ΜΑΝΟΛΗΣ ΡΟΥΣΑΚΗΣ – ΤΟ ΔΕΙΠΝΟ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

ΜΑΝΟΛΗΣ  ΡΟΥΣΑΚΗΣ  : ΤΟ ΔΕΙΠΝΟ ΤΗΣ  ΜΝΗΜΗΣ

20180604_124302

Μετά από τρία χρόνια, την Τετάρτη 30/5/2018 μαζεύτηκαν οι Ηρακλειώτες φίλοι του Μανόλη Ρουσάκη, σε κεντρικό εστιατόριο , στην «Τρυπητη», να τιμήσουν την μνήμη του.

Πρωτοβουλία της Σούλας, συζύγου του – που γνώριζε τις στενές και εγκάρδιες σχέσεις του, με την πόλη μας και τους ανθρώπους της. Πριν κρυώσει το βαθύ κι αγιάτρευτο τραύμα, η Σούλα θέλησε να μας συγκεντρώσει, για ένα ποτήρι κρασί, όπως έκαναν από τα πανάρχαια χρόνια, για να θυμηθούμε  τον περισσότερο από μισόν αιώνα σύντροφό της.

Μερικές σταγόνες οίνου στο χώμα, ζωντάνευαν εικόνες χαμένες στη αχλή του παρελθόντος, τίποτα δεν χάνεται οριστικά εδώ, κανείς δεν φεύγει χωρίς να γυρίσει συλλογιζόμουν.

Ο Μανόλης θα χαιρόταν, παρατηρώντας τους φίλους και τις ερίτιμες συζύγους , ολοι κομμένοι λες από χοντρό  στρατσόχαρτο, ζωγραφισμένοι με κιμωλίες και παστέλ.

20180530_205055

Μέτρησα τους συγκεντρωμένους, όταν έφτασε κι ο τελευταίος , πήρα φωτογραφίες κατά συνήθεια. Ήξερα ότι περίσσευα, οι συνάξεις αυτές έχουν κατ΄ ανάγκην πολλή τυπικότητα, λόγια περιττά και χειρονομίες οικειότητας που με παραξενεύουν.

Πρόσεξα πολύ τον κεντρικό(ν) ομιλητή( Γ.Ζ.) που εκτός χειρογράφου, διέγραψε χρόνια και καιρούς, προσπάθησε να σχεδιάσει το πορτραίτο του Μανόλη Ρ. όπως τον ήξερε άπειρα χρόνια. Μα αν είναι εύκολη η εξωτερική περιγραφή, εσωτερικά τα πράγματα είναι αδύνατον να προσεγγιστούν.

Ο κάθε φίλος του είχε μια δική του εκδοχή, είχε ζωγραφίσει με τρόπο ιδιαίτερο και διαφορετικά χρώμα τα τον Μανόλη, σκεφτόμουν. Οι σχέσεις δεν είναι ίδιες με τον καθένα και προφανώς ούτε τα σχέδια και τα πορτραίτα.

Ολγα, Μανώλης, Σουλα, Μίμης 2Μανόλης & Σούλα ΡουσάκηΟλγα, Μανώλης, Σουλα, Μίμης

Ο συνταξιούχος οδοντίατρος Φ.Λ. Συμπλήρωσε τον Γ.Ζ. Με πολύ ενδιαφέροντα περιστατικά, σαν ανέκδοτα φάνηκαν, μα ήταν ακριβώς έτσι ; προσπάθησα να θυμηθώ.

Οι κρίσιμες ώρες μας δοκιμάζουν, στεναχωρούν, πληγώνουν, αφήνουν κενά, μπερδεύουν αισθήματα και φαντασία. Είναι ανάγκη να τα ξεκαθαρίζουμε όλα ; Αμφιβάλλω, δεν είναι βιβλιοθήκη η ζωή μας να ταξινομήσουμε,δεν είναι κατάστημα,να τοποθετήσουμε σωστά τα προϊόντα ,με τη σειρά στα ράφια.

Μανόλης Ρουσάκης, δεν ήταν εύθυμος μα μια σατιρα τον διασκέδαζε και δε του έλλειπε το (καυστικό)χιούμορ
Μανόλης Ρουσάκης, δεν ήταν εύθυμος, μα μια έξυπνη σάτιρα τον διασκέδαζε και δεν του έλλειπε το (καυστικό)χιούμορ

Θυμόμουν τον Μανόλη, περιποιημένο…να ταν τακτικός;

Θα ρωτήσω, πως ταίριαξε με τον ανοικονόμητο Αμερικανό; Είχε κάποτε το κοκαλάκι της νυχτερίδας, πότε το έχασε;

Ζεβελακης Ρουσακης Φρεντ στη Τζια
Ρουσακης και Φρεντ στη Τζια

Δεν ήμουν ο φίλος από το σχολειό, το πανεπιστήμιο, τη γειτονιά, το στρατό. Βρεθήκαμε λόγω Δικτατορίας στο Ηράκλειο, όταν τα΄ σκιαζε όλα η φοβέρα κι τις τυπικές φιλίες τις είχε ατονίσει, ο φόβος των <φρονημάτων>, κι η κοινή μοίρα ένωνε πολύ διαφορετικούς ανθρώπους.

Τότε ξεχάστηκαν οι παλιές διαφορές κι εφηβικές αντιπάθειες, δέθηκαν με ατσάλι (όπως ο τίτλος κάποιου βιβλίου) σχέσεις ακλόνητες, με αισθήματα αλληλεγγύης και ανιδιοτέλειας. Η μεταπολίτευση θα αποκαταστήσει την κανονικότητα, θα διευρύνει τον κοινωνικό και επαγγελματικό κύκλο .

Η Μουσική του Δήμου, μαέστρος ο κ. Τζωρτζάκης, γιός του, Τζωρτζάκη επίσης μαέστρου της ίδιας Μπάντας - και σήμερα Τζωρτζάκης ο μαέστρος τέκνο του εμφαινομένου στην φωτογραφία.
Δικτατορία, Ηράκλειο – ο Αρχιμουσικός Τζωρτζάκης καμαρωτός…

Οι παλιοί φίλοι επιστρέφουν με εγκαρδιότητα, με αγάπη. Ο Μανόλης θα επιλέξει ΑΘΗΝΑ, ας είναι φανατικός Ηρακλειώτης, άλλοι θα μείνουμε από ανάγκη η τύχη στην Κρήτη . Όταν έρχεται ( τακτικά) μ´ αφορμή την επίσκεψη στην αγαπημένη του μάνα και την αδερφή του, θα ξαναζεσταθούν οι σχέσεις του σχολείου και του επαγγέλματος, του κοινωνικού κύκλου στον οποίο ανήκε παλιά.

Δεν θα εγκαταλείψει ποτέ τους άλλους φίλους του, μα όταν αραιώσουν τα ταξίδια, η ΑΘΗΝΑ , ο νέος τόπος του θα τον κερδίσει ολοκληρωτικά, η απόμακρη γειτονιά του ΠΑΠΑΓΟΥ (προάστιο), ουδέτερη, χωρίς χαρακτήρα, θα του φαίνεται ξένη. Κι´ όμως εκεί ήταν το σπίτι του, μια υπέρ άνετη μονοκατοικία, με αυλές και πράσινο, μεγάλωσαν και σπούδασαν τα πολυαγαπημένα του κορίτσια (κόρες), έζησε άνετα με την οικογένειά του. Τυχερός, ως το τέλος, που η ηλικία φτάνει το <προσδοκιμον> και αρχίζουν οι μεγάλες φθορές. Μας φάνηκε παράξενο, όταν αυτός ο ανθεκτικός, σκεπτόμενος κι ευγενικός άντρας, χτυπήθηκε από κακές αρρώστιες. Γιατί αυτός ο αγαπητός φίλος ; Ξεχνάμε πως έχουμε όλοι περάσει τη γραμμή, δεν έχουμε χρόνον άλλο.

μεταξύ των πιο παλιών φίλων του (αριστερα Γ Ζεβελάκης, δεξιά Ν.Βεριγάκης)
μεταξύ των πιο παλιών φίλων του (αριστερα Γ Ζεβελάκης, δεξιά Ν.Βεριγάκης)

Τότε κλείστηκε δεν τον είδαμε ξανά, όπως συμβαίνει με πολλούς αξιοπρεπείς και υπερήφανους ανθρώπους, όταν αισθανθούν προσβεβλημένοι ή αδύναμοι. Δεν οδηγεί μόνο η θλίψη στην απομόνωση, η ψυχική διάθεση, δεν έχει τόσο προβλέψιμες διαστάσεις, πρέπει κάποτε να απομονωθούμε, στους πιο κοινωνικούς, όπως ο Μανόλης Ρ. αυτό ίσως αυτό να είναι πιο επιτακτικό.

Μόνος ανάμεσα στο πλήθος, πρέπει να ψηλώσει το τείχος του, να μείνουν οι άλλοι απέξω. Μετά παραπονεθηκε :

<…Κουράστηκα… -ανάμεσα στο εμένα και στο εμένα >

Η βραδιά έκλεισε, η μεγάλη παρέα διαλύθηκε, από κάτω ήταν το νέο λιμάνι, με καράβια και φώτα…πιο πέρα ο Κούλες, εκεί που κάποτε Μπίας ο περίφημος προπονητής ( δάσκαλος) κολυμβήσεως μας έμαθε μπάνιο(σε δυο καλοκαίρια, δίδαξε όλα τα παιδιά του Ηρακλείου .)

 

Μιχάλης Κεφαλογιάννης, πως να λείψει από το δειπνο;
Μιχάλης Κεφαλογιάννης, πως να λείψει από το δειπνο;

Πριν αποχωρήσουν οι τελευταίοι, δυο φιγούρες φάνηκαν στο βάθος. Ο ένας , νέος μελαχρινός αδύνατος,ο άλλος σε αναπηρικό καροτσάκι. Μα που βρέθηκαν αυτοί, ποιοι να ´ναι; Στο σκοτάδι ξεκαθάρισα πρόσωπα και χαρακτηριστικά.

Βεβαιώθηκα ότι ήταν ο Μιχάλης Κεφαλογιάννης κι ο Μανόλης ο Πλαϊτης, ήρθαν συλλογίσθηκα, θέλοντας να τιμήσουν τον φίλο τους. Όμως χάθηκαν χωρίς να μιλήσουν σε κανέναν, δεν τους πρόσεξαν ή νόμιζαν ότι ήταν ξένοι.

Μανόλης Πλαίτης πίσω Ρουσάκης μπροστά-εύθυμη στιγμη
Πλαϊτης πίσω Ρουσάκης μπροστά-εύθυμη στιγμη

 

Η » φιλία δεν χάνεται αν είναι αληθινή» λέει το παιδικό τραγούδι , ο  Μανόλης έκανε πολλούς στενούς φίλους, ο Μιχάλης ήταν ο πιο στιβαρός αλλά και ευαίσθητος νέος της παρέας των Κρητικών φοιτητών του 1960/65 κι ο Μανόλης ο πιο δυνατός και ευπρόσβλητος.

Πρόλαβα τον Μανόλη Π. πριν περάσει την εξώπορτα,   <σταμάτα μια στιγμή >τον παρακάλεσα,<να πούμε μιαν κουβέντα>, με κοίταξε με κάποιαν απορία κι απομακρύνθηκε βιαστικά, πέταξε ένα χαρτάκι – το ξεδίπλωσα και αντιγράφω:

<Βαθιά ποντισμένο καράβι

τ΄ άλμπουρα σπάσανε κι το πανί

σεντόνι σχισμένο που ράβει

μνήμης χαμένης η μηχανή>

Τις νύχτες ντύνονται το παρελθόν σαν πρόσωπο -΄ίσως έτσι να ναι, λυπήθηκα που δεν πρόλαβα να τους αποχαιρετήσω.

Το λιμάνι σκοτείνιαζε, δροσιά και λάμψεις προβολέων, τρεις νέοι περπατούσαν στην προκυμαία, σιγομιλούσαν. Ένας κατάξανθος, με γαλάζια μάτια, δυο μελαχρινοί – βγαλμένοι λες από τον χρωστήρα του Δομίνικου.

Ήξερα τι θα τους συμβεί, είχα δει το μέλλον τους , προσπάθησα να αποφύγω τις εικόνες μα δεν γινόταν.

Ο Μιχάλης ήδη έτρεχε με μεγάλη ταχύτητα στον δρόμο του Σουνίου, μόλις είχε αφήσει το πανέμορφο ξανθό κορίτσι του, ένοιωθε τον θαλασσινό δροσερόν άνεμο να χαϊδεύει τα μαλλιά του, η καρδιά του λαχταρούσε, ο έρωτας είχε καταλάβει κάθε ίνα του, το μυαλό του δεν χωρούσε παρά την εικόνα της, τα λόγια της, το σώμα του τη μυρωδιά και το άγγιγμά της.

Έτρεμα μ΄ αυτό που θα συμβεί. έκλεισα έντρομος τα μάτια…

Ο Μανόλης Π. χαμογελάει σαρδώνια, ξέρει πως δεν αντέχουμε εμείς αυτό που τον καταδιώκει, την τρομερή αρρώστια Burgeun.  Θα τον τεμαχίσει (κυριολεκτικά) μα δεν θα τον γονατίσει! Θα γυρίσει πολλές φορές τη γη, θα ζήσει πολλές ζωές πριν η θρόμβωση του δώσει τη χαριστική βολή.

 

Μανώλης Πλαϊτάκης, ο πιο δυνατός και ο πιο ευπρόσβλητος
Μανώλης Πλαϊτάκης, ο πιο δυνατός και ο πιο ευπρόσβλητος

Ο Μανόλης Ρουσάκης, περίμενε στο τέλος όταν έφυγαν οι πάντες, <άκουσα τη συμβουλή σου μουρμούρισε, δεν έμεινα στη πόλη μου – που ήταν δική σας πια – μα πάντα ήταν. Με τους φίλους στην Αθήνα τα καταφέραμε , λίγο πολύ. Βάλαμε κάποια πράγματα στη θέση τους, κάναμε βήματα που στο Ηράκλειο δεν γινόταν.

Κάποιος έτρεξε πιο πολύ, άλλος λιγότερο…>

Σκεφτόμουν πως συνήθισε τελικά τη μεγάλη πόλη , ήταν τακτικός, μέτρησε και διευθέτησε και καθόρισε τον χώρο του και τη ζωή του, όπως νόμιζε κι όπως του ταίριαζε. Άνοιξα το παλιό βιβλιαράκι μου, διάβασα στίχους, όπως κάποτε του άρεσε :

<…Τα περάσματα δεν φαίνονται και στα στενά η Σφίγγα δεν ξέρει αινίγματα μα συνταγές αίματος και φόβου…>

Ήταν δύσκολα μα τα κατάφερε σκέφτηκα, δεν ήταν απαραίτητο (ευτυχώς γι αυτόν) να συναντήσει τη Σφίγγα, ίσως δεν είχε χάσει ποτέ τo κοκαλάκι της νυχτερίδας…

Scan

ΜΑΝΟΛΗΣ ΡΟΥΣΑΚΗΣ – ΑΝΤΙΟ ΦΙΛΕ

ΜΑΝΟΛΗΣ ΡΟΥΣΑΚΗΣ – ΑΝΤΙΟ ΦΙΛΕ

Οι καθημερινές ειδήσεις επιμένουν να μας βομβαρδίζουν κάθε μέρα, χωρίς έλεος. Κλείνουμε τους δέκτες , σφραγίζουμε τα ραδιόφωνα, αποφεύγουμε τις εφημερίδες. Όμως η κατάσταση δεν αλλάζει, μαζεύονται πληροφορίες ανοίγουν προσωπικοί φάκελοι, με απροσδόκητες ειδήσεις.

Εικόνα7212
Μανόλης Ρουσάκης, Τρεις Καμάρες Ηράκλειο 2010

Το τηλέφωνο κι αυτή τη φορά έδειχνε Αθήνα, η Σούλα Ρουσάκη μας θύμησε τον πρόωρα χαμένο φίλο μας τον Μανόλη Ρουσάκη, μα πέρασαν δυο η τρία  χρόνια ;

Κάποιες ώρες οι αναμνήσεις μας κατακλύζουν , ο υπολογιστής είναι το αληθινό “Βιβλίο της άμμου”, του Μπόρχες, οι εικόνες κι οι περιγραφές γυρίζουν, δεν τελειώνουν ποτέ

Στη δεκαετία του 50, Γυμνάσιο οκτατάξιο (που  ήταν 6 ταξιο) τρεις μεγάλοι ( της όγδοης η της έβδομης)συζητούν πολύ σοβαρά, για τη μόδα, πως θα πρέπει να ναι  ένα σακάκι- κοντόσελο τότε, χωρίς σκισίματα. σοβαρολογούν, η εφηβική τους δίαθεση κρατάει κοντύλι και γράφει, σημειώνει- κόβει πατρόν. Ο ένας είναι ο Μανόλης, ο
 άλλος ο Μάνος ο τρίτος ο Γιώργος, μελαχρινοί κι οι τρεις, καλοφτιαγμένοι, όμορφοι. ξεχωρίζει ο πρώτος, έχει μια γλύκα στο βλέμμα και μια πονηριά χαριτωμένη, μα ειναι τόσο αθώα. Σοβαρό το θέμα τους συλλογιζόμουν

Η τριχοτόμηση της πλατείας στα 1970, δεν κατέστρεψετο κιόσκι
Η πλατεία των Τριών Καμαρών, δεκαετία 1960-70

Αθήνα, δεκαετία του 60, οδός Αρματολών και Κλεφτών, Πανεπιστήμια και μποέμικη ζωή, σε φτωχικά δωμάτια. Ο Μανόλης μένει στην κ. ΑΘΗΝΑ μια Λευκοροσ´ίδα με πιάνο και νοικιαζόμενα  δωμάτια, εμείς κοντά σενα ημιυπόγειο, του κ. Κ…., συγκάτοικος μας ο Φρεντ, ένας Αμερικανός λιποτάκτης του Βιετνάμ  ( το μάθαμε πολλά χρόνια μετά)…

Πως συνέβη άγνωστο μα ο Φρεντ ταίριαξε με τον Μανόλη Ρ., η φιλία τους έμεινε ως το τέλος. Στα χαρακτηριστικά του η αμεσότητα η ευαισθησία, η αφοσίωση.  Τότε είχα πολλές επιφυλάξεις, τον ζήλευα και λίγο, για την άνεση και την απήχηση που είχε.

Σχέδιο του Μποστ, για το περίφημο δημοψήφισμα της Δικτατορίας
Σχέδιο του Μποστ (άρεσε σ όλους μας), για το περίφημο δημοψήφισμα της Δικτατορίας

Στη οδό Γενναδίου 1963…
Σύλλογος Κρητών και οι μεγάλες κινητοποίησεις, Δημοκρατία …Ειρήνη προίκα στην Παιδεία 15% και 114… Η παρέα μας θα γίνει στενή, συνεκτική και θα περάσει χωρίς πολλή σκέψη στην Αριστερά, η κοινωνική ευαισθησία δεν μας άφησε κανένα περιθώριο.

Ο Μανόλης συγκινήθηκε όπως όλοι, θα ενταχθεί και θα μείνει αμετακίνητος,ως το τέλος – όταν ερκετοί είχαν αλλάξει κι άλλοι έψαχναν τρόπους αναθεωρήσεων, «τα δικά του όρια είχαν ακλόνητα περιφράγματα».

 Η επέλαση των συνατγματαρχών ετοιμάζεται, μια παρέα στο Ηράκλειο, συζητάει: Μ.Συμβουλάκης(από αρισταρά)Γ.Ζεβελάκης Ε.Ματορίκου, Μ.Ρουσάκης , Μ.Ρουκακιανακης
Η επέλαση των συνταγματαρχών ετοιμάζεται, μια παρέα στο Ηράκλειο, συζητάει: Μ.Συμβουλάκης(από αριστeρά)Γ.Ζεβελάκης Ε.Καραϊνδρου, Μ.Ρουσάκης , Μ.Ρουκακιανακης 1966

Λίγο αργότερα η Δικτατορία θα ανακατέψει τα πάντα και θα φέρει τα πάνω κάτω.

Η δική μας μεγάλη συντροφιά των Κρητικών, κράτησε δημοκρατική στάση , αν και λίγοι βρέθηκαν στις φυλακές και τις εξορίες, όλοι ο καθένας με τον τρόπο του έλεγε οχι στην χούντα, κανένας δεν συνεργάστηκε. Οι σπουδές ουδετεροποιήθηκαν  , σε πρώτη φάση , όταν ολα τα’ σκιαζε η φοβέρα …

 

Δεξιά Μανόλης Ρουσάκης, με Νίκο Βερυγάκη - οι σπουδές τέλειωσαν
Aριστερά Μανόλης Ρουσάκης, με Νίκο Βερυγάκη – οι σπουδές τέλειωσαν

 

 

ο Μανόλης Ρ. κι ο Νίκος Β. Βρέθηκαν στο Ηράκλειο, ασκώντας τα( ιατρικά)επαγγέλματά τους, με ευαισθησία και αξιοπρέπεια. Βοηθούσαν όπου υπήρχε ανάγκη, κι ο κόσμος τους εκτιμούσε και τους αγαπούσε.

Κολάζ: Μανόλης Αναγνωστάκης και μανόλης Ρουσάκης, σε γραφείο στο Ηράκλειο/1976
Μανόλης Αναγνωστάκης και Μανόλης Ρουσάκης, κολάζ σε γραφείο της οδού Ρ.Χούρδου 4 στο Ηράκλειο  1989

Η διάσπαση του 1968, μας δίχασε μα όχι πολυ βαθειά , προερχόμαστε όλοι σχεδόν από Κεντρώες οικογένειες, ίσως γιατί δεν υπήρχαν συγγένειες και συναισθηματικές αντιδράσεις. Ούτε ήταν τόσο εκτεταμένα  τα τρομερά τραύματα του Εμφυλίου.

Δεν ομοφωνούσαμε αλλά τα βρίσκαμε, δεν χάλασαν φιλίες και συγγενικές σχέσεις. Η εποχή των αισθημάτων δεν θ´ αργήσει , οι αριστερές παρέες ήταν ανδροκρατούμενες και δεν ευνοούσαν τις ετερόφυλες σχέσεις. Ο μονος <δεσμευμένος >ηταν ο  Μανόλης Ρ . Απο χρόνια πολλά( 1960) μα ήταν άγνωστη η σχέση του, και τον ζήλευα ολοι όταν του έδειχναν προτίμηση όμορφες κοπέλες.

´Ομως η δικτατορία περιόρισε τις πολυάνθρωπης συναθροίσεις, την ανοικτή κοινωνική και πολιτική δράση , η ημιπαράνομη ζωη μας ´εγινε πιο εσωστρεφής, ενώ η ηλικία μας μας έσπρωχνε σε δρόμους συναιςθηματικους που αποφεύγαμε χρόνια.

Το ζεύγος Ρουσάκη, Μανολης -Σουλα, βγήκε στο φως , σαν απο σελίδες παραμυθιού(λουλούδι έμοιαζε των Αστερουσίων), ο γάμος τους έγινε στα 1970- στη μέση της χουντικής περιόδου- και σε δυο τρια χρόνια έρωτες και γάμοι (σαν επιδημία ειπε ο πανέξυπνος ηλικιωμένος φίλος μας Νίκος Π.)μεταδόθηκαν στους πάντες.

Η μεταπολίτευση, που δεν περιμέναμε, έδωσε ευκαιρίες απασχόλησης, πρωτόγνωρης ελευθερίας.

Στο Ηράκλειο πριν για λίγο, στο αγροτικό του ο Μανόλης Ρ., θα δουλέψει στο Ατσαλένιο , προσφέροντας όσο μπορούσε, στους ταλαιπωρημένους.

ο Β.Ζ. φοιτητής μεταξύ των δυο φίλων του - Ηράκλειο 1968(;)
ο Β.Ζ. φοιτητής μεταξύ των δυο φίλων του – Ηράκλειο 1968(;)

Ήμουν φοιτητής ακόμα, με βοηθούσε όσο μπορούσε και οικονομικά, δάνεια μικρά και( βέβαια ) αγύριστα.

Η Μεταπολίτευση θα τον μονιμοποιήσει στην ΑΘΗΝΑ , αν και ήταν από τους λίγους φανατικούς Ηρακλειώτες, μα δεν θα ξεχάσει ποτέ την γενέθλια πόλη του.
Εξ άλλου ζούσε στο  Ηράκλειο η αγαπημένη  του μάνα και η αδερφή του.

Το επάγγελματά του, η ειδίκευση του καρδιολόγος ( &παθολόγος) θα τον φέρει σε επαφή με σημαντικούς  καλλιτέχνες, η αγάπη
 για την ζωγραφική θα φανεί γρήγορα, δεν έγινε συλλέκτης αλλά πιο πολύ αξιόλογος  φίλος αλλά εκτιμητικής της δύσκολης σύγχρονη αυτής τέχνης.

Ο Μητροπολητικός ναός του αγίου Μηνά, προστάτη της πόλης, δεσπώζει ακόμα στο Κέντρο της
Ηρλακλειο στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης:ο  Μητροπολητικός ναός του αγίου Μηνά, δεσπώζει ακόμα στο Κέντρο της

Μελετημένος, διανοούμενος γιατρός,  εξαιρετικός στη δουλειά του, εκτιμήθηκε από όσους ήρθαν σε επαφή μαζί του, από ασθενείς του και μη.

Το χιούμορ δεν του έλειψε ούτε στις δυσκολίες που δε ήταν λίγες, η σταθερότητα στις ιδέες του στις αρχές του και η προσήλωση στους φίλους του τον χαρακτήριζαν .

Η κοινωνικότητα, η ανοικτή του διάθεση, η εξυπνάδα και οι γνώσεις του , ακόμα κι όταν την περίοριζαν συνθήκες προβληματικές, τον τοποθετούσαν στο κέντρο της σημαντικής παρέας, των Κρητικών της Αθήνας.

Μα ποτέ δεν εγκατέλειψε και του Ηρακλειώτες φίλους του, η καρδιά του κτυπούσε στην παλιά μας Πόλη, τα νεανικά χρόνια και οι τρελές της εφηβείας – ίσως είχαν αφήσει σημάδια στίγματα, που δεν σβήνουν.

Scan 1
Το παλιό Ηράκλειο, λιμάνι, πίνακας Α.Βλάση

Το καταλάβαινα τις αμέτρητες φορές που συναντηθήκαμε εδώ, στα στενά και τις πλατείες του Ηρακλείου, στα ταβερνεία και τα μπαρ. Δεν χρειαζόταν να το πει, αν και το άφηνε να εννοηθεί πολλες φορές, ήταν τόσο έκδηλη η δίαθεσή του,εδώ ηταν η πόλη του, η γειτονιά του, η δική του περιοχή , ο  τόπος του.

Μας λείπει απελπιστικά και θα τον περιμένουμε να φανεί, εδώ  καμιά απομάκρυνση δεν είναι οριστική , κανένα τέλος μόνιμο .

Του άρεσαν στίχοι…

«Στη μνήμη φυτρώνουν δέντρα

με φωλιές περιστεριών

τρέχουν ποτάμια

μ΄ασημένια βότσαλα»

Θα του λέγαμε, ξέρει πώς παίζουμε στην παράταση κι αν φτάσουμε στα πέναλτυ, τίποτα δεν θα αλλάξει…

Η Μεγάλη Πορεία Ειρήνης, το τμήμα της Ιατρικής, δεξιά κρατάει το πανώ ο Μ.Μαμαλάκης, στη μέση με το πουλόβερ Μ.Κιουρτζόγλου
Η Μεγάλη Πορεία Ειρήνης, το τμήμα της Ιατρικής με το ζωγραφισμένο πανώ – 1961-63(;)

Από μακριά ακούστηκε τραγούδι:

«Αυτούς που βλέπεις πάλι θα τους ξαναδείς

θα τους γνωρίσουν όλοι

άλλον θα λένε Κωνσταντή κι άλλον Μανόλη…»

Μαρς…βήματα, κάποια συνθήματα δυνάμωναν: «Ψωμί Παιδεία Ελευθερία…»

Είχα χαθεί φαίνεται  τελείως στο παρελθόν, έπρεπε να ξεξυπνήσω και να τον αποχαιρετήσω…

Αντίο Φίλε, καλή(ν) αντάμωση

Εικόνα7209 Εικόνα7211 Εικόνα7213 Εικόνα7206 Εικόνα7212 Εικόνα7214

ΙΣΜΗΝΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ : ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ (ΩΣ EΙΣ ΟΥΔEΜΙΑΝ ΠΟΛΙΤEΙΑΝ ΑΝHΚΟΝΤEΣ)

ΙΣΜΗΝΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ : ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ

(ως εις ουδεμίαν πολιτείαν ανήκοντες)

Το βιβλίο της Ιαμηνης Καρυωτακη
Το βιβλίο της Ιαμήνης Καρυωτάκη

Οι αναμνήσεις ξυπνάνε από μιαν συνάντηση, ένα γεγονός, η οτιδήποτε απρόβλεπτο η ξαφνικό, που θρυμματίζει για λίγο την σκληρή κρούστα της καθημερινής μας ζωής.

Αυτή τη φορά ήταν ένα βιβλίο η αφορμή να γυρίσουμε τις σελίδες  και να πάμε πάρα πολύ πίσω, χάνοντας για πολύ την επαφή, μ΄ αυτό που λέμε πραγματικότητα….

Αν και περιμέναμε την παρουσίαση αυτής της έκδοσης, η έκπληξη ήταν μεγάλη. Δεν ήταν το θέμα που μας αναστάτωσε, πάρα πολλά βιβλία αναμνήσεων μετά τηνπτώση( φθορά)της πολιτικής φιλολογίας, δεν ήταν πιθανόν κάτι ν΄ αλλάξει.

 

Κώστας Καρυωτάκης, η καρδιά του ράγισε, στα μποντρούμια της χούντας.
Κώστας Καρυωτάκης, η καρδιά του ράγισε, στα μπουντρούμια της χούντας.

 

Κουκουνάκη, πεζογράφου) και του Θοδωρή Κόττα, τίποτα δεν ήταν διαφορετικό, από ότι συνήθως συμβαίνει.   Στο βιβλίο που πήρα( με καλόγουστο εξώφυλλο, σουρεαλιστικό και με συμβολικές εικόνες), η συγγραφέας, χάραξε μιαν αφιέρωση, με όμορφο στυλ, όλα τυπικά και κανονικά κι ωραία. Μα σαν να χε φανεί εκεί γύρω ο παιδικός φίλος μου. Στα τελευταία καθίσματα, νέος και ωραίος . Μόλις τέλειωσε η παρουσίαση, τον αναζήτησα , μέσα στο πλήθος των ακροατών που διαλυόταν σιγά σιγά. Που είναι ο Κώστας, ήθελα να ρωτήσω την Ισμήνη μα ήταν μπλεγμένη με άλλους πολλούς…

Από την εκδήλωση: Δεξιά Ανδρέας Σαββακης, συγκρατουμενος και ομοτράπεζοςφυλακή)με τον Κώστα Κ. (στη Δεξια η σύζυγος Ν.Γιανναδάκη)
Από την εκδήλωση: Δεξιά Ανδρέας Σαββάκης, συγκρατούμενος και ομοτράπεζος (στη φυλακή)με τον Κώστα Κ. (αριστερά: η σύζυγος Ν.Γιανναδάκη, Γεωργία Κατσαλάκη)

Τα λίγα λόγια που είχε διαβάσει πριν, ξαναγύριζαν στο νου μου, σαν μουσική από παλιό γραμμόφωνο, ξανά και ξανά…

Πρόσεξα να τους παλιούς φίλους που είχαν έρθει, κουρασμένους, ζαρωμένους σκυφτούς, ο Κώστας Καρυωτάκης που είδα, μου φάνηκε χωρίς καμιάν ρυτίδα , θα χε απομακρυνθεί. Είναι πιο αληθινός αυτός συλλογίστηκα, όλοι εμείς που γεράσαμε εν αμαρτίες, μοιάζουμε ζωγραφιές, χωρίς ζωή, πορτραίτα σαν του Ντόριαν Γκρέι.

Άρχισα να διαβάζω τη νύχτα το κείμενο…

31056858_10214627525896161_7440398719918276608_n
Κώστας Καρυωτάκης, μάλλον φυγάς έξω ( Γαλλία;)

Γρήγορα γύρισαν οι σελίδες, η συγγραφέας εύρισκε το δρόμο (τρόπο) να πλησιάσει το γούστο και τα αισθήματα μου. Δεν ήταν ένα πολιτικό βιβλίο,από τα άπειρα που έχουν κυκλοφορήσει, με αναμνήσεις και εμπειρίες- από αριστερούς κυρίως συγγραφείς.

Ο λαός γράφει την ιστορία, οι πληβίοι έχουν τη δύναμη και τις εμπειρίες, άρα κάτι έχουν όλοι να διηγηθούν, σκεφτόμαστε κάποτε, στα χρόνια της ( νεανικής) αθωότητας.

Έχουν μα δεν διαβάζονται, ελάχιστοι διαθέτουν το ταλέντο και την ικανοτήτα της διήγησης και πολύ περισσότερο της (κατα)γραφής, <την σφραγίδα της δωρεάς>. Εξαίρεση κάποτε ο Χρόνης Μίσιος, με το περίφημο βιβλίο του – μα έμεινε μόνο αυτό, σαν πολιτική κραυγή διαμαρτυρίας,όταν θέλησε να συνεχίσει είχε εξαντληθεί, τίποτα δεν είχε ως φαίνεται άλλο να πει.

image0141
Δικη του 1968, στους 16 κατηγορούμενους οι 8 είναι από την Κρήτη -πρώτος αριστερά ο Κώστας Καρυωτάκης

Η Ισμήνη Καρυωτάκη όμως δεν επιχείρησε μιαν εξιστόρηση εμπειριών και πολιτικών σχέσεων και αγώνων. Ας είχε θέμα της έναν από τους (αγνώστους στο ευρύ κοινό )ήρωες της αντίστασης στη Δικτατορία. Ας έζησε τότε κι η ίδια μέσα στο σκληρό πλαίσιο της ελληνικής πραγματικότητας, της πίεσης και της βίας. Οι αριστερές ιδέες της διατυπώνονται ή υπονοούνται μα δεν διακηρύσσονται,ούτε κραυγάζουν. Ο πρωταγωνιστή της, ο σύντροφός της ο Κώστας Καρυωτάκης, δεν είναι εξ άλλου ινστρούκτορας , ούτε φανατικός κάποιου κόμματος.

Είναι ένας όμορφος νέος, τρυφερός και ντελικάτος και υπερήφανος, που δεν θέλησε να σκύψει τον αυχένα στην τυραννία.

Θα πει το μεγάλο οχι, κι αυτό θα καθορίσει τη ζωή του. Ο ποιητής λέει: <Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Aν ρωτιούνταν πάλι, όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει εκείνο τ’ όχι — το σωστό — εις όλην την ζωή του> Στον Κώστα θα συμβεί κάτι πιο πολύ, θα καταβάλλει τη ζωή του όλη, προσφορά <θυσίαν αινέσεως> στην Ελευθερία της Πατρίδας . Η συγγραφέας, ξέρει τους αγώνες την προσφορά τις επιπτώσεις, μα δεν καταγίνεται με τις ταπεινές και τριμμένες λεπτομέρειες. Παρά τη διήγηση που ακολουθεί αναγκαστικά περιγραφές και τόπους και ανθρώπους και πράγματα, μένει σε αισθήματα που υποβόσκουν και χρωματίζουν και χαρακτηρίζουν το κάθε τι. Παντού είναι ο αγαπημένος της, τον λαχταρά τον περιμένει . Η πολιτική έχει χάσει τη σημασία της, η εργασία της το περιεχόμενό της, οι φίλοι την αξία τους.

 

Ένα ιδανικό ζευγάρι - μέσα στη θύελα της Δικτατορίας
Ένα ιδανικό ζευγάρι – μέσα στη θύελα της Δικτατορίας

Τη δεύτερη νύχτα συνέχισα την ανάγνωση με ένταση. Με κόλλησε στις σελίδες της, όταν έφτασα στη μέση- το ζευγάρι είχε απομακρυνθεί, γύρισαν στην πατρίδα, χωριστά. Η πρωταγωνίστρια (Ισμήνη) περίμενε τον αγαπημένο της και όταν έφτασε δίστασε να τον συναντήσει, κάποιος φόβος, υπόγειος, παράξενος,την απομάκρυνε. Μπορεί να συμβεί συλλογιζόμουν, η μεγάλη αγάπη είναι απερίγραπτη, ίσως φοβίζει…

Ήρθε στο νου μου η ΚΕΡΑΔΟΠΟΥΛΑ στο παραμύθι του Τζίνι Μαντσίνι. Κι αυτή δεν θέλησε να μείνει να δει αμέσως τον αγαπημένο της, το ανέβαλε δυο φορές…

Ο Κώστας Κ. προερχόταν από μιαν κρητική οικογένεια και συνδεόταν με τις καλύτερες φιλελεύθερες παραδόσεις του νησιού μας. Βρεθήκαμε στα ίδια θρανία, στα χρόνια της στοιχειώδους εκπαίδευσης. Ήταν ένα συνεσταλμένο , καλοφτιαγμένο παιδί, με ονειροπόλο βλέμμα.

Το "Πρώτυπο" στα πρώτα μεταπολεμικα χρόνια, δίπλα το Λάκκο
Το «Πρότυπο» στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, δίπλα το Λάκκο

Ο τροχός γυρίζει οι εικόνες είναι καθαρότερες τα αισθήματα διαυγέστερα. Το Πρότυπο Σχολείο, δεν ήταν καθόλου ειδικό ή <ελιτικό> – όπως μετα την Μεταπολίτευση. Δεν έτρεχε ο κόσμος , δεν γινόταν κληρώσεις – ήταν εξ άλλου στην πιο κακόφημη γειτονιά της πόλης , στον Λάκκο( σήμερα αναβαθμισμένο…όσο γίνεται). Καθόλου σπάνιο να τριγυρίζουμε και να παίζουμε στα πορνεία της περιοχής, που τη μέρα τουλάχιστον φαινόταν ήσυχα και γραφικότατα.

Πορνείο του Λάκκου, σκίτσο του Γιάννη Ανδρεδάκη
Πορνείο του Λάκκου, σκίτσο του Γιάννη Ανδρεδάκη

Το “Πανάνειο” εν πλήρη δόξη, πρόσφερε ασφάλεια, η νοσοκομειακή του φροντίδα ήταν άμεση, έκλεινε τις τρύπες της κεφαλής μας και τα σκισίματα των ποδιών- για αντιτετανικούς βέβαια ας μην γίνεται λόγος. Ο Κώστας ήσυχος και φιλικός, δεν ξεχώριζε, αν και προερχόταν από πιο εύπορη οικογένεια – οι κοινωνικές διαφορές ήταν τελείως άγνωστες στην μικρή κοινότητα του Δημοτικού μας σχολείου. Η συμμαθήτρια βεντέτα, η Κάτια Στ., που δεν έδειχνε σε κανέναν μας προτίμηση, αποφεύγοντας τα βλέμματα και τις πάρεες μας,  μόνο  στον Κωστα μιλούσε πότε πότε. Στο Γυμνάσιο (για λίγο )διαφοροποιήθηκαμε, ο φίλος μου έδειξε άνετη προσαρμογή, εγώ καθυστέρησα να ενταχθώ , κι οταν συνέβη τον είχα χάσει ( είχε μετακομίσει σε άλλο Γυμνάσιο) .

Νεοκλασικό αρχοντικό, στα στενα της οδού Ρενιερη, πατρικό του Κώστα Καρυωτάκη
Νεοκλασικό αρχοντικό, στα στενά της οδού Ρενιερη, πατρικό του Κώστα Καρυωτάκη

Στα φοιτητικά χρόνια σ΄ αλλες κατευθύνσεις απομακρυνθήκαμε, αλλά έτυχε να βρεθούμε κάτω από την γοητεία της Μαρίας Σ. μιας όμορφης κρητικοπούλας μελαχρινής που σπούδαζε ζωγραφική. Δεν ενθουσιάστηκα που προτίμησε τον φίλο μου, μου φάνηκε φυσικό – ούτε με παραξένεψε που δεν ανταποκρίθηκε τελικά ο νέος στα αισθήματά της.

Κάρτα κολάζ της ζωγρφαφου Μαρίας Στ. 1981
Κάρτα κολάζ της ζωγράφου Μαρίας Στ. 1981

Η χούντα, ήταν μια τρομερή κατάσταση και απερίγραπτη δοκιμασία. Όταν έγιναν οι πρώτες μεγάλες συλλήψεις του Ρήγα Φεραίου, έτυχα κοντά – την άθλια δικτατορία με τις βάρβαρες πιέσεις και τα βαςανιστήρια , ακολούθησε η βαθειά απογοητεύση της διαίρεσης της Αριστεράς ( διάσπαση 1968).

Η συγγραφέας μας θυμίζει μα δεν εμπλέκεται με το τραυματικό πολιτικό παρελθόν , η ιστορία της αρχίζεις στα 1972 και κρατά λίγο . < ´Οσο κρατάει ένας στεναγμός > όπως είναι ο τίτλος του βιβλίου της Ανν Φιλίπ, που το έγραψε μετά τον πρόωρο χαμό του διάσημου και κοσμαγάπητου ηθοποιού και συντρόφου της.

Ζεράρ Φιλίπ, ηθοποιος (1922-1959)περιοδικό Γαλλικό 1945, αρχείο ΑΛΚΜΑΝ
Ζεράρ Φιλίπ, ηθοποιος (1922-1959)περιοδικό Γαλλικό 1945, αρχείο ΑΛΚΜΑΝ

Το βιβλίο της Ισμηνης, μου έφερε στο νου τον σημαντικό καλλιτέχνη, που έζησε όσο κι ο πρόωρα χαμένος φίλος (37-38 χρόνια) κι η τελευταία του σύζυγος τον έκλαψε με ένα εξαιρετικής ευαισθησίας κείμενο.

Η διαφορά είναι ότι η Ανν έγραψε το βιβλίο της αμέσως,για να εκφράσει το σπαραγμό και την απόγνωση της για τον άδικο χαμό του συντρόφου της.

Η Ισμήνη μετά από 40 χρόνια αισθάνθηκε την ανάγκη να μιλήσει για τον αγαπημένο της, μόλις ησύχασε κάπως η άγρια θάλασσα της λύπης της, όταν στέγνωσαν τα δάκρυα και στόμωσαν οι στεναγμοί. Είναι δυο βιβλία με πολλές εσωτερικής ομοιότητες, παρά τις εξωτερικές διαφορές .

<Η αγαπη ´ολα τα θελει κι ´ολα τα μπορεί, >´εγραφε σε μαθητικό  Λεύκωμα μια νέα του 1935, την αγάπη περιέγραψε σε πολλές σελίδες η Ισμήνη Κ. Χωρίς γλυκόλογα και αισθηματολογίες, όταν οι ελπίδες καταρρέουν όταν η πίστη θρυμματίζεται, η αγάπη μένει – θέλει να μας πει.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

30859533_1996637577110391_928868462_n

Όρθιοι από αριστερά 2η Η Ρένα Χατζιδάκη (Κατάσταση πολιορκίας), Λιάνα Παρλαμά, Γ.Ζεβελάκης,Γιώργος Μαμαλάκης, Κώστας Καρυωτάκης,άγνωστη και καθισμένος ο Στέλιος Καστρινάκης( Από εκδρομή του Συλλόγου Κρητών Σπουδαστών το 1961 κάπου στην Εύβοια)

Το βιβλίο της Ανν Φιλίπ (πρώτη έκδοση 1955)
Το βιβλίο της Ανν Φιλίπ (πρώτη έκδοση 1955)

 

Ισμήνη Καρυωτάκη, αρχιτέκτων τη γενιάς του Πολυτεχνείου
Ισμήνη Καρυωτάκη αρχιτέκτων,  στις παρυφές της γενιάς του Πολυτεχνείου

Παρουσίαση :απο αριστερά Ισμηνη Καρυωτακη, Νικη Κουκουνάκη,Βασίλης Κοτούλας
Παρουσίαση :απο αριστερά Ισμηνη Καρυωτάκη, Νίκη  Τρουλλινού(Κουκουνάκη),Θοδωρής Κόττας- δεν διακρίνεται η Ελένη Γιαμαλάκη,που διάβασε ορισμένες σελίδες.

 

ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΑΔΑΚΗΣ – ΤΙΜΗ & ΜΝΗΜΗ – ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΟΝ ΚΡΟΥΣΩΝΑ

«Νικος Γιανανναδάκης, εκδήλωση τιμής και μνήμης της Βιβλιοθήκης του Δήμου Μαλεβιζίου στην ενορία του Κρουσώνα(Αγιο Χαράλαμπο)

Στις αρχές Φεβρουαρίου, ο Δήμαρχος Γαζίου( Μαλεβιζίου σήμερα) Κώστας Μαμουλάκης και το συμβούλιο του τίμησε έναν εργάτη της τοπικής αυτοδιοίκησης, που ήταν και εξέχων πνευματικός άνθρωπος και διακεκριμένος πολίτης του Ηρακλείου.

 

20180209_202654Λόγω της καταγωγής του, από τον Κρουσώνα, της σχέσης του με το ιστορικό  χωριό, δόθηκε η ευκαιρία να θυμηθούμε τον αξέχαστο Νίκο Γιανναδάκη, που μας τίμησε κάποτε με την φιλία του, αλλά και να ακούσομε τον δίκαιον έπαινο, τον δοξαστικό ύμνο, από εναν υψηλόν ιερωμένο, που έχει μεγάλη φήμη , που ξεπερνάει τους στενούς θρησκευτικούς κύκλους και φτάνει στον πνευματικό κόσμο της ανήσυχης σπαρασσόμενης και  χειμαζόμενης χώρας μας.

Η οικογένεια του Νίκου αλλα και Δήμαρχος με πολλή προσοχή, ο Κώστας Τριγώνης, με μεγάλη ευαισθησία, οργάνωσαν την εκδήλωση, που έκλεισε  παραδοσιακή μουσική – ιδανικά με το ριζιτικο τραγουδι: » Μάνα κι αν έρθουν οι φίλοι μου…»

Σαν να τραγουδούσε ο Νικος που ξέραμε, ο χαμηλός τόνος της φωνής του, η χροιά ήχου από χαλκό, το αίσθημα που άνθιζε σαν κρίνο της άμμου. Δεν έφυγε λοιπόν συλλογιζόμουν, δεν «κοιμήθηκε», έφερε κι εδώ στην άκρη της γης τον Προ-ηγούμενο της μόνης  Ιβήρων, τον μοναχό που περιμέναμε καιρό να  (ξαν)ακούσουμε. ´Ηξερα ότι αν μας ( συγ)χωρούσε ο καιρός θα τον συναντούσαμε κάποτε στο -Αγιονόρος, στο περιβόλι τους Θεού – της Παναγίας για τους πολλούς. Πριν απο 30(;) ναι’ ναι τόσα ακριβώς χρόνια, είχε μιλήσει στηνΒασιλικη του Αγιου Μάρκου, τότε δεν ήξερα πολλά γι αυτόν, μόνο τον πατέρα του, που βρεθήκαμε συνταξιδιώτες μια βραδιά στα χρόνια της δικτατορίας, ούτε κάν τον αδερφό του τον Στέφανο, που γνώρισα αργότερα, ούτε ότι σχετιζόταν με τον Γιάννη Φουράκη,

Δεν ήμουν  ενήμερος για την πνευματική του πορεία, μονο μια γενική φήμη θαυμασμού είχε φτάσει, ο καλόγερος δεν ηταν συνηθισμένος ρασοφόρος, ένα πρόσωπο με ικανότητες ασυνήθιστες,με γνώσεις και καλλιέργεια εκτεταμένη και  με ήθος ανεπίληπτο.

Με τον αξέχαστο  Στέφανο Γοντικάκη, ποτέ δεν μιλήσαμε γι  αυτόν, ήταν συνήθως το θέμα μας φιλολογικό ή της τρέχουσας τοπικής επικαιρότητας.

Σκίτσο του προ-ηγουμενου της Μονης Σταυρονικήτα Βασιλείου Γοντικάκη (αρχείο Αλκμάν)
Σκίτσο του Προ-ηγούμενου της Μονης Ιβήρων Βασιλείου Γοντικάκη (αρχείο Αλκμάν)

Σε μιαν φευγαλέα επαφή,  είδα τον σεβάσμιο λεβίτη, μιαν στιγμή, είπε για  ένα μικρό σημείωμά μου για τον αδερφό του : » συναισθηματικό» ,  κι είχε βέβαια δίκιο,  μα τι άλλο να΄ναι ένας ( απο)χαιρετισμός;

Τα Χρόνια κύλησαν σαν πέτρες πίσω από τα βήματα μας στην ανηφόρα,  που δεν λέει να τελειώσει. Κι  έγιναν πολλά. Οι μεγάλοι Πνευματικοί της Ορθοδοξίας,  μας πλησίασαν , σημαντικότερος από τον χώρο της λογοτεχνίας: ο εξαίρετος μελετητής κυρίως (για μας) δοκιμιογράφος ο Ζήσιμος Λορεντζάτος .

Από την εκδήλωσηο Δήμαρχος με τρεις ιερωμένους: αριστερα Γοντικάκη,ς..δεξιά η σύζυγος του Νίκου Γιανναδάκη.
Από την εκδήλωση ο Δήμαρχος με τρεις ιερωμένους: αριστερά  Β.Γοντικάκης,δεξιά η σύζυγος του Νίκου Γιανναδάκη Γεωργία Κατσαλάκη,στο κέντρο ο σεβάσμιος και κοσμαγάπητος κληρικός του Αγίου Τίτου Ηλίας Βολανάκης.

Οι σκέψεις με κατέκλυζαν. Δεν μπορουσα να τον παραμερίσω τον εξαιρετικό λόγιο (Ζ.Λ.)εύκολα, όπως τους άλλους που κάποτε έγιναν σχεδόν μόδα.  Είχε βάρος και βάθος, είχε πειθώ και σοβαρότητα, λογοτεχνική  (επι)ξεξιότητα  και απεριόριστες γνώσεις.

Οι σκέψεις για τους (νεο)ορθόδοξους, δεν με εμπόδισαν να συγκεντρωθώ στην ομιλία του Βασιλείου ( μετά τους χαιρετισμούς των Δημάρχων).

20180209_202640
Νίκος Γιανναδάκης, αρχείο ΑΛΚΜΑΝΑ

Ο ομιλητής, δεν είχε καμιάν σχέση με τους ιεροκήρυκες που γνωρίζουμε,  τον πληκτικό θρησκευτικό δογματικό λόγο, τη «μελίρρυτη» έκφραση (γλυκύτητα) των ιερωμένων του άμβωνος.

Ο λόγος του έρεε σαν ήπιος πλωτός ποταμός, πλατύς και βαθύς χωρίς φιοριτούρες πολλές και περιττά ξόμπλια.

Σπάνια έχω  συγκεντρωθεί τόσο σε πολιτικό ρήτορα ή ομιλητή – να ταν το σχήμα που έφερε, οι ιδιότητες του ή  ο πολύ σημαντικός λόγος του;

Μα ο Νίκος Γιανναδάκης ήταν το μεγάλο και ενδιαφέρον θέμα, ένας ξένος, ένας ιερωμένος,  σχεδίαζε το πορτραίτο του, πόσο  ήξερε άραγε και πόσο εκτιμούσε τον Ηρακλειώτη φίλο μας;

Φωτογραφία της Μονής Ιβήρων , του αρχιφωτογράφου του "Σουλτάν Χαμίδ "(αρχείο Αλκμάν)
Φωτογραφία της Μονής Ιβήρων , του αρχιφωτογράφου του «Σουλτάν Χαμίδ «(αρχείο Αλκμάν)

Μίλησε άνευ χειρογράφου,  μην έκανε λάθος συλλογίστηκα, μα όταν  άρχισε να απλώνει τους συλλογιμούς  του, σιγά σιγά καταλάβαινα ότι δεν χρειαζόταν γραπτό κείμενο.

Ήταν πλήρης και περιεκτικός και ελκυστικός  ο ομιλητής, έκανε κύκλους μέσα και έξω από το θέμα του, ζωγράφιζε άλλοτε ρεαλιστικά άλλοτε ιμπρεσιονιστικά το πρόσωπο του Νίκου που ξέραμε,  έφτανε στην αφαίρεση, σαν σύγχρονος ζωγράφος: το χρώμα ήταν τότε αρκετό, χωρις περιγράμματα και όγκους, να περιγράψει τον τιμώμενο – με ιδιοτητες που είχε, αλλά  δεν μπορούσαμε ακριβώς να προσεγγίσουμε.

Όταν τέλειωσε την παρουσίαση,  είχα μπροστά μου μιαν αγιογραφία , με τέμπερα και αυγό, από Κρητικό τεχνίτη του 16ου αιώνα, που έδειχνε τον φίλο μας με την πνευματική του  στάση, τις σκέψεις και τις ιδέες του, αλλά και πολλά προσχέδια σε στρατσόχαρτα, με ολόκληρη τη ζωή και τη δράση του. Κι έναν μεγάλο πίνακα αφηρημένο, με χρώματα λες του Πόλακ, σταγόνες  πεταγμένες – μουτζούρες για πολλούς, ένα πανόραμα – στερεώματος,  χωρίς ομοιομορφία και τάξη :  πρόβαλε ένα πρόσωπο στην αναζήτηση του Θεού .

από εικονογράφιση, μεσαιωνικών βιβλίων
από εικονογράφιση, μεσαιωνικών βιβλίων

Ο ηλικιωμένος ρασσοφόρος, είχε άνεση εκφραστική, ακόμα και τις επαναλήψεις τις περνούσε από σουρντίνα, σαν μουσικές παρενθέσεις που δεν ενοχλούσαν. Ενθύμιζε ίσως το απώτατο παρελθόν,  τους μεγάλους θρησκευτικούς διανοητές, τον Γρηγόριο της  Νύσσης(332-394), που μπορούσε να συνδιαζει την αρχαία εξωτερική  σοφία (κλασσική), με την εσωτερική φιλοσοφία(χριστιανική)(*), τον Θωμά Ακινάτη (1239-1274),ας είναι μετά το Σχίσμα, ανατρέχοντας στους «φυσικούς» Προσωκρατικούς με  την λογική του Αριστοτέλη.

Ο αξέχαστος φίλος μας(Ν.Γ.), που συνδίαζε δημιουργικό στοχασμό και δράση, που  έφτασε κάποτε να υπερασπίζεται την δική μας τιμή και αξιοπρέπεια, και που πλήρωσε ακριβά, θα ήταν ευχαριστημένος  σκεφτόμουν :  τον τίμησε ο κόσμος, οι πολίτες της φιλελεύθερης και αντιφατικής  πολης μας,  αλλά και  ο οικισμός της οικογένειάς του, όπως ταίριαζε στο ήθος ενός σκεπτόμενου ανθρώπου κι ενός αγωνιστή.

Ο έπαινος του υψηλού ιερωμένου, με τον υπερθετικό των χαρατηρισμών, την εξαιρετική ρητορική και την αγιοποίηση του τιμωμένου, ταίριαζε πολύ στην βραδια αυτήν, που πραγματοποιήθηκε στην απλή και ταπεινή υπόγεια αίθουσα της ενορίας του Κρουσώνα.

Από την εποχή του αντιδικτατορικού αγώνα, δεν ηταν αδιάφορος μα δεν ζήτησε εύσημα...
Από την εποχή του αντιδικτατορικού αγώνα, Ο «Ρήγας Φεραίος» πρώτη αντιστασιακή οργάνωση των φοιτητών

Μα ο απόηχος, ήταν σαν τον άνεμο που φυσουσε λίγο  στην επερχόμενη νύχτα, στον ριζίτικο οικισμό.  Δεν είχε λέξεις, προτάσεις,λόγια. Σιωπή «λαλέουσα»,  από τους αρχαίους καιρούς .

Δίκη του ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ 1968, στο κέντρο Νίκος Γιανναδάκης
Δίκη του ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ 1968, στο κέντρο Νίκος Γιανναδάκης

Στην επιστροφή από τον Κρουσώνα , δεν ακουγόταν μιλιά.  Μα τα λόγια του ιερομόναχου Β.Γ.επέμεναν , σχολίαζαν εικόνες που ερχόταν απο παλιά, μα σαν να’ταν  χτες και  χωρις να καταλάβω γύριζα πίσω…

Ανδρέας Σαββακης και Νικηφόρος Σταματάκης(αριστερά, σήμερα)
Ανδρέας Σαββακης και Νικηφόρος Σταματάκης(αριστερά, σήμερα)Αρχείο ΑΛΚΜΑΝΑ

Μια βδομάδα πριν ξημερώσουν τα Χριστουγεννα 1967, ραντεβού ενημέρωσης με τον Νίκο Γ. Στην Ακρόπολη, ρωμαϊκό ΩΔΕΙΟ, με στρατιωτικά ρούχα, τελείως γελοίος οπλίτης ( σαν κακοαχυμένος λουκουμάς θα λέγε ο Βάνιας Γιγ.)ενώ ο νεαρός φίλος κομψός κι άνετος, δεν έδειχνε καμιάν ανησυχία.
Μετά την σύντομη συζητηση ,  κατεβήκαμε στην Πλάκα, πήγαμε στον Πριόβολο, κατάστημα  ειδων σχεδίου, για αγορα μελανιού πολυγράφου, μετά περπατήσαμε ως του Ζωγράφου, όπου έμενε με την Ρέα, μιαν όμορφη κατσαρομάλλα κρητικοπόυλα, που πρώτη φορά έβλεπα.

Μια παρέα νέων φοιτητών μας υποδέχθηκε: ο Αντρέας ο Σαββάκης, ο Νικηφόρος ο Σταματάκης, ο Κωστής ο Γιούργος με την Λάγια την αδερφή του.
Η οικοδέσποινα πρόσφερε λίγη ρακή, με σταφίδες και αμύγδαλα, η παρέα ήταν χαρούμενη, η πολιτική συζητηση σταμάτησε γρήγορα, για κάποιο τραγούδι…
Μόνο εγώ ίσως ανησυχούσα, η καρδιά μου έτρεμε, οι τρομοκρατικές εμπειρίες του στρατού, δεν με άφηναν να ησυχάσω, ο κίνδυνος ελλόχευε , τον ένοιωθα…

Κάποια λακκούβα με ξύπνησε…ο οδηγός δάγκωσε μια βρισιά , για την συντήρηση του οδικού δικτύου…

Δεν άργησα να ξαναβρεθώ στη μαύρη εποχή….τώρα η αγωνία ήταν έντονη…Ήταν άνοιξη του 1968, ειχα απολυθεί αφού πεταξα στα σκουπίδια όλα τα στρατιωτικά μου ενδύματα, έψαξα  στου Ζωγραφου το σπίτι του Νίκου – Ρέας, αδύνατον, ούτε εκεί ούτε πουθενά σαν να χάθηκαν από προσώπου γης .

Ρέα Γαλανάκη, στα πρ'ωτα λογοτεχνικά της βήματα(1980)
Ρέα Γαλανάκη, στα πρώτα λογοτεχνικά της βήματα(1980, αρχείο ΑΛΚΜΑΝ)

Τελικά βρηκα την άκρη, και έφτασα στο,σπίτι,τους είχαν μετακομίσει κοντά στο Χίλτον, στην πρώτη επίσκεψη μιλήσαμε λίγο, ήταν φανερό  ότι έιχαν περάσει πια στην παρανομία, όλα άλλαξαν. Στο ραντεβού τη επόμενης μέρας (Απρίλιος ) αφού πέρασα την είσοδο που μου φάνηκε λιγο παράξενη, κάποιος σαν θυρωρός με κοίταξε περίεργα, έμεναν στον πρώτον όροφο, κτύπησα το κουδούνι. Μου άνοιξαν οι αστυνόμοι , το σπουδαςτικό της ασφάλειας…: » περάστε παρακαλώ» είπαν πολύ ευχαριστημένοι…»

Είχαμε φτασει όμως στο Ηρακλειο, άνοιξα τα ματια μου, από τον εφιάλτη, το παρελθόν εκδικειται σκέφτηκα…οι φίλοι μου με κοίταξαν έκπληκτοι, είχα κιτρινίσει, η καρδια πήγε να σπάσει…

Σχέδιο του Ράλη Κοψίδη
Σχέδιο του Ράλη Κοψίδη: το τέρας της δικτατορίας (αρχείο alkman.gr)

Στο σπίτι μου, τα λόγια του ιερομόναχου επανερχόταν, το σχέδιο της αγιογραφίας του Νίκου Γιανναδακη, «από άλλου ήρθε άλλου πήγε…»επέμενε ο ασκητικός λόγιος. Είχα την εντύπωση ,διαισθανόμουν, ότι κάπου έκανε λάθος, μιλάει απο το ύψος της θρησκευτικής  (πνευματικής)αυθεντίας του συλλογιζόμουν…

 

Μα η αληθινή ζωή τρέχει άλλου: καμιά φορά γλυκιά και εύθυμη, συνήθως σκληρή και άτεγκτη, στη λάσπη ή τους τριβόλους.
Ο διακεκριμένος φίλος μας Ν.Γ. είχε προικισθεί με την σκληρή σφραγίδα της » δωρεάς», για την πόλη του, την περιοχή του, επρεπε να δράσει ως ηγέτης, ταπεινός και υψηλόφρων, διαπρύσιος κήρυκας της Ελευθερίας και της Ειρήνης…
Και να πληρώσει, όπως πάντα χρειάζεται, για τους άλλους, δεν ήταν αρκετό να δώσει ένα  χριστιανικό πουκάμισο.

Πρόσφερε πολλά , οργάνωσε ένα πνευματικό ίδρυμα, εξέδωσε βιβλία, έφερε τον Δομήνικο στην πατρίδα του όπως  και τους αγιογραφους της Κρητικης Σχολής, μας έδειξε τα πιο σπάνια εικαστικά έργα, τα Φαγιούμ.

Σοφία Γιανναδάκη, το γενος Ιερωνυμίδη, μητέρα του Νίκου
Σοφία Γιανναδάκη, το γένος Ιερωνυμίδη, μητέρα του Νίκου

Μα ήταν αυτός που  είπε το μεγάλο ΟΧΙ , που σήκωσε  τη σημαία της Ελευθερίας, για να μην περάσουν οι Μήδοι – κι όπως ο  Αισχύλος θα ‘ θελε ίσως γι αυτό να τον θυμόμαστε .

Παραφραζοντας τον αρχαίο τραγικό ποιητή :

«Τον γιο του Χαράλαμπου  και της Σοφίας τον Νίκο Γιανναδάκη
την άξια νιότη του,  θα ειπεί ο αντιδικτατορικός αγώνας

κι η Αντίσταση,  οπού καλά τον ξέρει»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΕΦΗ ΣΑΠΟΥΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗ : ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ

Εφη Σαπουνά Σακελλαράκη, 1963 όταν παντεύτηκε τον Γιάννη Σακελλαράκη
Εφη Σαπουνά Σακελλαράκη, 1963 όταν παντρεύτηκε τον Γιάννη Σακελλαράκη, και βρέθηκαν για μήνα μέλιτος στην ανασκαφή της Ζάκρου

 

ΕΦΗ ΣΑΠΟΥΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗ :  ΟΤΑΝ ΜΙΛΗΣΕ Ο ΧΡΟΝΟΣ  – το χρονικό μιάς ζωής

Το Βιβλίο της ‘Εφης Σακελαλαράκη  – Σαπουνά, -«οταν τέλειωσε ο χρονος«με υπότιτλο: το χρονικό μιας ζωής, το πληροφορηθήκαμε από τα ΝΕΑ(ή TO BHMA), που παρουσίασαν και αποσπάσματα , σελίδες από το έργο – καθόλου καλα επιλεγμένες, οι δημοσιογράφοι, ακόμα κι αν σε συμπαθούν ψάχνουν ότι έχει «ψαχνό» δηλαδή δημοσιογραφικό ενδιαφέρον.
Όταν άρχισα να διαβάζω το ογκώδες βιβλίο, των 630(!) σελίδων, παραξεμενένος από το μέγεθος, εδώ και χρονια δεν μπορώ να να μετρήσω τόσες σελίδες, τα μάτια δεν αντέχουν και το πνεύμα δεν είναι πρόθυμο πια, ακόμα κι αν πρόκειται για τον Προυστ και το αριστούργημα του( αναζητώντας τον χαμένο  καιρό), ήξερα ότι δεν θα τα καταφέρω.

Γιάννης Σακελλαράκης, 1965 φωτ. Ν.Κούνδουρος
Γιάννης Σακελλαράκης, 1965 φωτ. Ν.Κούνδουρος

Ας ήταν αφιερωμένο σ´ έναν ακριβότατο φίλο, ας είχα μεγάλη περιέργεια, για τα συγγραφικά ( μη αρχαιολογικά) αποτελέσματα της αγαπημένης του συντρόφου, που μετρούσαμε περισσοτερο απο μισόν αιώνα αριτυδωτες, εγκάρδιες σχέσεις.

Έπεσα έξω, και για δυο μέρες επέπεσα ( όπως λέγαμε κάποτε) επί του τεραστίου κειμένου, που σοφά είχε επιμερίσει σε κεφάλαια, η επιμελής και ευαίσθητη αρχαιολόγος.

Από αριστερά: Άννα Ζεβελάκη,Διογ.Βεριγάκης,Γίννης Σακελλαράκης, Νίκος και Νίκη Βριγάκη
Από αριστερά: Άννα Ζεβελάκη,Διογ.Βεριγάκης,Γιάννης Σακελλαράκης, Νίκος και Νίκη Βριγάκη(φωτ.ΑΛΚΜΑΝ)

Ήταν στην ουσία μια λογοτεχνική προσπάθεια, με ημερολογιακό τρόπο καταγραμμένη, αν και δεν είχε την τυπική αυτήν μορφή , με ημερομηνίες και χρονους, ξετύλιγε τα κουβάρια του παρελθόντος, με προσοχή και » αρχαιολογική» ακρίβεια.
Ο χρόνος κόπηκε σε ενέργειες και αποτελεσματα, σε ανασκαφές και ευρήματα , σε μελέτες και εκδόσεις, σε ταξίδια και επιστημονικές ανακοινώσεις και διαλέξεις.

Το ζεύγος Γιάννης - Έφη την δεκαετία του1980, των μεγάλων επιτυχιών
Το ζεύγος Γιάννης – Έφη την δεκαετία του1980, των μεγάλων επιτυχιών(φωτ.βιβλίου)

Τα κεφαλαια, έγιναν εποχές, θύμιζε μουσικές συνθέσεις και Βιβάλντι. Νεανική ζωή και δράση( άνοιξη) μεγάλες επιτυχίες της οριμότητας( καλοκαίρι) σημαντικά αποτελέσματα ( φθινόπωρο) αναγνώριση καθολική ( χειμώνας).

Διάβασα λαίμαργα το έργο, οι αρχαιομαθείς κι οι φιλόλογοι, που ξέρουν κατά κανόνα καλά  την αρχαία φιλολογία, δεν έχουν λογοτεχνικές αρετές, στεγνώνουν απο την ακρίβεια και την λεπτομερή τεχνική, και δεν διαβάζονται…

Απο αριστερα: Βιδ΄καης Ν. Ξηριτάκης Δ.
Από αριστερά: Βιδάκης Ν. Ξηριτάκης Δ., Β.Ζ. και Γιάννης Σακελλαράκης – από την αθηναϊκή κοσμική  ζωή , στις εγκάρδιες επαρχιακές συντροφιές (φωτ. ΑΛΚΜΑΝ 1983-84)

Η κ. Εφη  Σαπουνά τα κατάφερε, όπως καποτε κι ο αξέχαστος φίλος μας, να ζωντανέψει παλιές ιστορίες , να εκθέσει πλευρές άγνωστες της επιμονής δουλειάς τους, να διαγράψει, να περιγράψει  τις άγνωστες (το ευρύ κοινό)  παθογένειες των πνευματικών …αγώνων.

Σε έναν κυκεώνα πολυποίκιλων σχέσεων, ´ενα ζεύγος διανοουμένων ( ο Γιάννης κι η Έφη) δούλεψε με μανία, μελέτησε με ασίγαστο πάθος, άνοιξε δρόμους στο παρελθόν μας – το απώτατο, μα και βρηκε εφαρμογές για την ζωή μας που συνεχίζεται.

Το περίφημο δέντρο της ανασκαφής της Ζωμύνθου (φωτ. ΑΛΚΜΑΝ 1985)
Το περίφημο δέντρο της ανασκαφής της Ζωμύνθου (φωτ. ΑΛΚΜΑΝ 1985)

Και δεν ηταν μόνο με ροδοπέταλα στρωμένος ο δρόμος τους. Αλλα ξεπέρασαν με υπομονή επιμονή συστηματική σκληρή δουλειά, όλα τα εμπόδια.

Η γνώση η εξυπνάδα κι η ομορφιά, τους χαρακτήριζαν , ευλογημενοι και ταιριασμένοι και αγαπημένοι , μα τόσο που να προκαλέσουν την πιο βάσκανη Μοίρα.

Ιδαίον, αποαρισταρά Β.Ζεβελάκη με τα δυο κορίτσια του Ν.βιδακη, Σακελλαρ΄κης με Σπύρο Ζρεβελάκη και Γιώργος Τσαϊνης δεξιά(αρχείο ΑΛΚΜΑΝ 1984)
Ιδαίον, απο αριστερά Β.Ζεβελάκης με τα δυο κορίτσια του Ν.βιδακη, Γιάννης Σακελλαράκης με Σπύρο Ζεβελάκη στα πόδια του και Γιώργος Τσαϊνης δεξιά(αρχείο ΑΛΚΜΑΝ 1984)

Η Εφη θέλησε να εξορκίσει το κακό , να αποκαταστήσει την ισορροπία , να αποδεχτεί το αναπότρεπτο, χωρίς μεμψιμοιρίες και οργή, τα δάκρυα της είχαν στεγνώσει , της έμενε μόνο ενας μακρύς ατελείωτος μονόλογος , που δεν θα ήταν όμως θρήνος, αλλα ένα παιγνίδι ζωής με χαρές και λύπες  , για το θέατρο της ζωής των άλλων.

Ακούραστος, χαλκέντερος δεν έσκαψε μόνονεξαιρετικου ενδιαφέροντος χώρους δεν βρηκε σπανιότατα αντικείμενα, έγραψε χιλιάδες επιστημονικές σελίδες αλλά βιβλία λογοτεχνικής αξίας, γνώρισε τον μινωικό πολιτισμου παντου,σε καθε γωνια του κόσμου...
Ακούραστος, χαλκέντερος δεν έσκαψε μόνον εξαιρετικου ενδιαφέροντος χώρους δεν βρηκε σπανιότατα αντικείμενα, έγραψε χιλιάδες επιστημονικές σελίδες αλλά και  βιβλία λογοτεχνικής αξίας, γνώρισε τον μινωικό πολιτισμου παντού,σε καθε γωνια του κόσμου…

Εξ άλλου προσπάθησαν με τον σύντροφο της πάντα, χωρίς υπολογισμούς κι ανταλλάγματα, να προσφέρουν στους άλλους και να βοηθήσουν τον τόπο τους.

Το κοριτσι,που κάποτε θυμόμουν στα πράσινα νερά της Ζάκρου, ηταν μια ώριμη ύπαρξη πια, που ειδε κι έμαθε πολλά, δίπλα σ εναν χαρισματικόν αντρα και πετούςε ψηλά με τα δικά της φτερά, χρόνια τώρα – μα η σχέση της με τον Γιαννη Σ.  της έδινε έμπνευση και κουράγιο και ήταν δίχτυ ασφαλείας, που τη προστάτευε .

Έβανς με γνωστό ρυτό της Κνωσού, ίδιο τελείως βρέθηκε στη Ζάκρο(φυσιγνωμική ομοιότητα με τον Γιάννη Σακελλαράκη)
Έβανς με γνωστό ρυτό της Κνωσού, ίδιο τελείως βρέθηκε στη Ζάκρο(φυσιγνωμική ομοιότητα με τον Γιάννη Σακελλαράκη)

Τα χρόνια περνούν κι ήρχονται κι αλλα χρόνια , κάπου ψηλά, ο Γιαννης Σακελλαράκης κι ο Αρθούρος Έβανς  σιγομιλούν, δεν φοβάται πια την νυχτερινή τύφλωση, ο διάσημος ανασκαφέας της Κνωσού ( ούτε τα σχόλια των πουριτανών συμπατριωτών του) κιο νέος του σύντροφος, δεν νοιάζεται για τις κακίες των συναδέλφων του. Δεν μετρούν πια με χρόνια τον καιρό αλλά με αιώνες και χιλιετίες, κ οι μικρότητες εξαφανίζονται, οι εγωισμοί σβήνουν.
Ενδιαφέρονται κι οι δυο για τον Μινωικό πολιτισμό που στο 20ον αιώνα ήρθε στο φως, ξέρουν ότι υπάρχουν κίνδυνοι…
Η αμφισβήτηση δεν εχει πια στόχο τους ίδιους, αλλα το έργο τους.

Στον ίσκιο μιας χαρουπιάς η Εφη Σακελλαράκη κι ο Βασίλης Ζεβελάκης ίσως συνωμοτούν για μιαν τηγανιτή πατάτα ( το σπανιότερο έδεσμα)1963 Ζάκρο
Στον ίσκιο μιας χαρουπιάς η Εφη Σακελλαράκη κι ο Βασίλης Ζεβελάκης ίσως συνωμοτούν για μιαν τηγανιτή πατάτα ( το σπανιότερο έδεσμα)1963 Ζάκρο

Όμως  Γιαννης σκοτεινιάζει λίγο, εχει και την έγνοια της συντρόφου του, έφυγε γρήγορα, δεν πρόλαβε οτι έπρεπε, μα ξέρει πως είναι ικανή και θα τα καταφέρει.
Μα κάποιες στιγμές χαμογελάει , οταν ακούει τις συζητήσεις που τον αφορούν…
«Λιγότερα λόγια θα’θελε να πει, λιγότερο < αίσθημα> Και πιο πολύ δουλειά…»( δεν χάνει φαίνεται ποτέ το χιούμορ του)

Δίπλα στον αρχαιολογικ΄ χώρο φύτρωσαν μπετον αρμέ κτίσματα -  οι αρχαιολόγοι οργίστηκαν...
Δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο φύτρωσαν μπετόν αρμέ κτίσματα – οι αρχαιολόγοι οργίστηκαν…

ΦΩΤΗΣ ΚΑΦΑΤΟΣ, ΤΟ ΠΙΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΣΤΕΡΙ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΦΩΤΗΣ ΚΑΦΑΤΟΣ,  ΕΔΥΣΕ ΤΟ ΠΙΟ ΦΩΤΕΙΝΟ ΑΣΤΕΡΙ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

Μ Ε Ρ Ο Σ   Π Ρ Ω Τ Ο 

Φώτης καφάτος, ο διασημότερος των καθηγητώ του Παναεπιστημίου Κρήτης (στο κέντρο του Ηρακλείου 18.11.2009)
Φώτης καφάτος, ο διασημότερος των καθηγητών του Πανεπιστημίου Κρήτης (Ταχυδρομείο, στο κέντρο του Ηρακλείου 18.11.2009)

Έφτασε μια είδηση αναμενόμενη, έδυσε το πιο λαμπρό αστέρι της πόλης μας.

Ξεραμε ότι περνούσε από πολύν καιρό δύσκολα, απομονωμένος σε απρόσιτους χώρους, μα δεν μπορούσαμε να το πιστέψουμε.  Ως συνήθως  μείναμε απαθείς, η πληροφορία για

την κατασταση της υγείας του, δεν επαληθευόταν, δεν είναι δυνατόν σκεφτόμαστε.

Εξ άλλου, με τους διαπρεπείς επιστήμονες δεν είχαμε ποτέ οικειότητα – θαυμάζουμε τους γνωστούς διασήμους, του ποδοσφαίρου, του λαϊκου πενταγράμμου, της Τιβί  και της επικαιρότητας, αγαπάμε αληθινά ηθοποιούς τραγουδιστές(λαϊκους) βεντέτες όλων των ειδών, μα με διανοούμενους και επιστήμονες και καλλιτέχνες πως να συγκινηθούμε;

Βέβαια όταν χάνομε κάποιον σημαντικό άνθρωπο, σηκώνεται κουρνιαχτός  και θόρυβος και εκδηλώνετα η λαϊκη  αντίδραση, ανακαλύπτουμε ποιος ήταν αυτός που έφυγε και πέραν των πνευματικων σωματείων, όλοι εκδίδουν ανακοινώσεις και ψηφίσματα.

Οι δήμοτικοί παράγοντες  εκφραζοντας το «κοινό αίσθημα» θα αποχαιρετίσουν επισήμως τον εξαιρετικό ερευνητή, ίσως αποφασίσουν να δώσουν τον όνομ α του σε κάποιαν οδό των μακρινών προαστείων (1).

Ο   ΑΛΚΜΑΝ, θα αποχαιρετήσει τον ΦΩΤΗ ΚΑΦΑΤΟ με κείμενο ενός συνεργάτη του, που αναρτ;hθηκε στο SITE » CRETA LIVE «(σύνοψη, για λόγους οικονομίας του μέσου)

Ο Στέφανος Τραχανάς διηγείται…

Οι Δυο καθηγητές, φωτογραφια διαδικτύου
Οι Δυο καθηγητές, φωτογραφια διαδικτύου

«Γνώρισα για πρώτη φορά τον Φώτη Καφάτο στο σπίτι του στο Καίμπριτζ
Μασαχουσέτης το 1971. Είχε πρόσφατα εκλεγεί τακτικός καθηγητής Βιολογίας στο
Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ –ο νεαρώτερος στην ιστορία του– και λίγο μετά καθηγητής
στο Πανεπιστήμιο Αθηνών στην ίδια «έδρα». Αναποφάσιστος για το «δέον γενέσθαι» –δεν γύρναγες έτσι «αψήφιστα» στην Ελλάδα εκείνο τον καιρό (και μάλιστα από το Χάρβαρντ)– κάλεσε στο σπίτι του τους Έλληνες μεταπτυχιακούς φοιτητές της περιοχής για μια γνωριμία και συζήτηση. Το «θέμα» ήρθε γρήγορα στο τραπέζι. Ο οικοδεσπότης ήθελε να μάθει από τους καλεσμένους του –κυρίως από τις «νέες αφίξεις»– τα τελευταία νέα από το ελληνικό πανεπιστήμιο. Το ερώτημά του ήταν πολύ συγκεκριμένο και αγωνιώδες. Έχει νόημα –κι αν έχει νόημα μπορείς;– να είσαι προοδευτικός καθηγητής στην Ελλάδα σήμερα; Δεν ήθελα να τον απογοητεύσω –ο «προοδευτικός καθηγητής» ήταν τότε «ουσιώδες εν ανεπαρκεία»– και του ανέφερα ένα «αρχαίο» παράδειγμα. Τον Νίκο Κρητικό. Τον καθηγητή-θρύλο του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου. Είχε γράψει το πρώτο βιβλίο Μαθηματικών στη Δημοτική και –έτσι έλεγε ο θρύλος– στον καιρό της Κατοχής (μεταξύ άλλων «περίεργων» πράξεών του) είχε βγάλει το σακάκι του για να το δώσει στον φοιτητή που «τουρτούριζε» στα τελευταία καθίσματα του κεντρικού αμφιθεάτρου του Ιδρύματος.

Πρέπει να διηγήθηκα το περιστατικό με αρκετή θέρμη γιατί στο τέλος της βραδιάς κι ενώ ετοιμαζόμουν να φύγω φορώντας ένα ελαφρύ σακάκι, με υπομηδενικές θερμοκρασίες έξω, βλέπω πίσω μου τον οικοδεσπότη μ’ ένα βαρύ στρατιωτικό «τζάκετ» στο χέρι –από τα «περισσεύματα» του πολέμου στο Βιετνάμ– να μου λέει χαμογελώντας. «Στέφανε, δεν ξέρω αν μπορώ να είμαι προοδευτικός καθηγητής στην Ελλάδα σήμερα, αλλά εδώ στο Καίμπριτζ μάλλον μπορώ». Και μου δίνει το τζάκετ.

Μου άρεσε το χιούμορ –και το τζάκετ(!)– και κάπως έτσι ξεκίνησε η φιλία μου με τον Φώτη Καφάτο. Μια από τις πιο δυνατές φιλίες της ζωής μου.

(…)
Εν τω μεταξύ είχα αρχίσει να γνωρίζω και τις άλλες πλευρές του Φώτη Καφάτου. Παραδείγματος χάριν την αγάπη του για τα βουνά –οι πορείες μας με τον ίδιο και τη Σάρα (αλλά πολύ συχνά και τα… «Καφατάκια») ήταν πάντα μια μικρή περιπέτεια– και, κυρίως, την αγάπη του για την κοινή πατρίδα μας την Κρήτη. Σε αντίθεση όμως μ’ εμένα –ίσως γιατί εγώ ήμουν Σητειακός κι εκείνος Ρεθεμνιώτης (και ξέρουμε όλοι πόσο διαφέρουν αυτά τα δύο… κρητικά φύλα)– ο Φώτης Καφάτος ήταν ένας … μαχόμενος Κρητικός. Του άρεσε να το φωνάζει.

 

(…)

Ενώ όμως πολλά αλλάζουν στην επαγγελματική ζωή του Φώτη Καφάτου από τότε μέχρι σήμερα –Καίμπριτζ, Αθήνα, Ηράκλειο, Χαϊδελβέργη, Λονδίνο– η Κρήτη παραμένει το σταθερό σημείο αναφοράς του. Η Κρήτη «συμπυκνωμένη» σ’ ένα μικρό χωριό στα νότια του νομού Χανίων, στη «σκιά» των Λευκών ορέων: τη Σούγια. Από το 1974 που την πρωτοανακάλυψε με τον Γιώργο Γραμματικάκη, μέχρι σήμερα – σχεδόν σαράντα ολόκληρα χρόνια!– πηγαίνει κάθε χρόνο εκεί με την οικογένειά του(…)Όμως τον αληθινό –τον ολόκληρο– Φώτη Καφάτο μπορείς να τον γνωρίσεις μόνο πάνω στα βουνά της Κρήτης. Σ’ εκείνα τα μοναδικά παλιά μονοπάτια όπου μπορείς ακόμα να βρεις την πραγματική ψυχή του τόπου· και τη δική σου. Ευτύχησα να περπατήσω με τον Φώτη σ’ όλα τα βουνά της Κρήτης –από τις Μαδάρες και τον Ψηλορείτη ώς τα Λασηθιώτικα, κυρίως όμως τις Μαδάρες– και κρατάω μια πολύ ξεχωριστή θέση στην ψυχή μου γι’ αυτούς τους «περιπάτους». Τρόπος του λέγειν περιπάτους. Γιατί όταν περπατάς με τον Φώτη Καφάτο στις Μαδάρες έχεις δίπλα σου έναν κρητικό Δον Κιχώτη έτοιμο να παραδοθεί άνευ όρων στο κάλεσμα αυτού του «μαγικού βουνού». Έτσι όλα είναι ανοικτά για το απρόβλεπτο· την περιπέτεια (ακόμα και το …φιάσκο) ή το θαύμα. Συνήθως συμβαίνουν και τα δύο. Όπως εκείνη τη φορά που θα ανεβαίναμε στις Πάχνες·

Το σπίτι Του Φ.Καφάτου στην Φορτέτσα, μελέτη Δ.Αντωνακακη Επίβλεψη Γ.Νεονάκη
Το σπίτι Του Φ.Καφάτου στην Φορτέτσα,μοντέρνα αρχιτεκτονική- μελέτη Δ.Αντωνακακη Επίβλεψη Γ.Νεονάκη

την ψηλότερη κορφή στα Λευκά Όρη. Και βρεθήκαμε –ακολουθώντας ευλαβώς το σχέδιο του αρχηγού (με βάση τους «αλάνθαστους» στρατιωτικούς χάρτες που είχε φέρει μαζί του)– ακριβώς απέναντι! Είχαμε καταλάβει τη… λάθος κορυφή! Η θεωρία της «σχετικότητας» που
επικαλέστηκα –αν ήμασταν απέναντι, είπα, θα βλέπαμε τούτη την κορυφή ως
ψηλότερη διότι το ύψος είναι σχετικό(!)– δεν μπόρεσε δυστυχώς να αποτρέψει το
αναπόφευκτο. Ο αρχηγός κατέβασε κάτω όλη την ομάδα και την ανέβασε ξανά κατ’ ευθείαν πάνω, από την απέναντι πλαγιά· στις πραγματικές Πάχνες αυτή τη φορά! Και επιπλέον –επειδή θεώρησε κατώτερη μιας τέτοιας ομάδας(!) την εύκολη επιστροφή στη βάση μας (ένα μιτάτο στα 1800 μέτρα)– σχεδίασε μια άλλη επιστροφή, έξι ωρών, μέσα από το πιο αξέχαστο σεληνιακό τοπίο που είχαμε δει ποτέ! Το «θαύμα» είχε συμβεί κι αυτή τη φορά! Διηγούμαι το περιστατικό εκτός των άλλων, και για να υπαινιχθώ (με τρόπο ανάλαφρο) κάτι ουσιώδες. Το ηγετικό χάρισμα του Φώτη Καφάτου. Τη μοναδική ικανότητά του να «παίρνει πάνω του μια ομάδα ανθρώπων» – ακόμα και την πιο απρόθυμη ομάδα– και να τη φτάνει στην κορυφή. Έστω κι αν κάποιες φορές είναι η… λάθος κορυφή!
(…)

Διερωτώμαι –όχι χωρίς ανησυχία(!)

Ψηλορείτης , θα τον διαλέξει;
Ψηλορείτης , θα τον διαλέξει να κανει την αναφορά του;

– ποια κορυφή της Κρήτης θα διαλέξει ο Φώτης
Καφάτος για να κάνει την αναφορά του όταν αυτό συμβεί. Όταν ο στόχος γίνει
πραγματικότητα. Γιατί βέβαια αυτό το «μυστικό νόημα» είχαν πάντα εκείνες οι
πορείες –εκείνοι οι «περίπατοι»– στα μεγάλα παλιά μονοπάτια. Αυτό ήταν το
κεντρικό νήμα στη ζωή του Φώτη Καφάτου: Η διαρκής αναφορά στην Κρήτη. Αυτό
δηλαδή που συνιστά την ουσία του γενέθλιου τόπου· την ουσία της πατρίδας. 

Τόπος σου δεν είναι εκεί που μένεις αλλά εκεί που λογοδοτείς· εκεί που κάνεις την αναφορά σου. Και ο τόπος του Φώτη Καφάτου είναι ένας και μόνο· η Κρήτη. Ελπίζω πάντως να μην διαλέξει πάλι τις

(…)

Πάχνες για την επόμενη μεγάλη αναφορά. Υπάρχουν και χαμηλότερα υψόμετρα στην Κρήτη! Παραδείγματος χάριν εκείνος ο υπέροχος βυζαντινός βράχος με το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία στην έξοδο του φαραγγιού της Τρυπητής στη σκιά του μεγάλου

Γκίγκιλου.

Φώτη, αρχηγέ, η «απρόθυμη ομάδα», οι φίλοι σου, θα είμαστε εκεί.»

Συμμετέχουμε ολόψυχα στο πένθος της αντιφατικής , ανεκτικής και φιλελευθερης πόλης μας, που αποχαιρετά το πιο  αξιόλογο τέκνο της μέ πολύ λύπη.

Έχει ξεχάσει ότι κάποτε που ο εξαίρετος επιστήμονας, θέλησε να εκλεγεί στο Δημοτικό της συμβούλιο, του έδωσε 99 ακριβώς ψήφους , τον τοποθέτησε τελευταίο στις προτιμήσειςτης – και  θα κάνει επανεκτιμήσεις – το συνηθίζει άλλωστε.

Ας του αποδώσει τις τιμές που του πρέπουν.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

Για κάθε ενδιαφερόμενο, υπάρχει κείμενο στον ΑΛΚΜΑΝΑ, για την οικογένεια του Φώτη Καφάτου : alkman.gr Καφάτος

(1)Ο Δρόμος που θα πρέπει να αφιερωθεί στη μνήμη του είναι η οδός ΔΑΙΔΑΛΟΥ, όπου ήταν και το σπίτι της οικογένειάς του, ο περίφημος πολυτεχνίτης (Δαίδαλος)ας μετακομίσει αλλού, σε κεντρικότερο και μεγαλύτερο δρόμο.

 

Μ Ε Ρ Ο Σ   Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Ο

"Καθημερινή"φωτογραφια
φωτογραφια Κανάρης Τσιγκάνος

Βιογραφικά στοιχεία ( γράφει η Σοφία Λιλιμπάκη) :
Κορυφαίος βιολόγος, γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης και σπούδασε στα αμερικανικά πανεπιστήμια του Κορνέλ και του Χάρβαρντ στο οποίο έγινε στα 29 του χρόνια, ο νεότερος καθηγητής στην ιστορία του ιδρύματος. Πραγματοποίησε σημαντικό ερευνητικό έργο και απέκτησε διεθνές κύρος.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ
Ευγενία Λουπάκη: Νιώθετε γενικά ότι είναι λίγος ο χρόνος γι’ αυτά που θέλετε να κάνετε ή έχετε και την αίσθηση ότι από το δικό σας σημείο θα ξεκινήσει κάποιος άλλος στο μέλλον;
Φώτης Καφάτος.:«Νομίζω ότι καθώς ο άνθρωπος μαζεύει σοφία καταλαβαίνει ότι δεν είναι μόνον η προσωπική του προσπάθεια. Γιατί, παράλληλα, βλέπεις ότι αυτό που κάνεις, δρα πολλαπλασιαστικά μέσω των φοιτητών σου, των συνεργατών, των ανθρώπων που τους δίνεις μια ευκαιρία όπως σου δόθηκε κι εσένα. Κι από την άλλη το ίδιο το πεδίο της έρευνά σου αναπτύσσεται. Όταν εμείς ξεκινήσαμε με τη γονιδιωματική του κουνουπιού, ήμαστε δυο-τρεις ερευνητές και σήμερα είναι μια ραγδαία αναπτυσσόμενη περιοχή επειδή ανοίξαμε δρόμους. Επομένως, δεν είναι δυσβάσταχτος ο Χρόνος. Ο Νεύτωνας είχε πει “αν βλέπω μακριά είναι, γιατί στέκομαι πάνω στους ώμους γιγάντων”. Και αυτό είναι απαύγασμα σοφίας, γιατί ναι μεν η δική σου προσπάθεια είναι το μόνο που μπορείς εσύ να κάνεις αλλά ούτε εσύ ούτε αυτοί που θα σε ακολουθήσουν είστε μόνοι. Αυτό σε βάζει σε μια σχέση ταπεινότητας με τη δουλειά σου, διότι η υπεροψία και η έπαρση είναι άσχετες με τον πραγματικό επιστήμονα.»

(Από συνέντευξή του στο περιοδικό “Κ” της “Καθημερινής”, αρ. 23,2/11/2003, φωτο Κανάρης Τσιγκάνος)
Αρχείο : Γιωργος Ζεβελάκης

Μ Ε Ρ Ο Σ    Τ Ρ Ι Τ Ο 

Με τον Κώστα Μουντάκη, φωτογραφία από το σπίτι του
Με τον Κώστα Μουντάκη, φωτογραφία από το σπίτι του

Τρίτη μεσημέρι (21-11-2017) στον καθεδρικό ναό του Αγίου Μηνά,  η πόλη μας αποχαιρέτησε  επίσημα το εκλεκτό τέκνο της.

Χοροστατούντος του σεβάσμιου Μητροπολίτη(Αρχιεπισκόπου), παρουσία του Δημάρχου και του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης, ο πνευματικός κόσμος αλλά και πολίτες όλων των τάξεων, με έκδηλη συγκίνηση, είπαν το τελευταίο αντίο, στον Φώτη Καφάτο.

Αναπαύεται στους πανάρχαιους τόπους...
Αναπαύεται στους πανάρχαιους τόπους…

Αναπαύθηκε στην Φορτέτσα, πάνω από την Κνωσό και το Βενιζέλειο και τις πρώτες εγλαταστάσεις του Πανεπιστημίου – εκεί που εργάστηκε αρκετά χρόνια. Δίπλα στον πατέρα του Κώστα Καφάτο (1910-1984) και την μητέρα του Ελένη  (1906-1987) απέναντι στη θάλασσα, στους  παναρχαίους τόπους της Κρήτης, που άνθισε κάποτε ο πρώτος σημαντικός ευρωπαϊκός πολιτισμός –  ιδανικός τόπος γι αυτόν τον ακούραστο επιστήμονα,  με το φωτεινό μυαλό και το ανοικτό πνευμα.

Το γραφείο του Φώτη Καφάτου, στο σπίτι της Φορτέτσας
Το γραφείο του Φώτη Καφάτου, στο σπίτι της Φορτέτσας

Επισκεφτήκαμε το σπίτι του, στο πατρογονικό κτήμα  των γονιών του, ένα ομορφο αρχιτεκτονικό έργο της μοντέρνας τέχνης – ακούσαμε την κόρη του να διαβάζει ένα μήνυμα από τον αδελφό του Μηνά, καθηγητή στην Αμερική –  ήταν ο καλύτερος αποχαιρετισμός που ακούστηκε, με συγκρατημένη έκφραση αισθημάτων αγ;aπης και σεβασμού, μετά  τους τυπικούς  λόγους των επισήμων  και τους  πανειστημιακους  ομιλητές poy φώτισαν τη ζωη΄και τη δράση του διάσημου βιολόγου.

Η κόρη του Φώτη Καφάτου ενώ διαβάζει το μήνυμα του Μηνά
Η κόρη του Φώτη Καφάτου ενώ διαβάζει το μήνυμα του Μηνά

Ας είναι αλαφρό το χώμα που θα τον δεχθεί, καλό του ταξίδι

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΡΑΤΗ ΝΟΣΟ ( ΨΗΦΙΑΚΟ ΣΟΚ)

Συνεχίστε την ανάγνωση ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΡΑΤΗ ΝΟΣΟ ( ΨΗΦΙΑΚΟ ΣΟΚ)

M/S AQUARIUS 1974/ ΤΑ ΤΑΞΙΔΙΑ ΤΟΥ ΚΑΒΒΑΔΙΑ

Μαξ Πεχστάιν, λιμάνι-υδατογραφία 1919

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο Μαραμπού έφτασε στις 14 Απριλίου στο Ηράκλειο, με το κρουαζιερόπλοιο «Aquarius» με σκουρομπλέ μπερέ και ντροπαλό χαμόγελο, κατρακύλησε από τη ψηλή σκάλα το μεγάλου καραβιού στις αγκαλιές που τον περίμεναν. Γρήγορα προσαρμόστηκε στους κρητικούς, έγινε εγκάρδιος φίλος και συμπότης και καθοδηγητής κέντρο μιας νεανικής συντροφιάς.

Συνεχίστε την ανάγνωση M/S AQUARIUS 1974/ ΤΑ ΤΑΞΙΔΙΑ ΤΟΥ ΚΑΒΒΑΔΙΑ