ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚEΛΛΑΡΑΚΗΣ- ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΒΑΣΙΛΑΚΗ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗΣ 1936-2010

OMIΛIA ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ
ΣΤΙΣ ΑΡΧΑΝΕΣ στις 11 Δεκεμβρίου 2010

(…)
Τον Γιάννη Σακελλαράκη συνάντησα προσωπικά για πρώτη φορά πριν από 31 χρόνια, το καλοκαίρι του 1979, τη σημαδιακή χρονιά που ο ίδιος και η δρ Έφη Σακελλαράκη, επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων, μόλις είχαν πλουτίσει τη Μινωική Αρχαιολογία με το μοναδικό και πολυσυζητημένο εύρημα της ανθρωποθυσίας στον μινωικό ναό στα Ανεμόσπηλια του Γιούχτα. Αναφέρω πρώτη αυτήν την ανασκαφική επιτυχία, γιατί συμπυκνώνει το πιστεύω του για το Μινωικό Κόσμο. Το εύρημα αυτό και η ερμηνεία που ο ίδιος ως ανασκαφέας είχε υποχρέωση να του δώσει, θεωρήθηκε από κάποιους «ύβρις» και «ασέβεια» προς ένα ιδεατό κόσμο, που είχαν κατασκευάσει στη φαντασία τους παρασυρμένοι από τον ρομαντισμό των πρώτων μινωικών αρχαιολόγων των αρχών του 20ου αιώνα. Από κάποιους άλλους, πιο συγκρατημένους και λίγο ουδέτερους, το εύρημα θεωρήθηκε απλώς ως μια από τις επιτυχίες -και είχε πολλές- στην ανασκαφική δράση του. Θυμούμαι έντονα, σαν να’ ταν χθες, που μας έδειχνε, υποδειγματικά ταξινομημένα όπως πάντα, τα ευρήματα στο παλιό Σπίτι της Ανασκαφής, μετά την πρώτη ξενάγηση που μας είχε προσφέρει στον μινωικό ναό. Ρωτούσε τότε τους δυο ή τρεις παριστάμενους νέους αρχαιολόγους, όχι χωρίς κάποια αγωνία: «Θα ήθελα πολύ τη γνώμη σας!». «Ποια γνώμη μας ;» ρωτούσα εγώ … από μέσα μου.

Ανεμοσπηλιά, στην φτενή λωρίδα γης, βρέθηκαν θεμέλια σημαντικών κτισμάτων

Λίγους μήνες αργότερα, το Μάιο 1980, η Διοίκηση του τότε ΥΠΠΕ τον έστειλε Έφορο Αρχαιοτήτων και Διευθυντή του Μουσείου Ηρακλείου. Άρχιζε έτσι τη δεύτερη θητεία του στο Ηράκλειο, όπου είχε υπηρετήσει στη δεκαετία του 1960 ως νέος επιμελητής. Είπανε τότε ότι η μετάθεση του αυτή ήταν δυσμενής! Ποιος ξέρει; Πάντα υπάρχουν καλοπροαίρετοι και κακοπροαίρετοι ερμηνευτές των ενίοτε παράλογων ενεργειών της κεντρικής διοίκησης. Σ΄ αυτή τη δεύτερη θητεία είχα την καλή τύχη να συνυπηρετήσω και να τον γνωρίσω καλά -όσο αυτό μπορεί να γίνει- ως προϊστάμενο, ως συνάδελφο και ως συνεργάτη, αλλά και ως επιστήμονα, άνθρωπο και φίλο. Δεν υπήρξα -σπούδασα στη Θεσσαλονίκη- φοιτητής του στο Αθήνησι Πανεπιστήμιο, όπως άλλοι παριστάμενοι συνάδελφοι. Κατατάσσω όμως τον εαυτό μου σε μια από τις τρεις πολυπληθείς ομάδες «μαθητών του».
Η πρώτη ομάδα είναι οι εκατοντάδες φυσικοί φοιτητές του: αυτοί που τον άκουσαν στα πανεπιστημιακά του μαθήματα και εργάστηκαν μαζί του στις ανασκαφές των Αρχανών, του Ψηλορείτη – Ιδαίο Άντρο και Ζώμινθο, και των Κυθήρων. Πολλοί έχουν διακριθεί σε ακαδημαϊκές θέσεις εδώ και στο εξωτερικό, και άλλοι έχουν εργαστεί στην αρχαιολογική υπηρεσία και ή έχουν αποχωρήσει ευδοκίμως ή υπηρετούν ακόμη και είναι κοντά στην αποχώρηση.
Η δεύτερη, και πολυπληθέστερη, ομάδα μαθητών του Σακελλαράκη είναι οι χιλιάδες ακροατές των ομιλιών και διαλέξεων του σε όλο τον κόσμο. Αυτοί που τον γνώρισαν ως σαγηνευτικό και γοητευτικό ομιλητή και εξηγητή, αλλά και ως σκηνοθέτη και ηθοποιό, ιδιότητες που ο ίδιος με σεμνότητα απέδιδε στον εαυτό του, αλλά που κατά τη γνώμη μου τον χαρακτηρίζουν.

Μπορούσε να εξηγεί και στον πιο αμύητο, να μεταδίδει τις γνώσεις του, χωρίς καμιά έπαρση

Στην τρίτη ομάδα μαθητών του Σακελλαράκη, αυτοκατατάσσομαι μαζί με πολλούς άλλους, όχι κατ΄ ανάγκην αρχαιολόγους, αλλά και φύλακες αρχαιοτήτων, συντηρητές, τεχνίτες και εργάτες, γενικά εργαζόμενους στη υπηρεσία. Στην ίδια ομάδα βάζω και τους εκλεκτούς κοινούς φίλους στην πόλη μας, με τους οποίους είχαμε μοιραστεί υπέροχες μέρες και νύχτες μυσταγωγίας στις Αρχάνες, στο Ιδαίο άντρο, σε στέκια της πόλης. Όλοι εμείς μυηθήκαμε από εκείνον στα υπέροχα μυστικά της ιερής αποστολής του αρχαιολόγου ως ανασκαφέα, ερευνητή ή μελετητή. Ο μύστης αυτός ήταν ο πιο γνήσιος Σακελλαράκης. Του χρωστώ προσωπικά τα βασικά ορόσημα στην υπηρεσιακή και επιστημονική σταδιοδρομία του.
Το ένα είναι η ανάθεση το καλοκαίρι του 1980 της ανασκαφής στο βάρβαρα συλούμενο τότε προανακτορικό νεκροταφείο της Οδηγήτριας, που η δημοσίευση του είναι πλέον γεγονός, μετα από 30 χρόνια. Τότε μου έστελνε κάθε μια ή δυο βδομάδες φοιτητές από την ανασκαφή των Αρχανών να εργαστούν μαζί μου, και επίσης με γνώρισε με τον χορηγό όλων των αρχαιολόγων του Προϊστορικού Αιγαίου, τον Μάλκομ Βίνερ, σε μια από τις συχνές επισκέψεις του στην ανασκαφή. Δεν θα ξεχάσω την επί ενάμιση μήνα καθημερινή τηλεφωνική επικοινωνία από το τηλέφωνο του μοναστηριού, με την ενημέρωση για τα καθημερινά ευρήματα. Το δεύτερο είναι η συμμετοχή μου επί 4 συνεχή χρόνια (1983-1986) στην ανασκαφή του Ιδαίου άντρου, το μοναδικό και ανεπανάληπτο ορεινό εργαστήριο σκέψεων, συλλογισμών και ενδοσκόπησης. Το τρίτο ήταν η πολύτιμη καθοδήγηση του, πριν από 20 χρόνια, στην εκπόνηση της διδακτορικής μου διατριβής, στην οποία ήταν και συνεισηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Ομοίωμα σπιτιού-τα πιο πολύτιμα ευρήματα του δεν είχαν χρυσό ή ασήμι

Είχε όμως και άλλα χαρακτηριστικά ο Σακελλαράκης: ήταν η μοναδική -περίπλοκη και δυσνόητη, καμιά φορά και ακατανόητη- συμπεριφορά του στις ανθρώπινες σχέσεις που συνήπτε. Τον «βασάνιζε, όπως έγραψε, ο τρόμος της επιστημονικής μοναξιάς και η ανάγκη της ανθρώπινης επικοινωνίας». Ως άνθρωπος γνώρισε κι εκείνος την πίκρα, ήταν και λίγο δύσκολος στον χαρακτήρα. Μπορούσε να συμπαθεί και να αγαπά, ακόμη και με ερωτικό τρόπο, αυτούς που ήθελε, με τον ίδιο τρόπο που μπορούσε να αγνοεί όσους, για δικούς του λόγους, δεν ήθελε. Ήταν, όπως όλοι οι μεγάλοι άνθρωποι, αντιφατική προσωπικότητα. Με πολλούς δεν είχε ποτέ ιδιαίτερα καλή χημεία. Έτσι μπορεί να εξηγηθεί γιατί κάποιοι που ευεργετήθηκαν πολλαπλά από εκείνον δεν τον συμπάθησαν, ενώ άλλοι, που δεν τους ευνόησε ιδιαίτερα, έμειναν πιστοί και ανιδιοτελείς φίλοι, προφανώς εκτιμώντας τον ίδιο τον άνθρωπο και το αναμφισβήτητα σημαντικό έργο του. Πολλοί που σήμερα τον εξυμνούν, κάποτε τον προπηλάκιζαν δια του τύπου ή σε συζητήσεις κατ΄ ιδίαν. Ο ίδιος διέθετε εκείνη την μυστική κρητική δύναμη και το ψυχικό μεγαλείο να ξεχνά αυτούς και αυτά που θέλει και πρέπει, αλλά και να θυμάται αυτά και αυτούς που θέλει και πρέπει.
Το έργο που θέλησε να προσφέρει στο Μουσείο μας ήταν μεγαλόπνοο, αλλά δεν φάνηκε όσο έπρεπε. Στις συνεχείς πιέσεις του για να υπάρξει σοβαρή αντιμετώπιση του μόνιμα οξύτατου κτιριακού προβλήματος του Μουσείου, σε άρρηκτο συνδυασμό με την αναμόρφωση της έκθεσής του, η απάντηση των καρεκλοκένταυρων της Αθήνας, ασχέτως κομματικής χροιάς, ήταν: «Μα γιατί θέλετε να το αλλάξετε το Μουσείο, αφού τα βγάζει τα λεφτά του και με το παραπάνω». Ας σκεφτούμε ότι η επανέκθεση του Μουσείου, που ήταν στα σχέδια του, ακόμη τώρα συζητείται, κι ας έχουν περάσει 25 χρόνια! Δεν έζησε για να τη δει. Στα όνειρα του ήταν τα νέα Μουσεία Αρχανών και Ανωγείων.

Σπάνια φωτογραφία από το Ιδαίον, στην κορυφή ο Σακελλαράκης κι ο Ψραντώνης- ιεροφάντες μιας πανάρχαιας μυσταγωγίας

Αλλά και για την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου ο Σακελλαράκης είχε όραμα. Μόνο για την Κνωσό, πρέπει να αναφέρω, ότι το ενδιαφέρον της Κεντρικής Διοίκησης άρχισε να εκδηλώνεται δειλά – γιατί πέρασαν πάνω από 15 χρόνια για να δρομολογηθεί το Έργο της Κνωσού – μόνο ύστερα από μια συνωμοτική «προβοκάτσια» του, την οποία λίγοι γνώριζαν τότε και ακόμη λιγότεροι ίσως θυμούνται. Εμφάνισε, με ένα δημοσίευμα στο τύπο, το «Νέστορα της Μινωικής Αρχαιολογίας», τον Σίνκλαιρ Χουντ, ως ιδιαίτερα ανήσυχο για τους κινδύνους κατάρρευσης του ανακτόρου της Κνωσού. Η αείμνηστη Μελίνα, που ήθελε, αλλά δεν μπόρεσε να προσφέρει πολλά στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, πήρε πρωτοβουλία και συγκρότησε την πρώτη από τις διάφορες Επιτροπές Κνωσού, που κατέγραψε για πρώτη φορά τις φθορές του μνημείου και πρότεινε τρόπους αντιμετώπισης. Για τους άλλους αρχαιολογικούς χώρους της υπαίθρου, ιδίως του απομακρυσμένους, καθιέρωσε την περιοδική επιτήρηση από αρχαιοφυλακες, κάνοντας έτσι γνωστή την ύπαρξη της υπηρεσίας σε πολλούς.
Τα τελευταία είκοσι τρία χρόνια δεν υπηρέτησε στο Ηράκλειο. Βρέθηκε αναπληρωτής Διευθυντής του Εθνικού Μουσείου -του άξιζε βέβαια ανώτερη θέση. Βρήκε όμως την ευκαιρία και είχε την τύχη να πραγματοποιήσει την «ονειρική» όπως αναφέρει ο ίδιος ανασκαφη του μοναδικού μινωικού ιερού στα Κύθηρα, και μάλιστα να ολοκληρώσει τη δημοσίευση του. Πέρασε από διάφορες τιμητικές θέσεις –Συμβούλιο ΤΑΠΑ, Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, Επιτροπή Κνωσού- αλλά δεν φάνηκε, όσο θα ήθελε ίσως, η προσφορά του στα αρχαιολογικά πράγματα της Κρήτης.
Ο Σακελλαράκης που θέλησα να σας παρουσιάσω δεν είναι μόνο ο πολλές φορές τιμημένος, μαζί με την Έφη, από την Πολιτεία και τα πολλά ξένα και ελληνικά πνευματικά και επιστημονικά ιδρύματα, αλλά και τους Δήμους Αρχανών και Ανωγείων. Αυτά είναι γνωστά: Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, Χρυσός Σταυρός Τιμής του Προέδρου της Δημοκρατίας, επίτιμος δημότης Αρχανών και Ανωγείων και άλλα. Απεναντίας προσπάθησα να περιγράψω τον άνθρωπο, το δάσκαλο, και τον επιστήμονα που γνώρισα και εκτίμησα και με τον οποίο συνδεόμασταν 30 χρόνια με αμοιβαία ανέφελη συμπάθεια και φιλία.


Απόκομμα καθημερινής εφημερίδας
____________________________________________________
Γιάννη Σακελλαράκη, να συνεχίσεις να μας ατενίζεις με συγκατάβαση και κατανόηση εδώ στην κάτω Κρήτη, από ψηλά, από την Άνω Κρήτη, όπου με την θέληση του Θεού, είσαι πλέον ο τιμημένος «άρχος». Σε «έναν εν ζωή θάνατο μέσα στην αγάπη», κατά τον αγαπημένο σου ποιητή. Η ψυχή σου, που τη νιώθομε πάντα κοντά μας, να είναι βέβαιη ότι θα κρατήσομε όσα μας έμαθες ως άνθρωπος, φίλος, συνάδελφος και δάσκαλος. Requiescat in pace! Να ναι ελαφρύ το χώμα που σε σκέπασε και αιώνια η μνήμη σου. «Η μνήμη που είναι ένας μακρινός προθάλαμος της αθανασίας και η μόνη ίσως ελπίδα μιας κάποιας άλλης αναγέννησης», όπως έγραψες κάπου ο ίδιος.
Στην αγαπητή Έφη, μαζί με την αγάπη και τη συμπάθεια μας, στέλνομε το μήνυμα ότι προσευχόμαστε μαζί της και ευχόμαστε να της Να της δώσει ο Θεός τη δύναμη να τον θυμάσαι, όπως θα τον θυμόμαστε όλοι μας, γιατί η παρουσία του ήταν και εξακολουθεί να είναι έντονη σε όλους μας.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚEΛΛΑΡΑΚΗΣ- ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΒΑΣΙΛΑΚΗ”

  1. ΠΕΡΙΓΡΑΨΑΤΕ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΥ ΕΝΩ ΕΙΧΑΜΕ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΔΕΣΜΟ (ΗΤΑΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΜΟΥ ΠΑΤΕΡΑΣ) ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΣΤΗΚΑΜΕ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ ΠΑΡΑ ΜΟΝΟ ΕΝΑΝ ΜΗΝΑ ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ.ΗΤΑΝ ΑΡΚΕΤΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΑΡΧΙΣΩ ΝΑ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΟΤΙ ΜΕ ΑΓΑΠΟΥΣΕ ΣΑΝ ΠΑΤΕΡΑΣ ΜΟΥ.ΗΤΑΝ ΧΡΟΝΟΣ ΑΡΚΕΤΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΘΩ ΒΑΣΙΚΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΓΙΑ ΝΑ ΠΟΡΕΥΤΩ ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΟΥ.ΔΕΝ ΕΥΝΟΗΘΗΚΑ ΠΟΤΕ ΑΠΟ ΑΥΤΟΝ ΑΛΛΑ ΘΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΩ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΑΝΙΔΙΟΤΕΛΕΙΣ ΦΙΛΗ ΤΟΥ. ΑΣ ΕΙΝΑΙ ΕΛΑΦΡΥ ΤΟ ΧΩΜΑ ΠΟΥ ΤΟΝ ΣΚΕΠΑΣΕ!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *