκαετία του1980, των μεγάλων επιτυχιών(φωτ.βιβλίου)

Τα κεφαλαια, έγιναν εποχές, θύμιζε μουσικές συνθέσεις και Βιβάλντι. Νεανική ζωή και δράση( άνοιξη) μεγάλες επιτυχίες της οριμότητας( καλοκαίρι) σημαντικά αποτελέσματα ( φθινόπωρο) αναγνώριση καθολική ( χειμώνας).

Διάβασα λαίμαργα το έργο, οι αρχαιομαθείς κι οι φιλόλογοι, που ξέρουν κατά κανόνα καλά  την αρχαία φιλολογία, δεν έχουν λογοτεχνικές αρετές, στεγνώνουν απο την ακρίβεια και την λεπτομερή τεχνική, και δεν διαβάζονται…

Απο αριστερα: Βιδ΄καης Ν. Ξηριτάκης Δ.
Από αριστερά: Βιδάκης Ν. Ξηριτάκης Δ., Β.Ζ. και Γιάννης Σακελλαράκης – από την αθηναϊκή κοσμική  ζωή , στις εγκάρδιες επαρχιακές συντροφιές (φωτ. ΑΛΚΜΑΝ 1983-84)

Η κ. Εφη  Σαπουνά τα κατάφερε, όπως καποτε κι ο αξέχαστος φίλος μας, να ζωντανέψει παλιές ιστορίες , να εκθέσει πλευρές άγνωστες της επιμονής δουλειάς τους, να διαγράψει, να περιγράψει  τις άγνωστες (το ευρύ κοινό)  παθογένειες των πνευματικών …αγώνων.

Σε έναν κυκεώνα πολυποίκιλων σχέσεων, ´ενα ζεύγος διανοουμένων ( ο Γιάννης κι η Έφη) δούλεψε με μανία, μελέτησε με ασίγαστο πάθος, άνοιξε δρόμους στο παρελθόν μας – το απώτατο, μα και βρηκε εφαρμογές για την ζωή μας που συνεχίζεται.

Το περίφημο δέντρο της ανασκαφής της Ζωμύνθου (φωτ. ΑΛΚΜΑΝ 1985)
Το περίφημο δέντρο της ανασκαφής της Ζωμύνθου (φωτ. ΑΛΚΜΑΝ 1985)

Και δεν ηταν μόνο με ροδοπέταλα στρωμένος ο δρόμος τους. Αλλα ξεπέρασαν με υπομονή επιμονή συστηματική σκληρή δουλειά, όλα τα εμπόδια.

Η γνώση η εξυπνάδα κι η ομορφιά, τους χαρακτήριζαν , ευλογημενοι και ταιριασμένοι και αγαπημένοι , μα τόσο που να προκαλέσουν την πιο βάσκανη Μοίρα.

Ιδαίον, αποαρισταρά Β.Ζεβελάκη με τα δυο κορίτσια του Ν.βιδακη, Σακελλαρ΄κης με Σπύρο Ζρεβελάκη και Γιώργος Τσαϊνης δεξιά(αρχείο ΑΛΚΜΑΝ 1984)
Ιδαίον, απο αριστερά Β.Ζεβελάκης με τα δυο κορίτσια του Ν.βιδακη, Γιάννης Σακελλαράκης με Σπύρο Ζεβελάκη στα πόδια του και Γιώργος Τσαϊνης δεξιά(αρχείο ΑΛΚΜΑΝ 1984)

Η Εφη θέλησε να εξορκίσει το κακό , να αποκαταστήσει την ισορροπία , να αποδεχτεί το αναπότρεπτο, χωρίς μεμψιμοιρίες και οργή, τα δάκρυα της είχαν στεγνώσει , της έμενε μόνο ενας μακρύς ατελείωτος μονόλογος , που δεν θα ήταν όμως θρήνος, αλλα ένα παιγνίδι ζωής με χαρές και λύπες  , για το θέατρο της ζωής των άλλων.

Ακούραστος, χαλκέντερος δεν έσκαψε μόνονεξαιρετικου ενδιαφέροντος χώρους δεν βρηκε σπανιότατα αντικείμενα, έγραψε χιλιάδες επιστημονικές σελίδες αλλά βιβλία λογοτεχνικής αξίας, γνώρισε τον μινωικό πολιτισμου παντου,σε καθε γωνια του κόσμου...
Ακούραστος, χαλκέντερος δεν έσκαψε μόνον εξαιρετικου ενδιαφέροντος χώρους δεν βρηκε σπανιότατα αντικείμενα, έγραψε χιλιάδες επιστημονικές σελίδες αλλά και  βιβλία λογοτεχνικής αξίας, γνώρισε τον μινωικό πολιτισμου παντού,σε καθε γωνια του κόσμου…

Εξ άλλου προσπάθησαν με τον σύντροφο της πάντα, χωρίς υπολογισμούς κι ανταλλάγματα, να προσφέρουν στους άλλους και να βοηθήσουν τον τόπο τους.

Το κοριτσι,που κάποτε θυμόμουν στα πράσινα νερά της Ζάκρου, ηταν μια ώριμη ύπαρξη πια, που ειδε κι έμαθε πολλά, δίπλα σ εναν χαρισματικόν αντρα και πετούςε ψηλά με τα δικά της φτερά, χρόνια τώρα – μα η σχέση της με τον Γιαννη Σ.  της έδινε έμπνευση και κουράγιο και ήταν δίχτυ ασφαλείας, που τη προστάτευε .

Έβανς με γνωστό ρυτό της Κνωσού, ίδιο τελείως βρέθηκε στη Ζάκρο(φυσιγνωμική ομοιότητα με τον Γιάννη Σακελλαράκη)
Έβανς με γνωστό ρυτό της Κνωσού, ίδιο τελείως βρέθηκε στη Ζάκρο(φυσιγνωμική ομοιότητα με τον Γιάννη Σακελλαράκη)

Τα χρόνια περνούν κι ήρχονται κι αλλα χρόνια , κάπου ψηλά, ο Γιαννης Σακελλαράκης κι ο Αρθούρος Έβανς  σιγομιλούν, δεν φοβάται πια την νυχτερινή τύφλωση, ο διάσημος ανασκαφέας της Κνωσού ( ούτε τα σχόλια των πουριτανών συμπατριωτών του) κιο νέος του σύντροφος, δεν νοιάζεται για τις κακίες των συναδέλφων του. Δεν μετρούν πια με χρόνια τον καιρό αλλά με αιώνες και χιλιετίες, κ οι μικρότητες εξαφανίζονται, οι εγωισμοί σβήνουν.
Ενδιαφέρονται κι οι δυο για τον Μινωικό πολιτισμό που στο 20ον αιώνα ήρθε στο φως, ξέρουν ότι υπάρχουν κίνδυνοι…
Η αμφισβήτηση δεν εχει πια στόχο τους ίδιους, αλλα το έργο τους.

Στον ίσκιο μιας χαρουπιάς η Εφη Σακελλαράκη κι ο Βασίλης Ζεβελάκης ίσως συνωμοτούν για μιαν τηγανιτή πατάτα ( το σπανιότερο έδεσμα)1963 Ζάκρο
Στον ίσκιο μιας χαρουπιάς η Εφη Σακελλαράκη κι ο Βασίλης Ζεβελάκης ίσως συνωμοτούν για μιαν τηγανιτή πατάτα ( το σπανιότερο έδεσμα)1963 Ζάκρο

Όμως  Γιαννης σκοτεινιάζει λίγο, εχει και την έγνοια της συντρόφου του, έφυγε γρήγορα, δεν πρόλαβε οτι έπρεπε, μα ξέρει πως είναι ικανή και θα τα καταφέρει.
Μα κάποιες στιγμές χαμογελάει , οταν ακούει τις συζητήσεις που τον αφορούν…
«Λιγότερα λόγια θα’θελε να πει, λιγότερο < αίσθημα> Και πιο πολύ δουλειά…»( δεν χάνει φαίνεται ποτέ το χιούμορ του)

Δίπλα στον αρχαιολογικ΄ χώρο φύτρωσαν μπετον αρμέ κτίσματα -  οι αρχαιολόγοι οργίστηκαν...
Δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο φύτρωσαν μπετόν αρμέ κτίσματα – οι αρχαιολόγοι οργίστηκαν…

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚEΛΛΑΡΑΚΗΣ- ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΒΑΣΙΛΑΚΗ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗΣ 1936-2010

OMIΛIA ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ
ΣΤΙΣ ΑΡΧΑΝΕΣ στις 11 Δεκεμβρίου 2010

(…)
Τον Γιάννη Σακελλαράκη συνάντησα προσωπικά για πρώτη φορά πριν από 31 χρόνια, το καλοκαίρι του 1979, τη σημαδιακή χρονιά που ο ίδιος και η δρ Έφη Σακελλαράκη, επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων, μόλις είχαν πλουτίσει τη Μινωική Αρχαιολογία με το μοναδικό και πολυσυζητημένο εύρημα της ανθρωποθυσίας στον μινωικό ναό στα Ανεμόσπηλια του Γιούχτα. Αναφέρω πρώτη αυτήν την ανασκαφική επιτυχία, γιατί συμπυκνώνει το πιστεύω του για το Μινωικό Κόσμο. Το εύρημα αυτό και η ερμηνεία που ο ίδιος ως ανασκαφέας είχε υποχρέωση να του δώσει, θεωρήθηκε από κάποιους «ύβρις» και «ασέβεια» προς ένα ιδεατό κόσμο, που είχαν κατασκευάσει στη φαντασία τους παρασυρμένοι από τον ρομαντισμό των πρώτων μινωικών αρχαιολόγων των αρχών του 20ου αιώνα. Από κάποιους άλλους, πιο συγκρατημένους και λίγο ουδέτερους, το εύρημα θεωρήθηκε απλώς ως μια από τις επιτυχίες -και είχε πολλές- στην ανασκαφική δράση του. Θυμούμαι έντονα, σαν να’ ταν χθες, που μας έδειχνε, υποδειγματικά ταξινομημένα όπως πάντα, τα ευρήματα στο παλιό Σπίτι της Ανασκαφής, μετά την πρώτη ξενάγηση που μας είχε προσφέρει στον μινωικό ναό. Ρωτούσε τότε τους δυο ή τρεις παριστάμενους νέους αρχαιολόγους, όχι χωρίς κάποια αγωνία: «Θα ήθελα πολύ τη γνώμη σας!». «Ποια γνώμη μας ;» ρωτούσα εγώ … από μέσα μου.

Ανεμοσπηλιά, στην φτενή λωρίδα γης, βρέθηκαν θεμέλια σημαντικών κτισμάτων

Λίγους μήνες αργότερα, το Μάιο 1980, η Διοίκηση του τότε ΥΠΠΕ τον έστειλε Έφορο Αρχαιοτήτων και Διευθυντή του Μουσείου Ηρακλείου. Άρχιζε έτσι τη δεύτερη θητεία του στο Ηράκλειο, όπου είχε υπηρετήσει στη δεκαετία του 1960 ως νέος επιμελητής. Είπανε τότε ότι η μετάθεση του αυτή ήταν δυσμενής! Ποιος ξέρει; Πάντα υπάρχουν καλοπροαίρετοι και κακοπροαίρετοι ερμηνευτές των ενίοτε παράλογων ενεργειών της κεντρικής διοίκησης. Σ΄ αυτή τη δεύτερη θητεία είχα την καλή τύχη να συνυπηρετήσω και να τον γνωρίσω καλά -όσο αυτό μπορεί να γίνει- ως προϊστάμενο, ως συνάδελφο και ως συνεργάτη, αλλά και ως επιστήμονα, άνθρωπο και φίλο. Δεν υπήρξα -σπούδασα στη Θεσσαλονίκη- φοιτητής του στο Αθήνησι Πανεπιστήμιο, όπως άλλοι παριστάμενοι συνάδελφοι. Κατατάσσω όμως τον εαυτό μου σε μια από τις τρεις πολυπληθείς ομάδες «μαθητών του».
Η πρώτη ομάδα είναι οι εκατοντάδες φυσικοί φοιτητές του: αυτοί που τον άκουσαν στα πανεπιστημιακά του μαθήματα και εργάστηκαν μαζί του στις ανασκαφές των Αρχανών, του Ψηλορείτη – Ιδαίο Άντρο και Ζώμινθο, και των Κυθήρων. Πολλοί έχουν διακριθεί σε ακαδημαϊκές θέσεις εδώ και στο εξωτερικό, και άλλοι έχουν εργαστεί στην αρχαιολογική υπηρεσία και ή έχουν αποχωρήσει ευδοκίμως ή υπηρετούν ακόμη και είναι κοντά στην αποχώρηση.
Η δεύτερη, και πολυπληθέστερη, ομάδα μαθητών του Σακελλαράκη είναι οι χιλιάδες ακροατές των ομιλιών και διαλέξεων του σε όλο τον κόσμο. Αυτοί που τον γνώρισαν ως σαγηνευτικό και γοητευτικό ομιλητή και εξηγητή, αλλά και ως σκηνοθέτη και ηθοποιό, ιδιότητες που ο ίδιος με σεμνότητα απέδιδε στον εαυτό του, αλλά που κατά τη γνώμη μου τον χαρακτηρίζουν.

Μπορούσε να εξηγεί και στον πιο αμύητο, να μεταδίδει τις γνώσεις του, χωρίς καμιά έπαρση

Στην τρίτη ομάδα μαθητών του Σακελλαράκη, αυτοκατατάσσομαι μαζί με πολλούς άλλους, όχι κατ΄ ανάγκην αρχαιολόγους, αλλά και φύλακες αρχαιοτήτων, συντηρητές, τεχνίτες και εργάτες, γενικά εργαζόμενους στη υπηρεσία. Στην ίδια ομάδα βάζω και τους εκλεκτούς κοινούς φίλους στην πόλη μας, με τους οποίους είχαμε μοιραστεί υπέροχες μέρες και νύχτες μυσταγωγίας στις Αρχάνες, στο Ιδαίο άντρο, σε στέκια της πόλης. Όλοι εμείς μυηθήκαμε από εκείνον στα υπέροχα μυστικά της ιερής αποστολής του αρχαιολόγου ως ανασκαφέα, ερευνητή ή μελετητή. Ο μύστης αυτός ήταν ο πιο γνήσιος Σακελλαράκης. Του χρωστώ προσωπικά τα βασικά ορόσημα στην υπηρεσιακή και επιστημονική σταδιοδρομία του.
Το ένα είναι η ανάθεση το καλοκαίρι του 1980 της ανασκαφής στο βάρβαρα συλούμενο τότε προανακτορικό νεκροταφείο της Οδηγήτριας, που η δημοσίευση του είναι πλέον γεγονός, μετα από 30 χρόνια. Τότε μου έστελνε κάθε μια ή δυο βδομάδες φοιτητές από την ανασκαφή των Αρχανών να εργαστούν μαζί μου, και επίσης με γνώρισε με τον χορηγό όλων των αρχαιολόγων του Προϊστορικού Αιγαίου, τον Μάλκομ Βίνερ, σε μια από τις συχνές επισκέψεις του στην ανασκαφή. Δεν θα ξεχάσω την επί ενάμιση μήνα καθημερινή τηλεφωνική επικοινωνία από το τηλέφωνο του μοναστηριού, με την ενημέρωση για τα καθημερινά ευρήματα. Το δεύτερο είναι η συμμετοχή μου επί 4 συνεχή χρόνια (1983-1986) στην ανασκαφή του Ιδαίου άντρου, το μοναδικό και ανεπανάληπτο ορεινό εργαστήριο σκέψεων, συλλογισμών και ενδοσκόπησης. Το τρίτο ήταν η πολύτιμη καθοδήγηση του, πριν από 20 χρόνια, στην εκπόνηση της διδακτορικής μου διατριβής, στην οποία ήταν και συνεισηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Ομοίωμα σπιτιού-τα πιο πολύτιμα ευρήματα του δεν είχαν χρυσό ή ασήμι

Είχε όμως και άλλα χαρακτηριστικά ο Σακελλαράκης: ήταν η μοναδική -περίπλοκη και δυσνόητη, καμιά φορά και ακατανόητη- συμπεριφορά του στις ανθρώπινες σχέσεις που συνήπτε. Τον «βασάνιζε, όπως έγραψε, ο τρόμος της επιστημονικής μοναξιάς και η ανάγκη της ανθρώπινης επικοινωνίας». Ως άνθρωπος γνώρισε κι εκείνος την πίκρα, ήταν και λίγο δύσκολος στον χαρακτήρα. Μπορούσε να συμπαθεί και να αγαπά, ακόμη και με ερωτικό τρόπο, αυτούς που ήθελε, με τον ίδιο τρόπο που μπορούσε να αγνοεί όσους, για δικούς του λόγους, δεν ήθελε. Ήταν, όπως όλοι οι μεγάλοι άνθρωποι, αντιφατική προσωπικότητα. Με πολλούς δεν είχε ποτέ ιδιαίτερα καλή χημεία. Έτσι μπορεί να εξηγηθεί γιατί κάποιοι που ευεργετήθηκαν πολλαπλά από εκείνον δεν τον συμπάθησαν, ενώ άλλοι, που δεν τους ευνόησε ιδιαίτερα, έμειναν πιστοί και ανιδιοτελείς φίλοι, προφανώς εκτιμώντας τον ίδιο τον άνθρωπο και το αναμφισβήτητα σημαντικό έργο του. Πολλοί που σήμερα τον εξυμνούν, κάποτε τον προπηλάκιζαν δια του τύπου ή σε συζητήσεις κατ΄ ιδίαν. Ο ίδιος διέθετε εκείνη την μυστική κρητική δύναμη και το ψυχικό μεγαλείο να ξεχνά αυτούς και αυτά που θέλει και πρέπει, αλλά και να θυμάται αυτά και αυτούς που θέλει και πρέπει.
Το έργο που θέλησε να προσφέρει στο Μουσείο μας ήταν μεγαλόπνοο, αλλά δεν φάνηκε όσο έπρεπε. Στις συνεχείς πιέσεις του για να υπάρξει σοβαρή αντιμετώπιση του μόνιμα οξύτατου κτιριακού προβλήματος του Μουσείου, σε άρρηκτο συνδυασμό με την αναμόρφωση της έκθεσής του, η απάντηση των καρεκλοκένταυρων της Αθήνας, ασχέτως κομματικής χροιάς, ήταν: «Μα γιατί θέλετε να το αλλάξετε το Μουσείο, αφού τα βγάζει τα λεφτά του και με το παραπάνω». Ας σκεφτούμε ότι η επανέκθεση του Μουσείου, που ήταν στα σχέδια του, ακόμη τώρα συζητείται, κι ας έχουν περάσει 25 χρόνια! Δεν έζησε για να τη δει. Στα όνειρα του ήταν τα νέα Μουσεία Αρχανών και Ανωγείων.

Σπάνια φωτογραφία από το Ιδαίον, στην κορυφή ο Σακελλαράκης κι ο Ψραντώνης- ιεροφάντες μιας πανάρχαιας μυσταγωγίας

Αλλά και για την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου ο Σακελλαράκης είχε όραμα. Μόνο για την Κνωσό, πρέπει να αναφέρω, ότι το ενδιαφέρον της Κεντρικής Διοίκησης άρχισε να εκδηλώνεται δειλά – γιατί πέρασαν πάνω από 15 χρόνια για να δρομολογηθεί το Έργο της Κνωσού – μόνο ύστερα από μια συνωμοτική «προβοκάτσια» του, την οποία λίγοι γνώριζαν τότε και ακόμη λιγότεροι ίσως θυμούνται. Εμφάνισε, με ένα δημοσίευμα στο τύπο, το «Νέστορα της Μινωικής Αρχαιολογίας», τον Σίνκλαιρ Χουντ, ως ιδιαίτερα ανήσυχο για τους κινδύνους κατάρρευσης του ανακτόρου της Κνωσού. Η αείμνηστη Μελίνα, που ήθελε, αλλά δεν μπόρεσε να προσφέρει πολλά στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, πήρε πρωτοβουλία και συγκρότησε την πρώτη από τις διάφορες Επιτροπές Κνωσού, που κατέγραψε για πρώτη φορά τις φθορές του μνημείου και πρότεινε τρόπους αντιμετώπισης. Για τους άλλους αρχαιολογικούς χώρους της υπαίθρου, ιδίως του απομακρυσμένους, καθιέρωσε την περιοδική επιτήρηση από αρχαιοφυλακες, κάνοντας έτσι γνωστή την ύπαρξη της υπηρεσίας σε πολλούς.
Τα τελευταία είκοσι τρία χρόνια δεν υπηρέτησε στο Ηράκλειο. Βρέθηκε αναπληρωτής Διευθυντής του Εθνικού Μουσείου -του άξιζε βέβαια ανώτερη θέση. Βρήκε όμως την ευκαιρία και είχε την τύχη να πραγματοποιήσει την «ονειρική» όπως αναφέρει ο ίδιος ανασκαφη του μοναδικού μινωικού ιερού στα Κύθηρα, και μάλιστα να ολοκληρώσει τη δημοσίευση του. Πέρασε από διάφορες τιμητικές θέσεις –Συμβούλιο ΤΑΠΑ, Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, Επιτροπή Κνωσού- αλλά δεν φάνηκε, όσο θα ήθελε ίσως, η προσφορά του στα αρχαιολογικά πράγματα της Κρήτης.
Ο Σακελλαράκης που θέλησα να σας παρουσιάσω δεν είναι μόνο ο πολλές φορές τιμημένος, μαζί με την Έφη, από την Πολιτεία και τα πολλά ξένα και ελληνικά πνευματικά και επιστημονικά ιδρύματα, αλλά και τους Δήμους Αρχανών και Ανωγείων. Αυτά είναι γνωστά: Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, Χρυσός Σταυρός Τιμής του Προέδρου της Δημοκρατίας, επίτιμος δημότης Αρχανών και Ανωγείων και άλλα. Απεναντίας προσπάθησα να περιγράψω τον άνθρωπο, το δάσκαλο, και τον επιστήμονα που γνώρισα και εκτίμησα και με τον οποίο συνδεόμασταν 30 χρόνια με αμοιβαία ανέφελη συμπάθεια και φιλία.


Απόκομμα καθημερινής εφημερίδας
____________________________________________________
Γιάννη Σακελλαράκη, να συνεχίσεις να μας ατενίζεις με συγκατάβαση και κατανόηση εδώ στην κάτω Κρήτη, από ψηλά, από την Άνω Κρήτη, όπου με την θέληση του Θεού, είσαι πλέον ο τιμημένος «άρχος». Σε «έναν εν ζωή θάνατο μέσα στην αγάπη», κατά τον αγαπημένο σου ποιητή. Η ψυχή σου, που τη νιώθομε πάντα κοντά μας, να είναι βέβαιη ότι θα κρατήσομε όσα μας έμαθες ως άνθρωπος, φίλος, συνάδελφος και δάσκαλος. Requiescat in pace! Να ναι ελαφρύ το χώμα που σε σκέπασε και αιώνια η μνήμη σου. «Η μνήμη που είναι ένας μακρινός προθάλαμος της αθανασίας και η μόνη ίσως ελπίδα μιας κάποιας άλλης αναγέννησης», όπως έγραψες κάπου ο ίδιος.
Στην αγαπητή Έφη, μαζί με την αγάπη και τη συμπάθεια μας, στέλνομε το μήνυμα ότι προσευχόμαστε μαζί της και ευχόμαστε να της Να της δώσει ο Θεός τη δύναμη να τον θυμάσαι, όπως θα τον θυμόμαστε όλοι μας, γιατί η παρουσία του ήταν και εξακολουθεί να είναι έντονη σε όλους μας.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚEΛΛΑΡΑΚΗΣ-EΝΘΥΜHΣEΙΣ – ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΞΥΡΙΤΑΚΗ

ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΣΑΚΕΛΑΡΑΚΗ
ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΕΡΑ ΟΔΟ

To καλοκαίρι του 1988 μια συντροφιά κρητικών, υπό την καθοδήγηση του αρχαιολόγου Γιάννη Σακελαράκη, πραγματοποίησε ένα σημαντικό αρχαιολογικό εγχείρημα: την εξερεύνηση της αρχαίας διαδρομής από την Κνωσό στο Ιδαίον Άνδρο. Είχα την τύχη να μετάσχω στο εγχείρημα αυτό και το περιγράφω, όσο μπορώ να το θυμηθώ, με τα παρακάτω λόγια:


Γιάννης Σακελλαράκης, δεκαετία (1980-90)από το βιβλίο του «Ανασκάπτοντας το παρελθόν»
________________________________________________________________________

ΑΠΟ ΤΑ ΜΠΑΪΡΙΑ ΣΤΟΝ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ
Η επιλογή της θέσης, όπου θα έπρεπε να συναντηθούν οι τρεις φίλοι, είχε αποφασιστεί με εισήγηση του αρχηγού της παρέας Γιάννη Σακελαράκη μια κρύα βραδιά του χειμώνα του 1987, στο εξοχικό του δημοσιογράφου Νίκου Βιδάκη στα Πάνω Καλέσσα. Το τρίτο μέλος της συντροφιάς ήμουν εγώ, στον ίδιο βαθμό γοητευμένος από την βαθειά φωνή και τα αρχαιολογικά οράματα του αρχηγού. Θυμούμαι καλά, παρά την παρέλευση 25 περίπου ετών, πώς συνόψισε την πρότασή του ο Γιάννης:
— Η πορεία μας, φίλοι μου, πρέπει να αρχίσει πρωί – πρωί, για να μη μας κόψει η ζέστη, ξεκινώντας τα Μπαϊρια.
— Γιατί από τα Μπαϊρια Γιάννη, ρώτησα.
— Γιατί είναι το ιερό, μέσα από το οποίο οι αρχαίοι προσκυνητές, που προέρχονταν από την Κνωσό και τον υπόλοιπο κόσμο, ξεκίναγαν την πορεία τους για να φτάσουν στο Ιδαίον Άνδρο, ακολουθώντας την Ιερά Οδό, απάντησε ο σπουδαίος φίλος.
— Τα Μπαϊρια, ρώτησε ο Νίκος, είναι η θέση όπου ο Μαρινάτος το 1934 έκανε ανασκαφή και αποκάλυψε τις περίφημες Γαζανές Θεές;
— Ναι Νίκο και σε συγχαίρω για τις γνώσεις σου. Ας πούμε όμως δύο λόγια για την ιστορία και τη σημασία της Ιεράς Οδού.
— Γιατί Γιάννη την ονομάζεις Ιερά Οδό, πετάχτηκα εγώ. — Τη λέω Ιερά Οδό γιατί αυτήν ακολουθούσε κατά την παράδοση ο βασιλιάς Μίνως μαζί με την ακολουθία του προκειμένου να φτάσει στην κορυφή του Ψηλορείτη για να παραλάβει από τα χέρια του Δία την καινούργια νομοθεσία.
— Είναι αλήθεια Γιάννη, ότι αυτήν τη νομοθεσία έλαβε υπόψη του ο Πλάτων και έγραψε το τελευταίο και ογκωδέστερο σύγγραμμά του, τους ΝΟΜΟΥΣ; Ξαναρώτησα.
— Ακριβώς φίλε μου. Πριν γράψει τους ΝΟΜΟΥΣ ο Πλάτων ήλθε στην Κρήτη προσκαλεσμένος από τις τοπικές αρχές για να εισηγηθεί σε μια επιτροπή σοφών υπό τον κρητικό Κλεινία τη νομοθεσία μιας υπό ίδρυση αποικίας των Κρητών στη Μαγνησία της Μικράς Ασίας. Στην επιτροπή μετείχε και ένας σπαρτιάτης σοφός, ο Μέγγυλος.
Οι ΝΟΜΟΙ είναι ένας διάλογος ανάμεσα στον Πλάτωνα και τους δύο προαναφερόμενους σοφούς, τον Κλεινία και τον Μέγγυλο. Ο διάλογος διαρκεί καθόλο το διάστημα της πορείας από τα Μπαϊρια μέχρι το Ιδαίον Άνδρο.
— Και θα κάνουμε την πορεία αυτή με τα πόδια; αναρωτήθηκε ο Νίκος.
— Θα ήταν καλύτερα για να μπορέσουμε να επισημάνουμε τα σημείο όπου οι προσκυνητές σταματούσαν χάριν αναψυχής. Είναι αλήθεια όμως ότι η απόσταση είναι μεγάλη από εδώ στον Κρουσώνα και στη συνέχεια στον Ψηλορείτη. Αλλά και ο δρόμος είναι δύσβατος για επιβατικό αυτοκίνητο.


Φωτογραφία απο τη διαδρομή- το τοπίο καθηλώνει τον οδοιπόρο
_______________________________________________________
— Τότε αναλαμβάνω εγώ, πετάχτηκα. Το Land Rover μου είναι στη διάθεσή σας. Αλλά πες μου Γιάννη, πότε θα αρχίσει το συναρπαστικό αυτό ταξίδι;
— Πρέπει να λιώσουν τα χιόνια και να σταματήσουν τα ρυάκια, που κάνουν δύσκολη την ανάβαση. Θεωρώ ότι είναι καλό να ορίσουμε τη συνάντησή μας στα Μπαϊρια στις αρχές Ιουνίου, αν δεν έχετε αντίρρηση.
— Να πούμε 11 Ιουνίου, είπε ο Νίκος, αφού ξεφύλλισε ένα ημερολόγιο. Είναι μάλιστα Σάββατο!

Δημήτρης Ξηριτάκης και Νίκος Βιδάκης, συνοδοί στην ιστορική (&μυθολογική) διαδρομή

Το Σάββατο το πρωί της 11ης Ιουνίου 1988, οι τρεις φίλοι συναντηθήκαμε νοτιοδυτικά του Γαζίου, όπου βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος των Μπαϊριών. Επιβιβαστήκαμε στο μπλε Land Rover μου και πήραμε το δρόμο προς τον Κρουσώνα. Φτάνοντας στο ιστορικό κεφαλοχώρι, είδαμε να μας περιμένουν δύο γνωστές προσωπικότητες, ο πρόεδρος της κοινότητας Ζαχαρίας Φασουλάκης και ο περίφημος Κουτουλοδημήτρης. Ο τελευταίος έχαιρε καθολικής εκτιμήσεως γιατί ήταν «σαστάς». Είχε την ικανότητα να κάνει σασμούς, να συμβιβάζει δηλαδή όσους είχαν μεταξύ τους κάποια εχθρότητα. Μπορούσε ακόμη ο Κουτουλοδημήτρης να βρει αυτούς που κλέψανε τα πρόβατά σου και να τους πείσει να τα επιστρέψουν.
Έτσι με την προσθήκη των δύο αυτών κρουσανιωτών η παρέα μας έγινε πενταμελής και αφού προγευματίσαμε με τυρί, παξιμάδι και αθόγαλα με μέλι, τραβήξαμε νοτικά προς το δρόμο που οδηγεί στο κρουσανιώτικο λιβάδι. Οι φιλόξενοι ξεναγοί μας υποδείκνυαν οτιδήποτε είχε κατά την κρίση τους αρχαιολογικό ή ιστορικό ενδιαφέρον σε όλη τη διαδρομή. Μας δείξανε το «βρωμονερό», το μέρος όπου στην κατοχή λημέριαζε η κρουσανιώτικη αντάρτικη ομάδα, με αρχηγό τον Καπετάν Σατανά. Μας δείξανε ακόμη μια φοβερή και τρομερή τρύπα, όπου οι αντάρτες ρίχνανε τους προδότες, οδηγώντας τους σε σίγουρο θάνατο.
Ο Γιάννης με το οξύ αισθητήριο του ικανού αρχαιολόγου ανακάλυπτε σωρούς από πέτρες που, κατ’ αυτόν είχαν στοιβαχθεί επίτηδες για να εξυπηρετούν τους προσκυνητές. Ο Νίκος τραβούσε φωτογραφίες που τρεις μέρες αργότερα είδαν το φως της δημοσιότητας στα ΝΕΑ και την τοπική ΤΟΛΜΗ.

Μέσα στα ξανασκαμένα χώματα βρήκε περίτεχνα χρυσά ενώτια

Με τον τρόπο αυτό και ύστερα από διαδρομή πέντε περίπου χιλιομέτρων φθάσαμε στη Ζώμυνθο, ένα αρχαιολογικό χώρο ανασκαμμένο πρόσφατα από τον Γιάννη Σακελαράκη. Εκεί σταθμεύσαμε για να γευματίσουμε. Αφεθήκαμε στις φροντίδες του Κουτουλοδημήτρη. Ο φιλόξενος κρουσανιώτης τα κατάφερε μέσα σε δυο ώρες να μας παραθέσει ένα από τα γευστικότερα γεύματα της ζωής μας: οφτό αρνί, ψημένο με την μέθοδο του κλέφτικου ή αντικριστού, όπως το λένε στην Κρήτη.
Τα υπόλοιπα ήταν εύκολη δουλειά. Δυο – τρία χιλιόμετρα παραπάνω μας περίμενε το οροπέδιο της Νίδας και στην κορυφή της το Ιδαίον Άνδρο. Αφήσαμε τη φαντασία μας να αναπλάσει τη στιγμή της παράδοσης των νόμων από το Δία στον Μίνωα και συνεπαρμένοι ακούσαμε τον Γιάννη να απαγγέλλει δύο αρχαία χωρία από τον Όμηρο και τον Πλάτωνα. Τα θυμάμαι σχεδόν απέξω.
Το πρώτο: «Ένι Κνωσός, μεγάλη πόλις, ἔνθα τε Μίνως
ἐννέωρος βασίλευε Διὸς μεγάλου ὀαριστής» (Ομήρου Οδύσσεια τ 178-179).
(Υπάρχει μια πόλη μεγάλη, η Κνωσός, που έχει για βασιλιά της τον Μίνωα, ο οποίος συνομιλεί με την Δία κάθε εννέα χρόνια).
Και το δεύτερο: «Οι Κρητών νόμοι, ώ ξένε, ουκ εισί μάτην διαφερόντως εν πάσιν ευδόκιμοι τοις έλλησιν. Έχουσι γαρ ορθώς, τοις αυτοίς χρώμενους ευδαίμονας αποτελούντες» (ΝΟΜΟΙ 631b).
(Οι κρητικοί νόμοι, ω ξένε, δεν απολαμβάνουν τυχαία τέτοιας εκτιμήσεως σε όλη την Ελλάδα. Τους θεωρούν δίκαιους γιατί κάνουν ευτυχισμένους όσους τους τηρούν.)

Ηράκλειο, Ιούνιος 2010
Δημήτρης Ξυριτάκης

Σακελλράκης - Ξυριτάκης-στιγμή ανάπαυλας, ανάπαυσης, στα Λακκουβάρια (σπίτι Ν.Βιδακη)το πηγάδι είναι ψεύτικο (σταρνίτσι)

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΓΙΑΝΝΗ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗ : ΣΚΑΒΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΑΡEΛΘΟΝ ΜΑΣ (ΔΗΜΟΣΙEΥΜΑ EΦΗΜEΡΙΔΑΣ 15.2.1996)

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΓΙΑΝΝΗ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗ

Στην είσοδο του θολωτού τάφου, με την ασύλητη βασιλική ταφή

«Ο Γιάννης Σακελλαράκης είναι ένας Κρητικός της διασποράς. Γεννήθηκε στον Πειραιά και έζησε χρόνια στο Ντίσελντσρφ. Σπούδασε στην Ελλάδα και την Χαϊλδελβέργη και εγκαταστάθηκε στην Κρήτη, αρχικά στις ανατολικές επαρχίες και αργότερα στο κέντρο των Αρχανών(*). Έγινε τελείως δικός μας γρήγορα, ομιλεί ορθότατα τη διάλεκτό μας και επειδή το επίθετο του μοιάζει, λόγω καλαλήξεως, με τα των προγόνων μας, κανείς δεν θυμάται πια ότι είναι πειραιώτης και ολίγον γερμανός. Ζει μαζί μας, ορισμένους μήνες τοχρόνο, όταν δεν κινείται ανά τον κόσμο, όταν δεν διαλέγεται με τους απανταχού ευρισκομένους αρχαιολόγους και αρχαιοφίλους, όταν επιθυμεί να ανασκάψει το παρελθόν μας. Γιατί είναι κυρίως ανασκαφέας· εδώ εντοπίζεται το ταλέντο του – μπορεί να σηκώσει μια πέτρα και να ανακαλύψει τον θησαυρό του Σολωμόντος. Μην χαμογελάτε αγαπητή αναγνώστρια, δεν υπερβάλω, ό,τι βρίσκει ξεπερνά την φαντασία μας. Δεν είναι θέμα χρυσού, αν και εδώ έχει επιδόσεις, δεν είναι λίγα τα χρυσά ευρήματά του. είναι που οι περίεργες συμπτώσεις τον οδηγούν σε βαθειά στρώματα του παρελθόντος μας και παρουσιάζονται αναπάντεχα κάποτε και σημεία και τέρατα. Ο ανασκαφέας είναι ευγενικός και ψύχραιμος, επιζητεί την άμεση δράση, αλλά προετοιμάζει προσεκτικά κάθε του κίνηση. Αυστηρός με τους συνεργάτες όσο και με τον εαυτό του, δεν είναι εύκολο να ανεχθεί την προχειρότητα, «το δε βαριέσαι”, τον άκρατο μηδενισμό της νεολαίας και την ειλικρινή έλλειψη ενδιαφέροντος. Είναι ευπατρίδης, μ’ ότι μπορεί να σημαίνει σήμερα αυτή η σκονισμένη λέξη, φιλελεύθερος από επιλογή και συντηρητικός από παράδοση. Η ιωνική καταγωγή του δεν τον εμποδίζει να αποκτά δωρικό βάρος, η ευχάριστη κομψή, χαριτωμένη εμφάνιση, η κάποια εκζήτηση, κρύβει μια μετρημένη, αρχαιοελληνική απλότητα που τον βοηθά να απαπτύσσει τις ποικίλες σχέσεις του. Ο Γιάννης Σακελλαράκης είναι ένας από τους πολλούς αρχαιολόγους μας αλλά ο τρίτος (μόλις) Έλλην ανασκαφεύς που αναγνωρίζεται από το ευρύτατο κοινό (μετά τον Μαρινάτο και τον Ανδρόνικο). Και είναι ο πρώτος που αποκιά σημαντικές προσβάσεις στις περιφέρειες που ανασκάπτει, εννοώ σε κάθε πολιτικοκοινωνικό επίπεδο, δημιουργεί δεσμούς με τους κατοίκους των περιοχών που τον απασχολούν,γίνειται, καθοδηγητής, με την πνευματική όσο και πολιτική σημασία του κακοπαθημένου αυτού όρου. Πολλές φορές σκέφτομαι τι να είναι τελικά ο παλιός μας γνώριμος που:
Ότανπαλεύει με τις πέτρες και τα χώματα, είναι ένας απρόσιτος γερμανός, οργανωτικός στο έπακρον, συστηματικός (και εργατικός) έως θανάτου. Όταν μελετά και διδάσκει, είναι ο καλός πλωτός ποταμός, που βοηθά να διαβείς και να μάθεις. Όταν σχεδιάζει επαφές και όταν δημιουργεί περιβάλλοντα και χώρους, στην ευρεία περίμετρο των ανασκαφών του, είναι ο καλλιτέχνης που ξέρει πως θα αρχίσει αλλά και πως θα κινηθεί και πότε θα τελειώσει το έργο. Ο τυχερός έτσι τον ονομάζουν αρκετοί από το σινάφι (ας συγχωρηθεί αυτή η τελείως λαϊκή λέξη) των αρχαιολόγων.

Οι ώρες ανάπαυσης σπάνιες, σε σκληρό πέτρινο κάθισμα- με καλούς φίλους

Ο ευφυής, ο ανοιχτομάτης, ο γόης, έτσι τον αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι που τον έχουν πλησιάσει. Ο σύγχρονος αρχαιολόγος, ο ανασκαφέας του παρελθόντος μας θα ήθελα να πω εγώ, αυτός που μελετά και ψάχνει και βρίσκει, αυτός που ακουμπά το λαμπρό αλλά και σκοτεινό πορτρέτο των προγόνων μας, στο σαλόνι του μέλλοντος μας. Μινωίτης ως προς την εμφάνιση. Ίων ως προς το πνεύμα και Δωριεύς στο ήθος, άνθρωπος για όλες τις εποχές.
»

Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε σε τοπική εφημερίδα του Ηρακλείου, στις 15 Φεβρουαρίου του 1996, μετά την κυκλοφορία του βιβλίου του Γιάννη Σακελλαράκη «Ανασκαπτοντας το παρελθόν» των εκδόσεων «ΑΜΜΟΣ»
– Διευκρίνηση ΑΛΚΜΑΝΑ (*)=δεν ειναι σωστό ότι περιορίσθηκε στις Αρχάνες , μετά το 1980, ανέβηκε στο Ιδαίον και μετά το 1982, ανέσκαψε την Ζώμυνθο (Ανώγεια)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
Πέρασαν οι μέρες, τρέχει κι ο καιρός, διαβάζουμε ότι προσφέρεται, τραγούδι βαθύ από τον λυρικό ποιητή τον μαγαλόπνοο Άγγελο Σικελιανό.
Από το «ΜΗΤΗΡ ΘΕΟΥ»
«Κάθε του ανέμου ρίπισμα μουρμούριζε: κοιμάσαι,
ή αφήνεσαι στον ύπνο σου βαθιά, για να θυμάσαι;
(…)
Κύμα από χάδι ατέλειωτο γιομίζει την ψυχή σου
λούζεται μες σε ωκεανό ή μυστική άθλησή σου

αναγαλιάζει ο πόθος σου,βυθίζει το κεφάλι
σα βουτηχτής, σε πέλαγο γιομάτο από κοράλλι!

Ήλιος κρυφός, κι ανάτειλε μες στην καρδιά σου η ώρα!
Άγγελε, πες, σε ποια άκρη γης γλυκανασαίνεις τώρα;

Σα σε παρθέναν αμμουδιά, π΄άλλο δεν έχει χνάρι
παρά του θαλασσοπουλιού τ΄ανάλαφρο ποδάρι

σα σ΄ένα απάτητο νησί, που ανθεί γιγαντωμένα
λουλούδια θεία οπ΄όνομα δε έχουνε κανένα

κι άφοβα δίπλα, τα πουλιά που βρίσκουν σταματάνε
τ΄άγνωρο πλάσμα, αθάνατο σα να ήταν, να κοιτάνε!
(…)
Εκείνους πόλεα κι έχασα για πάντα μιαν ημέρα
σα σύννεφα ανοιξιάτικα τους βλέπω στον αγέρα:

Μια φούχτα στάρι, κι έφτασαν, πως πέφτουνε τάστέρια
εδώθ΄εκείθε,τρέχοντας τα ουράνια περιστέρια…»

ΠΡΟΣΘΗΚΗ
Θα προσθέσουμε πορτρέτο του Γιάννη Σακελλαράκη, από τον διακεκριμένο φωτογράφο Ντίνο Διαμαντόπουλο, από το (ατέλειωτο-απέραντο) αρχείο του Γ.Ζ.

][/caption]
___________________________________________
___________________________________________

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΓΙΑΝΝΗ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗ
ΠΕΡΑΣΑΝ ΣΑΡΑΝΤΑ ΜΕΡΕΣ…

Δημοσιεύουμε άμεσες αντιδράσεις ανθρώπων που τον γνώρισαν, μερικές είναι συγκινητικές, χωρίς να είναι δακρύβρεκτες .

Ο Γ.Σακελλαράκης με παραδοσική ενδυμασία, φαίνεται ότι οι πρόγονοι δεν ήσαν κρητικοί

Περίμενε να χτυπηθεί μπέτη με μπέτη
αλλά ο χάρος του έρριξε πισώπλατα

Ήταν σούρουπο της Πέμπτης 28 Οκτωβρίου 2010
Πέρασαν σαρανταεπτά χρόνια από την συνάντηση
τον Αύγουστο του 1963 στη Βίλα Αριάδνη. Τότε που
σμίξαμε πρώτη φορά τα χέρια και ονειρευτήκαμε
τη ζωή μας απ’ την αρχή. Εκείνη η σπίθα έμεινε πάντα
αναμμένη.
Γ.Ζ.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚEΛΛΑΡΑΚΗΣ: ΑΠΟ ΤΗ ΖΑΚΡΟ ΣΤΗ ΖΩΜΙΝΘΟ

ΜΕΡΟΣ Β΄

Γιάννης Σακελλαράκης, Από το Ανάκτορο Ζάκρου στο μεγάλο συγκρότημα της Ζωμίνθου

Το καλοκαίρι του 1963 τέλειωνε χωρίς καμιά σταγόνα βροχής κι άρχιζε η ανασκαφή στην ακτή της Ζάκρου (τρίτη χρονιά) που θα κρατούσε ένα μήνα περίπου – χρηματοδότες ένας Αμερικάνος ( Leo Pomerance) και το πάντα φειδωλό ελληνικό Δημόσιο και υπεύθυνος ο εγνωσμένης αξίας αρχαιολόγος και πρώην έφορος του Μουσείου Ηρακλείου Νικόλαος Πλάτων (έγινε καθηγητής μετά Πανεπιστημίου κλπ).
Εργάτες τεχνίτες επιστήμονες και ο αρχηγός της αποστολής, σε μιαν απολύτως ιεραρχημένη σειρά, εγκαταστάθηκαν στην απόμακρη περιοχή, που δεν διέθετε παρά ένα κτίσμα και καφενεδάκι. Κατασκευάσθηκαν παραπήγματα, “τσιγγάνικου” τύπου, με πολύ πρόχειρα υλικά, για τις ανάγκες νυχτερινής ανάπαυσης, τη μέρα ήταν αδύνατο να παραμείνει κανείς σ αυτά τα κουτιά που έμοιαζαν με απαραπήγματα εξορίστων. Εν τούτοις δεν υπήρξαν παράπονα από τους εργαζόμενους, ούτε και από το ζεύγος των νεονύμφων (Σακελλαράκηδων) αν και ο διευθυντής της αποστολής είχε βρει ένα πιο αξιοπρεπές κατάλυμα, για τον ίδιο και την οικογένεια του ( την γυναίκα του και το νήπιο τέκνο του), που διέθετε και χώρο για φιλοξενουμένους.
Συνεχίστε την ανάγνωση ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚEΛΛΑΡΑΚΗΣ: ΑΠΟ ΤΗ ΖΑΚΡΟ ΣΤΗ ΖΩΜΙΝΘΟ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚEΛΛΑΡΑΚΗΣ, ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΓΙΑ ΟΛEΣ ΤΙΣ EΠΟΧΕΣ

ΜΕΡΟΣ Α΄
Ο Γιάννης Σακελλαράκης στην είσοδο του θολωτού τάφου στο Φουρνί των Αρχανών-η πρώτη ασύλητη βασιλική ταφή της ΚΡΉΤΗΣ
Ο Γιάννης Σακελλαράκης στην είσοδο του Θολωτού Τάφου Α στο Φουρνί των Αρχανών-η πρώτη ασύλητη βασιλική ταφή της ΚΡΉΤΗΣ -ανέκδοτη φωτογραφία
______________________________________________________
Στις 28 Οκτωβρίου, σημαδιακή για μας μέρα-πέραν και μακριά των εθνικών επετείων- ο Γιάννης Σακελλαράκης πέρασε βιαστικά στη άλλην όχθη. Από μακριά παρακολουθούσαμε το βίο και την πολιτεία του, πολλά πολλά χρόνια. Από το 1963, τότε που όλα άλλαζαν με μεγάλη ταχύτητα στη χώρα μας, τότε συναντηθήκαμε στο πιο απόμακρο ακρογιάλι, της Ζάκρου.
Εκεί που δεν ήταν πουθενά, στον ιδανικό τόπο της πράσινης θάλασσας, που μόνον ένας μονόχειρ κατοικούσε, απομεινάρι των πιο αρχαίων πειρατών, μια συντροφιά ετερόκλητη “έσκαβε το παρελθόν” , με την καθοδήγηση ενός γέροντα με κάτασπρα μαλλιά , εντυπωσιακό βλέμμα και πρόσωπο με στρογγυλεμένα χαρακτηριστικά, σαν κομμένο από ανάγλυφο χάρτη της Ανατολικής Κρήτης.

Πέρασε βιαστικά στην άλλην όχθη-ίσως μ αυτήν τη βάρκα-ένα απλό σκαρί με περίτεχνη πλώρη-ο κυβερνήτης θαναι ο ίδιος, με ένταση στους μύες του(σπανιότατος σφραγιδόλιθος -Ανεμοσπηλιά-από αχάτη με δίχρωμα νερά)

Εκεί κάποτε οι Μινωϊτες έζησαν και έκτισαν, δούλεψαν, κατασκεύασαν αντικείμενα και ταξίδεψαν στην Ανατολή- μέχρι που το μεγάλο,κύμα κάλυψε τα πάντα κι ο ουρανός σκοτείνιασε κι έβρεξε στάχτη και θειάφι.
Εκεί ο Γιάννης και η Έφη βρέθηκαν για τον μήνα του μέλιτος, εργασία και χαρά, ταξίδι γαμήλιο στο βάθος των καιρών , εκεί που θα συναντούσαν τα πιο σημαντικά τοπία και θα συνέβαιναν τα πιο εντυπωσιακά θαύματα.
Ένας σύντροφός τους θα μοιραζόταν το ψωμί τους και θα παρακολουθούσε τα πρώτα δειλά τους αρχαιολογικά (ανασκαφικά) βήματα. Και από την πρώτη στιγμή, φάνηκε ότι ο Γιάννης ήταν ευλογημένος, ότι άγγιζε μεταμορφωνόταν, όπου έσκαβε πρόβαλαν, λες από ανατολίτικα παραμύθια, θησαυροί απερίγραπτοι.

Οι θησαυροί που βρέθηκαν στις ανασκαφές του, ήσαν ανυπολόγιστης αξίας

Στη Ζάκρο, ο Ν. Πλάτων στο κύκνειο άσμα του, βρέθηκε σε παλάτι Μινωϊκό, το ζεύγος των νέων αρχαιολόγων, έσκαβε δυο βήματα πιο πέρα .
Στο περιθώριο των κυρίως εργασιών, ο Πλάτων , έστειλε για προεπισκόπιση τον Γιάννη Σακελλαράκη, στην κοιλάδα των Νεκρών. Στο πρώτο ανάβαθο κι ασήμαντο σπηλιάρι, ο αρχαιολόγος ακούμπησε ένα σημείο και υπέδειξε στον εργάτη που τον συνόδευε, να σκαλίσει τα χώματα. Σε ελάχιστο χρόνο, τελείως επιφανειακά, ήταν θαμμένο ένα παράδοξο αντικείμενο, μια πρασινωπή πέτρα στρογγυλή,15-20 εκατοστών με κάποιο εξόγκωμα στο πάνω μέρος. Πολύ γρήγορα καθάρισε και φάνηκε μια “πυξίδα” εγχάρακτη, με ένα ζώο στο καπάκι-ήταν σχεδόν άθικτη.

Σε λίγο θα βρισκόταν το “θησαυροφυλάκιο” του ανακτόρου, με αντικείμενα απείρου κάλλους, συλλογίζομαι σήμερα ότι ίσως το άστρο του Σακελλαράκη φώτισε την ακτή της Ζάκρου και οδήγησε τον απόμαχο τότε Πλάτωνα(ήταν στο τέλος της καριέρας του), στην μεγαλύτερη ανακάλυψη της ζωής του. Εκπληκτοι όλοι αντίκρισαν πολύτιμα αντικειμενα θυσιών και λατρείας των Μινωϊτών, που είχαν ταφεί κάτω από την λάσπη του μεγάλου κύματος (τσουνάμι) και δεν είχαν αγγιχτεί από ιερόσυλους ή τυμβωρύχους.


Στο ιερό των καθαρμών την ώρα της ανασκαφής του 1963 , βρέθηκαν αμέτρητα αναθήματα και πολύτιμα αγγεία – ανέκδοτη φωτογραφία αρχείου Β.Ζεβ.
_____________________________________________________________

Τέλος πρώτου μέρους

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚEΛΛΑΡΑΚΗΣ, ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΓΙΑ ΚΑΘE EΠΟΧH

Η είδηση έφτασε μέσω του Μac (υπολογιστή) τυχαία και μας άφησε άφωνους. Έφυγε ο Σακελλαράκης, ενώ προγραμματίζαμε κάποια επαφή, να μάθουμε τι έγινε το καλοκαίρι, να μας ενημερώσει για προγραμματισμούς και σχέδια. Δεν είναι δυνατή καμιά άλλη αναφορά ή σχόλιο, ο » Αλκμαν» γύρισε στα πανάρχαια χρόνια, στους λυρικούς της πιο παλιάς εποχής (του 7ου Π.Χ. αιώνα) και άνοιξε κάποιους στίχους σύγχρονους, αφιερωμένους στον διαπρεπή αρχαιολόγο.

(Τον Νοέμβριο του 1987 τυπώθηκε ένα βιβιαράκι, για λογαριασμό των εκδόσεων «ΝΕΦΕΛΗ». Τίτλος «ΕΠΑΡΧΙΑ ΤΕΜΕΝΟΥΣ», στο εξώφυλλο σχέδιο σφραγιδόλιθου μινωικού -μαλλον από ανασκαφές Σακελλαράκη και στις σελίδες 34,35 ένα ποίημα αφιερωμένο στον Ζακς -ψευδώνυμο για τον Γιάννη Σακελλαράκη)

Γιάννης Σακελλαράκης, πριν 10 χρόνια ενώ ξεναγεί ηρακλειώτες στο Φουρνί, των Αρχανών

Θ Υ Σ Ι Α Ν – Α Ι Ν Ε Σ Ε Ω Σ

στον Ζακς

Τεντωμένες όλες οι χορδές
κομμένα τα περιθώρια

Δίχως εξήγηση λόγο
βρισιές χοντροκομμένες

Σκοτεινό πέρασμα μέσα στη λάσπη
αναρριπίζονται νυχτερίδες

Γητειές μυρωδικά βότανα

» ΤΟ ΡΑΝ ΤΟ ΠΑΝ ΤΑΛΛΟ»

Μπόρες καταιγίδες
τέρατα του βάθους
πανάρχαιες κτηνοδείες

Στο βωμό μαχαίρι δίστομο
το παιδί με τον τρόμο
τα μάτια σπασμένο γυαλί

Ο φόνος δεν είναι δικός μας
η σφαγή δεν είναι το έγκλημα
το ξόανο ράγισε δεν σώζεται

ο ξορκισμένος εχθρός
επληρώθηκεν εντός μας
φονικό μέγεθος

Θρήνος δεν ακούεται
ότι κλάψαμε θα συγχωρηθεί

Μεγάλα φτερά ας φυλάξουν
τον δυνατόν άνεμο
στ΄αγύριστο ταξίδι
να΄ναι γλυκύς καιρός

Μονολογούμε, επαναλαμβάνομε το τελευταίο τετράστιχο, Μεγάλα φτερά ας φυλάξουντοον δυνατόν άνεμο…