ΜΑΝΟΛΗΣ ΡΟΥΣΑΚΗΣ – ΑΝΤΙΟ ΦΙΛΕ

ΜΑΝΟΛΗΣ ΡΟΥΣΑΚΗΣ – ΑΝΤΙΟ ΦΙΛΕ

Οι καθημερινές ειδήσεις επιμένουν να μας βομβαρδίζουν κάθε μέρα, χωρίς έλεος. Κλείνουμε τους δέκτες , σφραγίζουμε τα ραδιόφωνα, αποφεύγουμε τις εφημερίδες. Όμως η κατάσταση δεν αλλάζει, μαζεύονται πληροφορίες ανοίγουν προσωπικοί φάκελοι, με απροσδόκητες ειδήσεις.

Εικόνα7212
Μανόλης Ρουσάκης, Τρεις Καμάρες Ηράκλειο 2010

Το τηλέφωνο κι αυτή τη φορά έδειχνε Αθήνα, η Σούλα Ρουσάκη μας θύμησε τον πρόωρα χαμένο φίλο μας τον Μανόλη Ρουσάκη, μα πέρασαν δυο η τρία  χρόνια ;

Κάποιες ώρες οι αναμνήσεις μας κατακλύζουν , ο υπολογιστής είναι το αληθινό “Βιβλίο της άμμου”, του Μπόρχες, οι εικόνες κι οι περιγραφές γυρίζουν, δεν τελειώνουν ποτέ

Στη δεκαετία του 50, Γυμνάσιο οκτατάξιο (που  ήταν 6 ταξιο) τρεις μεγάλοι ( της όγδοης η της έβδομης)συζητούν πολύ σοβαρά, για τη μόδα, πως θα πρέπει να ναι  ένα σακάκι- κοντόσελο τότε, χωρίς σκισίματα. σοβαρολογούν, η εφηβική τους δίαθεση κρατάει κοντύλι και γράφει, σημειώνει- κόβει πατρόν. Ο ένας είναι ο Μανόλης, ο
 άλλος ο Μάνος ο τρίτος ο Γιώργος, μελαχρινοί κι οι τρεις, καλοφτιαγμένοι, όμορφοι. ξεχωρίζει ο πρώτος, έχει μια γλύκα στο βλέμμα και μια πονηριά χαριτωμένη, μα ειναι τόσο αθώα. Σοβαρό το θέμα τους συλλογιζόμουν

Η τριχοτόμηση της πλατείας στα 1970, δεν κατέστρεψετο κιόσκι
Η πλατεία των Τριών Καμαρών, δεκαετία 1960-70

Αθήνα, δεκαετία του 60, οδός Αρματολών και Κλεφτών, Πανεπιστήμια και μποέμικη ζωή, σε φτωχικά δωμάτια. Ο Μανόλης μένει στην κ. ΑΘΗΝΑ μια Λευκοροσ´ίδα με πιάνο και νοικιαζόμενα  δωμάτια, εμείς κοντά σενα ημιυπόγειο, του κ. Κ…., συγκάτοικος μας ο Φρεντ, ένας Αμερικανός λιποτάκτης του Βιετνάμ  ( το μάθαμε πολλά χρόνια μετά)…

Πως συνέβη άγνωστο μα ο Φρεντ ταίριαξε με τον Μανόλη Ρ., η φιλία τους έμεινε ως το τέλος. Στα χαρακτηριστικά του η αμεσότητα η ευαισθησία, η αφοσίωση.  Τότε είχα πολλές επιφυλάξεις, τον ζήλευα και λίγο, για την άνεση και την απήχηση που είχε.

Σχέδιο του Μποστ, για το περίφημο δημοψήφισμα της Δικτατορίας
Σχέδιο του Μποστ (άρεσε σ όλους μας), για το περίφημο δημοψήφισμα της Δικτατορίας

Στη οδό Γενναδίου 1963…
Σύλλογος Κρητών και οι μεγάλες κινητοποίησεις, Δημοκρατία …Ειρήνη προίκα στην Παιδεία 15% και 114… Η παρέα μας θα γίνει στενή, συνεκτική και θα περάσει χωρίς πολλή σκέψη στην Αριστερά, η κοινωνική ευαισθησία δεν μας άφησε κανένα περιθώριο.

Ο Μανόλης συγκινήθηκε όπως όλοι, θα ενταχθεί και θα μείνει αμετακίνητος,ως το τέλος – όταν ερκετοί είχαν αλλάξει κι άλλοι έψαχναν τρόπους αναθεωρήσεων, «τα δικά του όρια είχαν ακλόνητα περιφράγματα».

 Η επέλαση των συνατγματαρχών ετοιμάζεται, μια παρέα στο Ηράκλειο, συζητάει: Μ.Συμβουλάκης(από αρισταρά)Γ.Ζεβελάκης Ε.Ματορίκου, Μ.Ρουσάκης , Μ.Ρουκακιανακης
Η επέλαση των συνταγματαρχών ετοιμάζεται, μια παρέα στο Ηράκλειο, συζητάει: Μ.Συμβουλάκης(από αριστeρά)Γ.Ζεβελάκης Ε.Καραϊνδρου, Μ.Ρουσάκης , Μ.Ρουκακιανακης 1966

Λίγο αργότερα η Δικτατορία θα ανακατέψει τα πάντα και θα φέρει τα πάνω κάτω.

Η δική μας μεγάλη συντροφιά των Κρητικών, κράτησε δημοκρατική στάση , αν και λίγοι βρέθηκαν στις φυλακές και τις εξορίες, όλοι ο καθένας με τον τρόπο του έλεγε οχι στην χούντα, κανένας δεν συνεργάστηκε. Οι σπουδές ουδετεροποιήθηκαν  , σε πρώτη φάση , όταν ολα τα’ σκιαζε η φοβέρα …

 

Δεξιά Μανόλης Ρουσάκης, με Νίκο Βερυγάκη - οι σπουδές τέλειωσαν
Aριστερά Μανόλης Ρουσάκης, με Νίκο Βερυγάκη – οι σπουδές τέλειωσαν

 

 

ο Μανόλης Ρ. κι ο Νίκος Β. Βρέθηκαν στο Ηράκλειο, ασκώντας τα( ιατρικά)επαγγέλματά τους, με ευαισθησία και αξιοπρέπεια. Βοηθούσαν όπου υπήρχε ανάγκη, κι ο κόσμος τους εκτιμούσε και τους αγαπούσε.

Κολάζ: Μανόλης Αναγνωστάκης και μανόλης Ρουσάκης, σε γραφείο στο Ηράκλειο/1976
Μανόλης Αναγνωστάκης και Μανόλης Ρουσάκης, κολάζ σε γραφείο της οδού Ρ.Χούρδου 4 στο Ηράκλειο  1989

Η διάσπαση του 1968, μας δίχασε μα όχι πολυ βαθειά , προερχόμαστε όλοι σχεδόν από Κεντρώες οικογένειες, ίσως γιατί δεν υπήρχαν συγγένειες και συναισθηματικές αντιδράσεις. Ούτε ήταν τόσο εκτεταμένα  τα τρομερά τραύματα του Εμφυλίου.

Δεν ομοφωνούσαμε αλλά τα βρίσκαμε, δεν χάλασαν φιλίες και συγγενικές σχέσεις. Η εποχή των αισθημάτων δεν θ´ αργήσει , οι αριστερές παρέες ήταν ανδροκρατούμενες και δεν ευνοούσαν τις ετερόφυλες σχέσεις. Ο μονος <δεσμευμένος >ηταν ο  Μανόλης Ρ . Απο χρόνια πολλά( 1960) μα ήταν άγνωστη η σχέση του, και τον ζήλευα ολοι όταν του έδειχναν προτίμηση όμορφες κοπέλες.

´Ομως η δικτατορία περιόρισε τις πολυάνθρωπης συναθροίσεις, την ανοικτή κοινωνική και πολιτική δράση , η ημιπαράνομη ζωη μας ´εγινε πιο εσωστρεφής, ενώ η ηλικία μας μας έσπρωχνε σε δρόμους συναιςθηματικους που αποφεύγαμε χρόνια.

Το ζεύγος Ρουσάκη, Μανολης -Σουλα, βγήκε στο φως , σαν απο σελίδες παραμυθιού(λουλούδι έμοιαζε των Αστερουσίων), ο γάμος τους έγινε στα 1970- στη μέση της χουντικής περιόδου- και σε δυο τρια χρόνια έρωτες και γάμοι (σαν επιδημία ειπε ο πανέξυπνος ηλικιωμένος φίλος μας Νίκος Π.)μεταδόθηκαν στους πάντες.

Η μεταπολίτευση, που δεν περιμέναμε, έδωσε ευκαιρίες απασχόλησης, πρωτόγνωρης ελευθερίας.

Στο Ηράκλειο πριν για λίγο, στο αγροτικό του ο Μανόλης Ρ., θα δουλέψει στο Ατσαλένιο , προσφέροντας όσο μπορούσε, στους ταλαιπωρημένους.

ο Β.Ζ. φοιτητής μεταξύ των δυο φίλων του - Ηράκλειο 1968(;)
ο Β.Ζ. φοιτητής μεταξύ των δυο φίλων του – Ηράκλειο 1968(;)

Ήμουν φοιτητής ακόμα, με βοηθούσε όσο μπορούσε και οικονομικά, δάνεια μικρά και( βέβαια ) αγύριστα.

Η Μεταπολίτευση θα τον μονιμοποιήσει στην ΑΘΗΝΑ , αν και ήταν από τους λίγους φανατικούς Ηρακλειώτες, μα δεν θα ξεχάσει ποτέ την γενέθλια πόλη του.
Εξ άλλου ζούσε στο  Ηράκλειο η αγαπημένη  του μάνα και η αδερφή του.

Το επάγγελματά του, η ειδίκευση του καρδιολόγος ( &παθολόγος) θα τον φέρει σε επαφή με σημαντικούς  καλλιτέχνες, η αγάπη
 για την ζωγραφική θα φανεί γρήγορα, δεν έγινε συλλέκτης αλλά πιο πολύ αξιόλογος  φίλος αλλά εκτιμητικής της δύσκολης σύγχρονη αυτής τέχνης.

Ο Μητροπολητικός ναός του αγίου Μηνά, προστάτη της πόλης, δεσπώζει ακόμα στο Κέντρο της
Ηρλακλειο στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης:ο  Μητροπολητικός ναός του αγίου Μηνά, δεσπώζει ακόμα στο Κέντρο της

Μελετημένος, διανοούμενος γιατρός,  εξαιρετικός στη δουλειά του, εκτιμήθηκε από όσους ήρθαν σε επαφή μαζί του, από ασθενείς του και μη.

Το χιούμορ δεν του έλειψε ούτε στις δυσκολίες που δε ήταν λίγες, η σταθερότητα στις ιδέες του στις αρχές του και η προσήλωση στους φίλους του τον χαρακτήριζαν .

Η κοινωνικότητα, η ανοικτή του διάθεση, η εξυπνάδα και οι γνώσεις του , ακόμα κι όταν την περίοριζαν συνθήκες προβληματικές, τον τοποθετούσαν στο κέντρο της σημαντικής παρέας, των Κρητικών της Αθήνας.

Μα ποτέ δεν εγκατέλειψε και του Ηρακλειώτες φίλους του, η καρδιά του κτυπούσε στην παλιά μας Πόλη, τα νεανικά χρόνια και οι τρελές της εφηβείας – ίσως είχαν αφήσει σημάδια στίγματα, που δεν σβήνουν.

Scan 1
Το παλιό Ηράκλειο, λιμάνι, πίνακας Α.Βλάση

Το καταλάβαινα τις αμέτρητες φορές που συναντηθήκαμε εδώ, στα στενά και τις πλατείες του Ηρακλείου, στα ταβερνεία και τα μπαρ. Δεν χρειαζόταν να το πει, αν και το άφηνε να εννοηθεί πολλες φορές, ήταν τόσο έκδηλη η δίαθεσή του,εδώ ηταν η πόλη του, η γειτονιά του, η δική του περιοχή , ο  τόπος του.

Μας λείπει απελπιστικά και θα τον περιμένουμε να φανεί, εδώ  καμιά απομάκρυνση δεν είναι οριστική , κανένα τέλος μόνιμο .

Του άρεσαν στίχοι…

«Στη μνήμη φυτρώνουν δέντρα

με φωλιές περιστεριών

τρέχουν ποτάμια

μ΄ασημένια βότσαλα»

Θα του λέγαμε, ξέρει πώς παίζουμε στην παράταση κι αν φτάσουμε στα πέναλτυ, τίποτα δεν θα αλλάξει…

Η Μεγάλη Πορεία Ειρήνης, το τμήμα της Ιατρικής, δεξιά κρατάει το πανώ ο Μ.Μαμαλάκης, στη μέση με το πουλόβερ Μ.Κιουρτζόγλου
Η Μεγάλη Πορεία Ειρήνης, το τμήμα της Ιατρικής με το ζωγραφισμένο πανώ – 1961-63(;)

Από μακριά ακούστηκε τραγούδι:

«Αυτούς που βλέπεις πάλι θα τους ξαναδείς

θα τους γνωρίσουν όλοι

άλλον θα λένε Κωνσταντή κι άλλον Μανόλη…»

Μαρς…βήματα, κάποια συνθήματα δυνάμωναν: «Ψωμί Παιδεία Ελευθερία…»

Είχα χαθεί φαίνεται  τελείως στο παρελθόν, έπρεπε να ξεξυπνήσω και να τον αποχαιρετήσω…

Αντίο Φίλε, καλή(ν) αντάμωση

Εικόνα7209 Εικόνα7211 Εικόνα7213 Εικόνα7206 Εικόνα7212 Εικόνα7214

ΙΣΜΗΝΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ : ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ (ΩΣ EΙΣ ΟΥΔEΜΙΑΝ ΠΟΛΙΤEΙΑΝ ΑΝHΚΟΝΤEΣ)

ΙΣΜΗΝΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ : ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ

(ως εις ουδεμίαν πολιτείαν ανήκοντες)

Το βιβλίο της Ιαμηνης Καρυωτακη
Το βιβλίο της Ιαμήνης Καρυωτάκη

Οι αναμνήσεις ξυπνάνε από μιαν συνάντηση, ένα γεγονός, η οτιδήποτε απρόβλεπτο η ξαφνικό, που θρυμματίζει για λίγο την σκληρή κρούστα της καθημερινής μας ζωής.

Αυτή τη φορά ήταν ένα βιβλίο η αφορμή να γυρίσουμε τις σελίδες  και να πάμε πάρα πολύ πίσω, χάνοντας για πολύ την επαφή, μ΄ αυτό που λέμε πραγματικότητα….

Αν και περιμέναμε την παρουσίαση αυτής της έκδοσης, η έκπληξη ήταν μεγάλη. Δεν ήταν το θέμα που μας αναστάτωσε, πάρα πολλά βιβλία αναμνήσεων μετά τηνπτώση( φθορά)της πολιτικής φιλολογίας, δεν ήταν πιθανόν κάτι ν΄ αλλάξει.

 

Κώστας Καρυωτάκης, η καρδιά του ράγισε, στα μποντρούμια της χούντας.
Κώστας Καρυωτάκης, η καρδιά του ράγισε, στα μπουντρούμια της χούντας.

 

Κουκουνάκη, πεζογράφου) και του Θοδωρή Κόττα, τίποτα δεν ήταν διαφορετικό, από ότι συνήθως συμβαίνει.   Στο βιβλίο που πήρα( με καλόγουστο εξώφυλλο, σουρεαλιστικό και με συμβολικές εικόνες), η συγγραφέας, χάραξε μιαν αφιέρωση, με όμορφο στυλ, όλα τυπικά και κανονικά κι ωραία. Μα σαν να χε φανεί εκεί γύρω ο παιδικός φίλος μου. Στα τελευταία καθίσματα, νέος και ωραίος . Μόλις τέλειωσε η παρουσίαση, τον αναζήτησα , μέσα στο πλήθος των ακροατών που διαλυόταν σιγά σιγά. Που είναι ο Κώστας, ήθελα να ρωτήσω την Ισμήνη μα ήταν μπλεγμένη με άλλους πολλούς…

Από την εκδήλωση: Δεξιά Ανδρέας Σαββακης, συγκρατουμενος και ομοτράπεζοςφυλακή)με τον Κώστα Κ. (στη Δεξια η σύζυγος Ν.Γιανναδάκη)
Από την εκδήλωση: Δεξιά Ανδρέας Σαββάκης, συγκρατούμενος και ομοτράπεζος (στη φυλακή)με τον Κώστα Κ. (αριστερά: η σύζυγος Ν.Γιανναδάκη, Γεωργία Κατσαλάκη)

Τα λίγα λόγια που είχε διαβάσει πριν, ξαναγύριζαν στο νου μου, σαν μουσική από παλιό γραμμόφωνο, ξανά και ξανά…

Πρόσεξα να τους παλιούς φίλους που είχαν έρθει, κουρασμένους, ζαρωμένους σκυφτούς, ο Κώστας Καρυωτάκης που είδα, μου φάνηκε χωρίς καμιάν ρυτίδα , θα χε απομακρυνθεί. Είναι πιο αληθινός αυτός συλλογίστηκα, όλοι εμείς που γεράσαμε εν αμαρτίες, μοιάζουμε ζωγραφιές, χωρίς ζωή, πορτραίτα σαν του Ντόριαν Γκρέι.

Άρχισα να διαβάζω τη νύχτα το κείμενο…

31056858_10214627525896161_7440398719918276608_n
Κώστας Καρυωτάκης, μάλλον φυγάς έξω ( Γαλλία;)

Γρήγορα γύρισαν οι σελίδες, η συγγραφέας εύρισκε το δρόμο (τρόπο) να πλησιάσει το γούστο και τα αισθήματα μου. Δεν ήταν ένα πολιτικό βιβλίο,από τα άπειρα που έχουν κυκλοφορήσει, με αναμνήσεις και εμπειρίες- από αριστερούς κυρίως συγγραφείς.

Ο λαός γράφει την ιστορία, οι πληβίοι έχουν τη δύναμη και τις εμπειρίες, άρα κάτι έχουν όλοι να διηγηθούν, σκεφτόμαστε κάποτε, στα χρόνια της ( νεανικής) αθωότητας.

Έχουν μα δεν διαβάζονται, ελάχιστοι διαθέτουν το ταλέντο και την ικανοτήτα της διήγησης και πολύ περισσότερο της (κατα)γραφής, <την σφραγίδα της δωρεάς>. Εξαίρεση κάποτε ο Χρόνης Μίσιος, με το περίφημο βιβλίο του – μα έμεινε μόνο αυτό, σαν πολιτική κραυγή διαμαρτυρίας,όταν θέλησε να συνεχίσει είχε εξαντληθεί, τίποτα δεν είχε ως φαίνεται άλλο να πει.

image0141
Δικη του 1968, στους 16 κατηγορούμενους οι 8 είναι από την Κρήτη -πρώτος αριστερά ο Κώστας Καρυωτάκης

Η Ισμήνη Καρυωτάκη όμως δεν επιχείρησε μιαν εξιστόρηση εμπειριών και πολιτικών σχέσεων και αγώνων. Ας είχε θέμα της έναν από τους (αγνώστους στο ευρύ κοινό )ήρωες της αντίστασης στη Δικτατορία. Ας έζησε τότε κι η ίδια μέσα στο σκληρό πλαίσιο της ελληνικής πραγματικότητας, της πίεσης και της βίας. Οι αριστερές ιδέες της διατυπώνονται ή υπονοούνται μα δεν διακηρύσσονται,ούτε κραυγάζουν. Ο πρωταγωνιστή της, ο σύντροφός της ο Κώστας Καρυωτάκης, δεν είναι εξ άλλου ινστρούκτορας , ούτε φανατικός κάποιου κόμματος.

Είναι ένας όμορφος νέος, τρυφερός και ντελικάτος και υπερήφανος, που δεν θέλησε να σκύψει τον αυχένα στην τυραννία.

Θα πει το μεγάλο οχι, κι αυτό θα καθορίσει τη ζωή του. Ο ποιητής λέει: <Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Aν ρωτιούνταν πάλι, όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει εκείνο τ’ όχι — το σωστό — εις όλην την ζωή του> Στον Κώστα θα συμβεί κάτι πιο πολύ, θα καταβάλλει τη ζωή του όλη, προσφορά <θυσίαν αινέσεως> στην Ελευθερία της Πατρίδας . Η συγγραφέας, ξέρει τους αγώνες την προσφορά τις επιπτώσεις, μα δεν καταγίνεται με τις ταπεινές και τριμμένες λεπτομέρειες. Παρά τη διήγηση που ακολουθεί αναγκαστικά περιγραφές και τόπους και ανθρώπους και πράγματα, μένει σε αισθήματα που υποβόσκουν και χρωματίζουν και χαρακτηρίζουν το κάθε τι. Παντού είναι ο αγαπημένος της, τον λαχταρά τον περιμένει . Η πολιτική έχει χάσει τη σημασία της, η εργασία της το περιεχόμενό της, οι φίλοι την αξία τους.

 

Ένα ιδανικό ζευγάρι - μέσα στη θύελα της Δικτατορίας
Ένα ιδανικό ζευγάρι – μέσα στη θύελα της Δικτατορίας

Τη δεύτερη νύχτα συνέχισα την ανάγνωση με ένταση. Με κόλλησε στις σελίδες της, όταν έφτασα στη μέση- το ζευγάρι είχε απομακρυνθεί, γύρισαν στην πατρίδα, χωριστά. Η πρωταγωνίστρια (Ισμήνη) περίμενε τον αγαπημένο της και όταν έφτασε δίστασε να τον συναντήσει, κάποιος φόβος, υπόγειος, παράξενος,την απομάκρυνε. Μπορεί να συμβεί συλλογιζόμουν, η μεγάλη αγάπη είναι απερίγραπτη, ίσως φοβίζει…

Ήρθε στο νου μου η ΚΕΡΑΔΟΠΟΥΛΑ στο παραμύθι του Τζίνι Μαντσίνι. Κι αυτή δεν θέλησε να μείνει να δει αμέσως τον αγαπημένο της, το ανέβαλε δυο φορές…

Ο Κώστας Κ. προερχόταν από μιαν κρητική οικογένεια και συνδεόταν με τις καλύτερες φιλελεύθερες παραδόσεις του νησιού μας. Βρεθήκαμε στα ίδια θρανία, στα χρόνια της στοιχειώδους εκπαίδευσης. Ήταν ένα συνεσταλμένο , καλοφτιαγμένο παιδί, με ονειροπόλο βλέμμα.

Το "Πρώτυπο" στα πρώτα μεταπολεμικα χρόνια, δίπλα το Λάκκο
Το «Πρώτυπο» στα πρώτα μεταπολεμικα χρόνια, δίπλα το Λάκκο

Ο τροχός γυρίζει οι εικόνες είναι καθαρότερες τα αισθήματα διαυγέστερα. Το Πρώτυπο Σχολείο, δεν ήταν καθόλου ειδικό ή <ελιτικό> – όπως μετα την Μεταπολίτευση. Δεν έτρεχε ο κόσμος , δεν γινόταν κληρώσεις – ήταν εξ άλλου στην πιο κακόφημη γειτονιά της πόλης , στον Λάκκο( σήμερα αναβαθμισμένο…όσο γίνεται). Καθόλου σπάνιο να τριγυρίζουμε και να παίζουμε στα πορνεία της περιοχής, που τη μέρα τουλάχιστον φαινόταν ήσυχα και γραφικότατα.

Πορνείο του Λάκκου, σκίτσο του Γιάννη Ανδρεδάκη
Πορνείο του Λάκκου, σκίτσο του Γιάννη Ανδρεδάκη

Το “Πανάνειο” εν πλήρη δόξη, πρόσφερε ασφάλεια, η νοσοκομειακή του φροντίδα ήταν άμεση, έκλεινε τις τρύπες της κεφαλής μας και τα σκισίματα των ποδιών- για αντιτετανικούς βέβαια ας μην γίνεται λόγος. Ο Κώστας ήσυχος και φιλικός, δεν ξεχώριζε, αν και προερχόταν από πιο εύπορη οικογένεια – οι κοινωνικές διαφορές ήταν τελείως άγνωστες στην μικρή κοινότητα του Δημοτικού μας σχολείου. Η συμμαθήτρια βεντέτα, η Κάτια Στ., που δεν έδειχνε σε κανέναν μας προτίμηση, αποφεύγοντας τα βλέμματα και τις πάρεες μας,  μόνο  στον Κωστα μιλούσε πότε πότε. Στο Γυμνάσιο (για λίγο )διαφοροποιήθηκαμε, ο φίλος μου έδειξε άνετη προσαρμογή, εγώ καθυστέρησα να ενταχθώ , κι οταν συνέβη τον είχα χάσει ( είχε μετακομίσει σε άλλο Γυμνάσιο) .

Νεοκλασικό αρχοντικό, στα στενα της οδού Ρενιερη, πατρικό του Κώστα Καρυωτάκη
Νεοκλασικό αρχοντικό, στα στενά της οδού Ρενιερη, πατρικό του Κώστα Καρυωτάκη

Στα φοιτητικά χρόνια σ΄ αλλες κατευθύνσεις απομακρυνθήκαμε, αλλά έτυχε να βρεθούμε κάτω από την γοητεία της Μαρίας Σ. μιας όμορφης κρητικοπούλας μελαχρινής που σπούδαζε ζωγραφική. Δεν ενθουσιάστηκα που προτίμησε τον φίλο μου, μου φάνηκε φυσικό – ούτε με παραξένεψε που δεν ανταποκρίθηκε τελικά ο νέος στα αισθήματά της.

Κάρτα κολάζ της ζωγρφαφου Μαρίας Στ. 1981
Κάρτα κολάζ της ζωγράφου Μαρίας Στ. 1981

Η χούντα, ήταν μια τρομερή κατάσταση και απερίγραπτη δοκιμασία. Όταν έγιναν οι πρώτες μεγάλες συλλήψεις του Ρήγα Φεραίου, έτυχα κοντά – την άθλια δικτατορία με τις βάρβαρες πιέσεις και τα βαςανιστήρια , ακολούθησε η βαθειά απογοητεύση της διαίρεσης της Αριστεράς ( διάσπαση 1968).

Η συγγραφέας μας θυμίζει μα δεν εμπλέκεται με το τραυματικό πολιτικό παρελθόν , η ιστορία της αρχίζεις στα 1972 και κρατά λίγο . < ´Οσο κρατάει ´ενας στεναγμός > όπως είναι ο τίτλος του βιβλίου της Ανν Ζεράρ, που το έγραψε μετά τον πρόωρο χαμό του διάσημου και κοσμαγάπητου ηθοποιού και συντρόφου της.

Ζεράρ Φιλίπ, ηθοποιος (1922-1959)περιοδικό Γαλλικό 1945, αρχείο ΑΛΚΜΑΝ
Ζεράρ Φιλίπ, ηθοποιος (1922-1959)περιοδικό Γαλλικό 1945, αρχείο ΑΛΚΜΑΝ

Το βιβλίο της Ιαμηνης, μου έφερε στο νου τον σημαντικό καλλιτέχνη, που έζησε όσο κι ο πρόωρα χαμένος φίλος (37-38 χρόνια) κι η τελευταία του σύζυγος τον έκλαψε με ένα εξαιρετικής ευαισθησίας κείμενο.

Η διαφορά είναι ότι η Ανν έγραψε το βιβλίο της αμέσως,για να εκφράσει το σπαραγμό και την απόγνωση της για τον άδικο χαμό του συντρόφου της.

Η Ισμήνη μετά από 40 χρόνια αισθάνθηκε την ανάγκη να μιλήσει για τον αγαπημένο της, μόλις ησύχασε κάπως η άγρια θάλασσα της λύπης της, όταν στέγνωσαν τα δάκρυα και στόμωσαν οι στεναγμοί. Είναι δυο βιβλία με πολλές εσωτερικής ομοιότητες, παρά τις εξωτερικές διαφορές .

<Η αγαπη ´ολα τα θελει κι ´ολα τα μπορεί, >´εγραφε σε μαθητικό  Λεύκωμα μια νέα του 1935, την αγάπη περιέγραψε σε πολλές σελίδες η Ισμήνη Κ. Χωρίς γλυκόλογα και αισθηματολογίες, όταν οι ελπίδες καταρρέουν όταν η πίστη θρυμματίζεται, η αγάπη μένει – θέλει να μας πει.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

30859533_1996637577110391_928868462_n

Όρθιοι από αριστερά 2η Η Ρένα Χατζιδάκη (Κατάσταση πολιορκίας), Λιάνα Παρλαμά, Γ.Ζεβελάκης,Γιώργος Μαμαλάκης, Κώστας Καρυωτάκης,άγνωστη και καθισμένος ο Στέλιος Καστρινάκης( Από εκδρομή του Συλλόγου Κρητών Σπουδαστών το 1961 κάπου στην Εύβοια)

Το βιβλίο της Ανν Φιλίπ (πρώτη έκδοση 1955)
Το βιβλίο της Ανν Φιλίπ (πρώτη έκδοση 1955)

 

Ισμήνη Καρυωτάκη, αρχιτέκτων τη γενιάς του Πολυτεχνείου
Ισμήνη Καρυωτάκη αρχιτέκτων,  στις παρυφές της γενιάς του Πολυτεχνείου

Παρουσίαση :απο αριστερά Ισμηνη Καρυωτακη, Νικη Κουκουνάκη,Βασίλης Κοτούλας
Παρουσίαση :απο αριστερά Ισμηνη Καρυωτάκη, Νίκη  Τρουλλινού(Κουκουνάκη),Θοδωρής Κόττας- δεν διακρίνεται η Ελένη Γιαμαλάκη,που διάβασε ορισμένες σελίδες.

 

ΠΑΙΔΙΚΗ ΜΟΥΣΑ : Η ΚΑΜΗΛΑ (ΜΝΗΜΗ ΦΕΫΖΑΛ)

Η ΚΑΜΗΛΑ

Ενθύμηση : Φεϋζάλ

Ο Φεϋζαλ, στην πόλη των παραμυθιών
Ο Φεϋζαλ, στην πόλη του ουρανού  ( σχέδιο- κολάζ Σ.Ζ.)

 

Αγαπάς τα σύκα μήλα;
Αγαπάς και την καμήλα;

Λέγαν ολα τα παιδια
Που δεν είχαν δει ποτέ τους
Της ερήμου τη δρομάδα…
Και πουλούσαν εξυπνάδα

Οταν πήγαν στο σχολειό
Μάθανε κι όλα τα ζώα
Στις ερήμους της Ασίας
Αφρικής και αραβίας

Ένα ζώο με καμπούρα
Είχαν σ´ όλες τις δουλειές
Την καμήλα που αντέχει
Και χωρίς νερό να τρέχει

10524976_10203165893701456_643851694_n-1

Για μεταφορές μεγάλες
Απ´ του μεταξιού το δρόμο
Και το γάλα της το δίνουν
Σ´όλα τα παιδιά να πίνουν

και το κρέας της το τρώνε
Μα και καπνιστό το κάνουν
Και το δέρμα της απλώνουν
Και σκηνές μ´αυτό σηκώνουν

Τις οπλές της δεν αφήνουν
Και το τρίχωμα της παίρνουν
Για να πλέξουνε να υφάνουν
Ρούχα και σκουτιά να κάνουν

Αγαπάς τα σύκα μήλα;
Αγαπάς και την καμήλα;

Είναι ζώο που προσφέρει
Και ποτέ του δεν ξεχνάει
πάντα διπλοαναχαράσει
Τα ξερά χόρτα σαν φάει

Εκτός από τις δρομάδες
Είναι κι οι βακτριανές
Οι καμήλες που έχουν δυο
Πάνω τους ψηλές κορφές

280px-2011_Trampeltier_1528

Αγαπάς τα σύκα μήλα;
Αγαπάς και την καμήλα;

Ναι την αγαπώ πολύ
Είναι πρόσχαρη και τρέχει
Μες την άμμο την καυτή
Και παράπονο δεν εχει

30710256_10213559306610283_8396409576164950016_n

Είχα κι ένα φίλο κάποτε

τον αγάπαγα  πολύ

Φευζάλ τον λέγανε

κι ήτανε καλό παιδί

 

Ήρθε από την Αραβία

το νησί της το Μπαχρέι(ν)

κι είχε μια μικρή καμήλα

που  φωνάζαν  όλοι Φέυ

 

Έφυγε όμως γρήγορα

βρέθηκε  στον ουρανό

κι από κει ψηλά μας βλέπει

με χαμόγελο  γλυκό

Κι η καμήλα του κοιτάζει

τις εκτάσεις της ερήμου

συνεχώς αναχαράζει

αχ! λέει : να ταν μαζί μου

 

images-3

ΣΤΙΧΟΙ: ΑΦΙΕΡΩΣΗ (ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ ΚΟΛΟΤ.)

 

Ανέμη, διασκευασμένη σε παιδικό μύλο(Α.Νικολαος)
Ανέμη, διασκευασμένη σε παιδικό μύλο(Α.Νικολαος)

Α Φ Ι Ε Ρ Ω Σ Η

                          Στη Σοφία Κολοτ.

 

Στο ανέφικτο που θέλεις να συμβεί

Σ΄αυτό που δεν το περιμένεις

Σ΄ότι φοβάσαι κι αγαπάς πολύ

Σ΄’οτι σε πνίγει…κι ανασαίνεις

 

Στο ψέμα που θα πρέπει να το πεις

με φυσικότητα μεγάλη

και στην κουίντα που θα΄χεις να κρυφτείς

απ΄τα δικά σου μάτια πάλι

 

Σε σένα που κοκκίνισες πρωτού

σ΄αγγίξει ο παιγνιδιάρης έρως

στα χείλη με τη γεύση του λωτού

σ΄εκείνο το λημσονημένο μέρος

 

Στων αισθημάτων τον θολό βυθό

και στων παιδιών την απορία

στο ψέυτικο που μοιάζει αληθινό

στη νοσηρή τη φαντασία

 

Σ΄αυτούς που στο κενό ακροβατούν

σ΄ εκείνους που αμφιβάλλουν και ρωτούν

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
Από την συλλογή  ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑ, πρόχειρη έκδοση Μάιος 2007 σε 30 αντίτυπα (διορθωμένο)

Το "φρύδι του Νότου"
Το «φρύδι του Νότου»

 

 

ΞΕΡΕΙΣ ΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ; ΠΑΡΩΔΙΕΣ

996995_985273201580172_4963360525288934527_n

ΞΕΡΕΙΣ ΤΗ ΧΩΡΑ ΠΟΥ ΑΝΘΕΙ

ΦΑΙΔΡΑ ΠΟΡΤΟΚΑΛΕΑ;

 

Εύθυμοι στίχοι,  από το….1882  στο  1902 και μετα στο 1982…και τις μέρες μας

Ξεύρεις τη χώρα  που ανθεί

φαιδρά πορτοκαλέα

που κικκινίζει η σταφυλή

κια θάλλει η ελαία;                  (Άγγελος Βλάχος 1838-1920)

 

Ξεύρεις τη γην όπου ανθεί

φαιδρά πορτοκαλέα

και στέφει κάλπας κάλπηδων

η δάφνη κι η ελαία ;

τα κεφαλια παν αργα -και γρήγορα τα πόδια
τα κεφαλια παν αργα -και γρήγορα τα πόδια

Ξεύρεις τη γην  που τρέφονται

τα πιο μεγάλα βόδια

που τα κεφάλια παν αργά

και γρήγορα τα πόδια;

Ξεύρεις την γην που θαλερά

διατηρεί τα νιάτα μας

κι όλες οι γλώσσες κόβονται

απ΄την φιλοπατρία;

Ξεύρεις την γην που πάντοτε

κατηγορούν τη γάτα μας

πως έχει μλατια γαλανά

και την ουράν μακρία;

 

Ω!δεν το αγνοεί κανείς

αυτό το δόλιο ρημαδιό

είναι η γη η Ελληνίς                  Π.Δημητρακόπουλος (1864 -1922)

 

Ξέρεις την χώραν που ανθεί πολλή κακαογλωσσία

που κιτρινίζει η εντροπή και θάλλ΄ η αγυρτεια;

Όπου κεφάλια σεβαστά μοιάζουν με κολοκ΄θια;

όπου ο καφές αφέψημα θα πει από ρεβύθια;                         Κ. Βελλίδης  (Θεσσαλονίκη)

Scan

Ξέρεις την χώραν που ανθεί

και θάλλει η ελαία ;

Κι όπου δουλειά δεν προχωρείς

ούτε υπόθεση, χωρίς

τη σχετική  λαδέα;

Που όταν η στιγμή θα ρθει

πότε ως τσεκ θα επιδοθεί

και πότε ως φακελέα;

-Η χωρα αυτή είν΄ εμφανής

αλλα να μην την πει κανείς

Τμημα της γελοιογραφιας, για ανάγνωση
Τμημα της γελοιογραφιας του Μποστ

Η  χώρα αυτή από καιρού

είναι φτωχή και φουκαρού

Και ψευτοζεί με δανεικά

Ευρωαμερικανικά.

Κι εχει για σύμβολό της

-βεβαίως το λαό της.

«Προ πάντων η λιτότης !

Σφίψχτε  τη ζώνη σας παιδιά

ένεκα η αναπαραδιά.

Θα ρθει και η  καλή σοδιά»

Κι όσο επαναλαμβάνονται

τέτοιες σκληρές κουνβέντες

τόσο και πιο αυξάνονται

οι κρατικές Μερσέντες!

Ξέρεις την χώραν όπου ανθεί

και θάλλει η σκανδαλέα;

Που δεν περναει εβδομάς

χωρίς,με όλα ςτας τιμάς

να βγει και κάποιο σκάνδαλο

σε δημοσία θέα;

και δια ταύτα κι επειδή

τι έχει γίνει δηλαδή;

Εκείνοι που τα πιάσανε

το πήραν το λαχείο.

Σε λίγο οκόσμος τα ξεχνά

και η υπόθεση περνά

και μπαίνει στο αρχείο…

κι ως πριν να σβήσει αυτή η βουή

βγαίνει στη μέση ενα πρωί

το σκάνδαλο το νέο !

Κι αν τύχουνε και μερικοί

πουναι στα χέρια παστρικοί

και δεν αγγίζουν τίπτε

τιμίως κι υπερηφάνως 

κερδίζουνε οπωσδήποτε 

τον τίτλο του αυνάνος….     (Π.Παπαδούκας (1907-87)

 

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:Από το περιοδικό του ΝίκουΛογοθετη, υτεύχος 4 , 1997

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΣΟΦΙΑ ΚΟΛΟΤΟΥΡΟΥ : Η ΤΡΙΤΗ ΓΕΝΙΑ (ΒΡΑΒΕΙΟ 2016)

Την γνωρίσαμε στο διαδίκτυο, δεν είχαμε διαβάσει ποτέ κάποιο πλήρες  της κείμενο (δεν έτυχε), ίσως οι πολλές απασχολήσεις της , έκρυβαν το ποιητικό (το αληθινό δηλαδή) πρόσωπό της.

Το Κρατικό Βραβείο ποίησης 2016, που μόλις μάθαμε, μας έδωσε την ευκαρία να αγοράσουμε το βιβλίο της, μια καλαίσθητη έκδοση του 2015 και να μείνουμε έκπληκτοι !

Ο έμμετρος στίχος ήταν  πρώτη μεγάλη (έντονη)  και παράξενη  εντύπωση , που ήρθε μιαν κατάλληλη στιγμή, όταν διάβαζα τις διαπιστώσεις του μεγάλου Αργεντινού ποιητη  Χ.Λ. Μπόρχες, για τον ελεύθερο και τον παραδοσικό στίχο.

Για πολλά χρόνια προβληματισμένος αλλά και έχοντας δοκιμάσει γραφές σχετικές, δέχθηκα(διάβασα) με μεγάλη ευχαρίστηση την έμμετρη έκδοση της Σοφίας Κολοτούρου.

«Διαυγή ευαίσθητα , λυρικά»χαρακτηρίζονται από την επιτροπή κρίσεως τα ποιήματά της, μα έχουν και στοιχεία αναγνωρίσεων, και δραματικών εντάσεων – περιγράμματα σκληρών καταστάσεων, που αντιμετωπίζονται με νηφαλιότητα και θάρρος.

Δεν εκπαιδεύουν τον αναγνώστη στην …εκτίμηση της παλαιότερης έμμετρης ποίησης, γιατί είναι σύγχρονη και μοντέρνα η ουσία τους, όπως στον ελεύθερο στίχο.

Ίσως «η ρίμα άνοιξε την πόρτα για να μπει η έμπνευση…»στα ποιηματα της Σοφίας, όπως έγραφε ο Μ.Αναγνωστάκης στην μονογραφία του για τον «Μανούσο Φάση».

Επανέρχονταν καθως έπλεα στις στροφές των στίχων της συλλογής » ΤΗΣ  ΤΡΙΤΗΣ ΓΕΝΙΑΣ»,οι συλλογισμοί του Μπόρχες: «ο ελεύθερος στίχος είναι πιο δύσκολος από τις έμμετρες μορφές» η  Σοφία βρήκε μάλλον και το δρόμο που  της πάει και πιο πολύ,  και τον τρόπο να κρύψει ότι σημαντικό δεν λέγεται.

12936703_10153992866558168_1623685662195428609_n

 

Η ΤΡΙΤΗ  ΓΕΝΙΑ

  Στον άντρα μου

Γενιές ολόκληρες εργάστηκαν για μένα

το δρόμο να φωτίσουν στις νευρώσεις

μ΄ ανείπωτα όλα τα χιλιοειπωμένα

Οι πράξεις, που βαραίνουν στις κλειδώσεις,

οι πρόγονοι   (αν και νεκροί ) δια ζώσης

να μαρτυρούν απ΄την αρχή τα μυστικά –

στο τέλος πάλι ν΄απειλούν μην τους προσδώσεις

η τρίτη εμείς, φαρμακερή γενιά.

 

 

Γενιές  που φύλαξαν στη μνήμη τους κλεισμένα

τα τραύματα  και τις παλιές διαβρώσεις

σε μια  αλυσίδα, με τα μέλη τους δεμένα

(τι βάσταξες και πόσα θα σηκώσεις,

πόσα άλλαξες και τι μπορείς να σώσεις)

και δεν αντέχεις και φωνάζεις: «φτάνει πια!»

Μα ο κηρος έλαχε σε σένα να πληρώσεις

 

Γενιές που έληξαν, προδιαγεγραμένα,

στων απογ’όων της πικρίας της τόσης

που δεν θελήσανε παιδί να κάνουν ένα

(τον πόνο , ω αναγνώστη,  να μην νιώσεις).

την αλυσίδα  δεν θα επιδιορθώσεις –

τη σπάζεις μόνο και φωνάζεις αρκετά!»

Έτσι στο φως αναβαπτίζεσαι, τηςγν.ωσης

η τρίτη και φαρμακερή γενιά.

 

Πρίγκιπα μου΄χεις τάξει νέα γέννα

σαν καταγράψουμε μαζί τα κωδικά

παλαιά βιβλία , στο σεντούκι φυλαγμνένα

η τρίτη εμείς, φαρμακερή γενιά.

 

 

 

 

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

Βιογραφικά κλπ  για την Σοφία Κολοτούρου στο διαδίκτυο

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ : ΕΠΙΛΟΓΕΣ (ΤΟ ΦΙΛΙ)

 

 

Όταν δυσκολεύουν τα πράγματα,  ξεφυλλίζουμε περιοδικά: σήμερα το πιο σπάνιο σε μας, με τίτλο «ΕΠΙΛΟΓΕΣ – ΣΥΜΜΙΚΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ» του λόγιου ιατρού (ποιητή, μεταφραστή, εκδότη) Νίκου Λογοθέτη. Αντιγράφουμε από τις ποιητικές παρωδίες το ποίημα του Α. Παράσχου «ΤΟ ΦΙΛΗΜΑ» και την εύθυμη εκτεταμένη  …απόδωσή  του   από τον Κ.Σκόκκο.

image002(4230)

ΑΧΙΛΕΑΣ  ΠΑΡΑΣΧΟΣ (1886-1918)

ΤΟ  ΦΙΛΗΜΑ

Είναι το φίλημα τροφή πυρίνη της καρδίας

στιγμή κλαπείσα της ΕΔΕΜ  αρχή αθανασίας

Είναι το μύρον της ζωής , η γλώσσα των αγγέλων

Έρως , εις δύο στόματα ευώδη ανατέλλων

 

Είναι το φίλημα θερμή πλημμύρα αισθημάτων

«Χριστός Ανέστη της ψυχής , το άσμα των ασμάτων

της ήβης ψάλλον όνειρο,ν υμέναιος καρδίας

άνευ στεφάνων και πομπών, πλην έμπλεος θρησκείας

 

Κι είναι το φίλημα πνοή του Πλάστου ζωογόνος

καρδίας δίδυμος ακτίς εις χείλη  μυροβόλα

είναι το ρήμα του Χριστού, ευδαιμονίας τόνος

αιωνιότητος στιγμή και βλάστησις εις όλα.

Μ΄εν φίλημα γεννώμεθα , μ΄εν φίλημα γεννώμεν

μ΄εν φίλημα λαμβάνομεν οπόταν τελευτώμεν

 

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ  ΣΚΟΚΚΟΣ

 

 

 

 

image001(3505)

 

Είναι το φίλημα  – παρντόν, να πω κι εγώ μια αλήθεια-

ανθρωποφάγος όρεξις που κρύβουμε στα στήθια

Μία προειδοποίησις για κείνον και για   κείνη

πως είμεθα μεν ποιηταί μα και ολίγον κτήνη

 

Αρχίζουμε ρωμαντικά απ΄το φιλί μια μέρα

και βγάζουμε τα μάτια μα ς ολίγον παραπέρα.

Θα πεις και πως τα βγάζουμε; Να, κάτι μας τυφλώνει

και μια γυναίκα έξαφνα στην πλάτη μας φορτώνει.

 

Αφήνω που μικρόβια  μπορεί και να κολλήσεις

μες των φιλιών τας ιεράς κι ευώδεις συγκινήσεις

και ενώ τα χείλη προσκολλά εκείνη στον εκείνο

του προσκολλά καμιά φορά τη φθίση ή τον καρκίνο.

 

Για κάθε ενδεχόμενο κρατάτε ένα μαντήλι

όσο νταλαβερίζεσθε συχνά με ξένα χείλη.

Κι ένα μπουκάλι σουμπλιμέ δεν βλάπτει και ακόμα

μ΄ολίγον φαινικόν οξύ να πλένετε το στόμα

 

Είδα κυρίες που κρυφά ζηλεύονται, μισούνται

με άκραν  περιπάθειαν να αλληλοφιλιούνται

και να σφιχταγκαλιάζονται καταμεσίς του δρόμου:

τι κάνεις Ελενάκι μου;-Καλά , εσύ χρυσό μου;

 

Και πίσω πέντε φάσκελα!  Κι η γλώσσα κόβει – ράβει

κι η μια κρυφά της αλληνής βαθειά το λάκκο σκάβει

Γι αυτό σαν βλέπω να φιλεί η μια την άλλη αρκούδα

μες τα φιλιά τους συναντώ ολάκερον Ιούδα.

 

Ξέρω κι κάποιες που ενώ τον άνδρα τους φιλούνε

δεν παραλείπουν , μάτια μου, και να στραβοπατούνε!

Και  όσο πιο ζεστά φιλούν με φλόγα και με λάβα

τόσο φοβούμε πιότερο πως …λάκο έχ΄η φάβα.

 

 

 

Ροντέν...
Ροντέν…

Φαντάσου δε και άλλη μιαν εικόνα ζηλεμένη

να σε φιλεί με πύρινα φιλιά η ερωμένη

κι εκεί που στα αιθέρια υψώνεται η ψυχή σου

να χώνει αυτή το χέρι της στην τσέπη στο πουγκί σου

 

Αν πεις και δια το φιλί του Πασχα της Αγάπης

αυτό δα θα το ζήλευε κανίβαλος κι αράπης.

«Χριστός Ανέστη  Περικλή» γλέντι και ρετσινάτο

κι έπειτα Μπουμ! Μια κουμπουριά κι αντίο πελ πασσάτο!

 

Τι τρέχει; Α! μπα! τίποτε, κάτι Ρωμιοί γλεντάνε

μια μπιστολιά κ ένα φιλί εδώσανε και πάνε…

Μ΄έν φίλημα απατώμεθα  μ΄εν φίλημα απατώμεν

και κοροϊδίας φίλημα μας δίδουν και ψοφώμεν !!

 

28512445_10213226643693918_710064334_n
Νίκος Λογοθέτης, ψηφιακό πορτραίτο (αρχείο ΑΛΚΜΑΝ0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΑΔΑΚΗΣ – ΤΙΜΗ & ΜΝΗΜΗ – ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΟΝ ΚΡΟΥΣΩΝΑ

«Νικος Γιανανναδάκης, εκδήλωση τιμής και μνήμης της Βιβλιοθήκης του Δήμου Μαλεβιζίου στην ενορία του Κρουσώνα(Αγιο Χαράλαμπο)

Στις αρχές Φεβρουαρίου, ο Δήμαρχος Γαζίου( Μαλεβιζίου σήμερα) Κώστας Μαμουλάκης και το συμβούλιο του τίμησε έναν εργάτη της τοπικής αυτοδιοίκησης, που ήταν και εξέχων πνευματικός άνθρωπος και διακεκριμένος πολίτης του Ηρακλείου.

 

20180209_202654Λόγω της καταγωγής του, από τον Κρουσώνα, της σχέσης του με το ιστορικό  χωριό, δόθηκε η ευκαιρία να θυμηθούμε τον αξέχαστο Νίκο Γιανναδάκη, που μας τίμησε κάποτε με την φιλία του, αλλά και να ακούσομε τον δίκαιον έπαινο, τον δοξαστικό ύμνο, από εναν υψηλόν ιερωμένο, που έχει μεγάλη φήμη , που ξεπερνάει τους στενούς θρησκευτικούς κύκλους και φτάνει στον πνευματικό κόσμο της ανήσυχης σπαρασσόμενης και  χειμαζόμενης χώρας μας.

Η οικογένεια του Νίκου αλλα και Δήμαρχος με πολλή προσοχή, ο Κώστας Τριγώνης, με μεγάλη ευαισθησία, οργάνωσαν την εκδήλωση, που έκλεισε  παραδοσιακή μουσική – ιδανικά με το ριζιτικο τραγουδι: » Μάνα κι αν έρθουν οι φίλοι μου…»

Σαν να τραγουδούσε ο Νικος που ξέραμε, ο χαμηλός τόνος της φωνής του, η χροιά ήχου από χαλκό, το αίσθημα που άνθιζε σαν κρίνο της άμμου. Δεν έφυγε λοιπόν συλλογιζόμουν, δεν «κοιμήθηκε», έφερε κι εδώ στην άκρη της γης τον Προ-ηγούμενο της μόνης  Ιβήρων, τον μοναχό που περιμέναμε καιρό να  (ξαν)ακούσουμε. ´Ηξερα ότι αν μας ( συγ)χωρούσε ο καιρός θα τον συναντούσαμε κάποτε στο -Αγιονόρος, στο περιβόλι τους Θεού – της Παναγίας για τους πολλούς. Πριν απο 30(;) ναι’ ναι τόσα ακριβώς χρόνια, είχε μιλήσει στηνΒασιλικη του Αγιου Μάρκου, τότε δεν ήξερα πολλά γι αυτόν, μόνο τον πατέρα του, που βρεθήκαμε συνταξιδιώτες μια βραδιά στα χρόνια της δικτατορίας, ούτε κάν τον αδερφό του τον Στέφανο, που γνώρισα αργότερα, ούτε ότι σχετιζόταν με τον Γιάννη Φουράκη,

Δεν ήμουν  ενήμερος για την πνευματική του πορεία, μονο μια γενική φήμη θαυμασμού είχε φτάσει, ο καλόγερος δεν ηταν συνηθισμένος ρασοφόρος, ένα πρόσωπο με ικανότητες ασυνήθιστες,με γνώσεις και καλλιέργεια εκτεταμένη και  με ήθος ανεπίληπτο.

Με τον αξέχαστο  Στέφανο Γοντικάκη, ποτέ δεν μιλήσαμε γι  αυτόν, ήταν συνήθως το θέμα μας φιλολογικό ή της τρέχουσας τοπικής επικαιρότητας.

Σκίτσο του προ-ηγουμενου της Μονης Σταυρονικήτα Βασιλείου Γοντικάκη (αρχείο Αλκμάν)
Σκίτσο του Προ-ηγούμενου της Μονης Ιβήρων Βασιλείου Γοντικάκη (αρχείο Αλκμάν)

Σε μιαν φευγαλέα επαφή,  είδα τον σεβάσμιο λεβίτη, μιαν στιγμή, είπε για  ένα μικρό σημείωμά μου για τον αδερφό του : » συναισθηματικό» ,  κι είχε βέβαια δίκιο,  μα τι άλλο να΄ναι ένας ( απο)χαιρετισμός;

Τα Χρόνια κύλησαν σαν πέτρες πίσω από τα βήματα μας στην ανηφόρα,  που δεν λέει να τελειώσει. Κι  έγιναν πολλά. Οι μεγάλοι Πνευματικοί της Ορθοδοξίας,  μας πλησίασαν , σημαντικότερος από τον χώρο της λογοτεχνίας: ο εξαίρετος μελετητής κυρίως (για μας) δοκιμιογράφος ο Ζήσιμος Λορεντζάτος .

Από την εκδήλωσηο Δήμαρχος με τρεις ιερωμένους: αριστερα Γοντικάκη,ς..δεξιά η σύζυγος του Νίκου Γιανναδάκη.
Από την εκδήλωση ο Δήμαρχος με τρεις ιερωμένους: αριστερά  Β.Γοντικάκης,δεξιά η σύζυγος του Νίκου Γιανναδάκη Γεωργία Κατσαλάκη,στο κέντρο ο σεβάσμιος και κοσμαγάπητος κληρικός του Αγίου Τίτου Ηλίας Βολανάκης.

Οι σκέψεις με κατέκλυζαν. Δεν μπορουσα να τον παραμερίσω τον εξαιρετικό λόγιο (Ζ.Λ.)εύκολα, όπως τους άλλους που κάποτε έγιναν σχεδόν μόδα.  Είχε βάρος και βάθος, είχε πειθώ και σοβαρότητα, λογοτεχνική  (επι)ξεξιότητα  και απεριόριστες γνώσεις.

Οι σκέψεις για τους (νεο)ορθόδοξους, δεν με εμπόδισαν να συγκεντρωθώ στην ομιλία του Βασιλείου ( μετά τους χαιρετισμούς των Δημάρχων).

20180209_202640
Νίκος Γιανναδάκης, αρχείο ΑΛΚΜΑΝΑ

Ο ομιλητής, δεν είχε καμιάν σχέση με τους ιεροκήρυκες που γνωρίζουμε,  τον πληκτικό θρησκευτικό δογματικό λόγο, τη «μελίρρυτη» έκφραση (γλυκύτητα) των ιερωμένων του άμβωνος.

Ο λόγος του έρεε σαν ήπιος πλωτός ποταμός, πλατύς και βαθύς χωρίς φιοριτούρες πολλές και περιττά ξόμπλια.

Σπάνια έχω  συγκεντρωθεί τόσο σε πολιτικό ρήτορα ή ομιλητή – να ταν το σχήμα που έφερε, οι ιδιότητες του ή  ο πολύ σημαντικός λόγος του;

Μα ο Νίκος Γιανναδάκης ήταν το μεγάλο και ενδιαφέρον θέμα, ένας ξένος, ένας ιερωμένος,  σχεδίαζε το πορτραίτο του, πόσο  ήξερε άραγε και πόσο εκτιμούσε τον Ηρακλειώτη φίλο μας;

Φωτογραφία της Μονής Ιβήρων , του αρχιφωτογράφου του "Σουλτάν Χαμίδ "(αρχείο Αλκμάν)
Φωτογραφία της Μονής Ιβήρων , του αρχιφωτογράφου του «Σουλτάν Χαμίδ «(αρχείο Αλκμάν)

Μίλησε άνευ χειρογράφου,  μην έκανε λάθος συλλογίστηκα, μα όταν  άρχισε να απλώνει τους συλλογιμούς  του, σιγά σιγά καταλάβαινα ότι δεν χρειαζόταν γραπτό κείμενο.

Ήταν πλήρης και περιεκτικός και ελκυστικός  ο ομιλητής, έκανε κύκλους μέσα και έξω από το θέμα του, ζωγράφιζε άλλοτε ρεαλιστικά άλλοτε ιμπρεσιονιστικά το πρόσωπο του Νίκου που ξέραμε,  έφτανε στην αφαίρεση, σαν σύγχρονος ζωγράφος: το χρώμα ήταν τότε αρκετό, χωρις περιγράμματα και όγκους, να περιγράψει τον τιμώμενο – με ιδιοτητες που είχε, αλλά  δεν μπορούσαμε ακριβώς να προσεγγίσουμε.

Όταν τέλειωσε την παρουσίαση,  είχα μπροστά μου μιαν αγιογραφία , με τέμπερα και αυγό, από Κρητικό τεχνίτη του 16ου αιώνα, που έδειχνε τον φίλο μας με την πνευματική του  στάση, τις σκέψεις και τις ιδέες του, αλλά και πολλά προσχέδια σε στρατσόχαρτα, με ολόκληρη τη ζωή και τη δράση του. Κι έναν μεγάλο πίνακα αφηρημένο, με χρώματα λες του Πόλακ, σταγόνες  πεταγμένες – μουτζούρες για πολλούς, ένα πανόραμα – στερεώματος,  χωρίς ομοιομορφία και τάξη :  πρόβαλε ένα πρόσωπο στην αναζήτηση του Θεού .

από εικονογράφιση, μεσαιωνικών βιβλίων
από εικονογράφιση, μεσαιωνικών βιβλίων

Ο ηλικιωμένος ρασσοφόρος, είχε άνεση εκφραστική, ακόμα και τις επαναλήψεις τις περνούσε από σουρντίνα, σαν μουσικές παρενθέσεις που δεν ενοχλούσαν. Ενθύμιζε ίσως το απώτατο παρελθόν,  τους μεγάλους θρησκευτικούς διανοητές, τον Γρηγόριο της  Νύσσης(332-394), που μπορούσε να συνδιαζει την αρχαία εξωτερική  σοφία (κλασσική), με την εσωτερική φιλοσοφία(χριστιανική)(*), τον Θωμά Ακινάτη (1239-1274),ας είναι μετά το Σχίσμα, ανατρέχοντας στους «φυσικούς» Προσωκρατικούς με  την λογική του Αριστοτέλη.

Ο αξέχαστος φίλος μας(Ν.Γ.), που συνδίαζε δημιουργικό στοχασμό και δράση, που  έφτασε κάποτε να υπερασπίζεται την δική μας τιμή και αξιοπρέπεια, και που πλήρωσε ακριβά, θα ήταν ευχαριστημένος  σκεφτόμουν :  τον τίμησε ο κόσμος, οι πολίτες της φιλελεύθερης και αντιφατικής  πολης μας,  αλλά και  ο οικισμός της οικογένειάς του, όπως ταίριαζε στο ήθος ενός σκεπτόμενου ανθρώπου κι ενός αγωνιστή.

Ο έπαινος του υψηλού ιερωμένου, με τον υπερθετικό των χαρατηρισμών, την εξαιρετική ρητορική και την αγιοποίηση του τιμωμένου, ταίριαζε πολύ στην βραδια αυτήν, που πραγματοποιήθηκε στην απλή και ταπεινή υπόγεια αίθουσα της ενορίας του Κρουσώνα.

Από την εποχή του αντιδικτατορικού αγώνα, δεν ηταν αδιάφορος μα δεν ζήτησε εύσημα...
Από την εποχή του αντιδικτατορικού αγώνα, Ο «Ρήγας Φεραίος» πρώτη αντιστασιακή οργάνωση των φοιτητών

Μα ο απόηχος, ήταν σαν τον άνεμο που φυσουσε λίγο  στην επερχόμενη νύχτα, στον ριζίτικο οικισμό.  Δεν είχε λέξεις, προτάσεις,λόγια. Σιωπή «λαλέουσα»,  από τους αρχαίους καιρούς .

Δίκη του ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ 1968, στο κέντρο Νίκος Γιανναδάκης
Δίκη του ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ 1968, στο κέντρο Νίκος Γιανναδάκης

Στην επιστροφή από τον Κρουσώνα , δεν ακουγόταν μιλιά.  Μα τα λόγια του ιερομόναχου Β.Γ.επέμεναν , σχολίαζαν εικόνες που ερχόταν απο παλιά, μα σαν να’ταν  χτες και  χωρις να καταλάβω γύριζα πίσω…

Ανδρέας Σαββακης και Νικηφόρος Σταματάκης(αριστερά, σήμερα)
Ανδρέας Σαββακης και Νικηφόρος Σταματάκης(αριστερά, σήμερα)Αρχείο ΑΛΚΜΑΝΑ

Μια βδομάδα πριν ξημερώσουν τα Χριστουγεννα 1967, ραντεβού ενημέρωσης με τον Νίκο Γ. Στην Ακρόπολη, ρωμαϊκό ΩΔΕΙΟ, με στρατιωτικά ρούχα, τελείως γελοίος οπλίτης ( σαν κακοαχυμένος λουκουμάς θα λέγε ο Βάνιας Γιγ.)ενώ ο νεαρός φίλος κομψός κι άνετος, δεν έδειχνε καμιάν ανησυχία.
Μετά την σύντομη συζητηση ,  κατεβήκαμε στην Πλάκα, πήγαμε στον Πριόβολο, κατάστημα  ειδων σχεδίου, για αγορα μελανιού πολυγράφου, μετά περπατήσαμε ως του Ζωγράφου, όπου έμενε με την Ρέα, μιαν όμορφη κατσαρομάλλα κρητικοπόυλα, που πρώτη φορά έβλεπα.

Μια παρέα νέων φοιτητών μας υποδέχθηκε: ο Αντρέας ο Σαββάκης, ο Νικηφόρος ο Σταματάκης, ο Κωστής ο Γιούργος με την Λάγια την αδερφή του.
Η οικοδέσποινα πρόσφερε λίγη ρακή, με σταφίδες και αμύγδαλα, η παρέα ήταν χαρούμενη, η πολιτική συζητηση σταμάτησε γρήγορα, για κάποιο τραγούδι…
Μόνο εγώ ίσως ανησυχούσα, η καρδιά μου έτρεμε, οι τρομοκρατικές εμπειρίες του στρατού, δεν με άφηναν να ησυχάσω, ο κίνδυνος ελλόχευε , τον ένοιωθα…

Κάποια λακκούβα με ξύπνησε…ο οδηγός δάγκωσε μια βρισιά , για την συντήρηση του οδικού δικτύου…

Δεν άργησα να ξαναβρεθώ στη μαύρη εποχή….τώρα η αγωνία ήταν έντονη…Ήταν άνοιξη του 1968, ειχα απολυθεί αφού πεταξα στα σκουπίδια όλα τα στρατιωτικά μου ενδύματα, έψαξα  στου Ζωγραφου το σπίτι του Νίκου – Ρέας, αδύνατον, ούτε εκεί ούτε πουθενά σαν να χάθηκαν από προσώπου γης .

Ρέα Γαλανάκη, στα πρ'ωτα λογοτεχνικά της βήματα(1980)
Ρέα Γαλανάκη, στα πρώτα λογοτεχνικά της βήματα(1980, αρχείο ΑΛΚΜΑΝ)

Τελικά βρηκα την άκρη, και έφτασα στο,σπίτι,τους είχαν μετακομίσει κοντά στο Χίλτον, στην πρώτη επίσκεψη μιλήσαμε λίγο, ήταν φανερό  ότι έιχαν περάσει πια στην παρανομία, όλα άλλαξαν. Στο ραντεβού τη επόμενης μέρας (Απρίλιος ) αφού πέρασα την είσοδο που μου φάνηκε λιγο παράξενη, κάποιος σαν θυρωρός με κοίταξε περίεργα, έμεναν στον πρώτον όροφο, κτύπησα το κουδούνι. Μου άνοιξαν οι αστυνόμοι , το σπουδαςτικό της ασφάλειας…: » περάστε παρακαλώ» είπαν πολύ ευχαριστημένοι…»

Είχαμε φτασει όμως στο Ηρακλειο, άνοιξα τα ματια μου, από τον εφιάλτη, το παρελθόν εκδικειται σκέφτηκα…οι φίλοι μου με κοίταξαν έκπληκτοι, είχα κιτρινίσει, η καρδια πήγε να σπάσει…

Σχέδιο του Ράλη Κοψίδη
Σχέδιο του Ράλη Κοψίδη: το τέρας της δικτατορίας (αρχείο alkman.gr)

Στο σπίτι μου, τα λόγια του ιερομόναχου επανερχόταν, το σχέδιο της αγιογραφίας του Νίκου Γιανναδακη, «από άλλου ήρθε άλλου πήγε…»επέμενε ο ασκητικός λόγιος. Είχα την εντύπωση ,διαισθανόμουν, ότι κάπου έκανε λάθος, μιλάει απο το ύψος της θρησκευτικής  (πνευματικής)αυθεντίας του συλλογιζόμουν…

 

Μα η αληθινή ζωή τρέχει άλλου: καμιά φορά γλυκιά και εύθυμη, συνήθως σκληρή και άτεγκτη, στη λάσπη ή τους τριβόλους.
Ο διακεκριμένος φίλος μας Ν.Γ. είχε προικισθεί με την σκληρή σφραγίδα της » δωρεάς», για την πόλη του, την περιοχή του, επρεπε να δράσει ως ηγέτης, ταπεινός και υψηλόφρων, διαπρύσιος κήρυκας της Ελευθερίας και της Ειρήνης…
Και να πληρώσει, όπως πάντα χρειάζεται, για τους άλλους, δεν ήταν αρκετό να δώσει ένα  χριστιανικό πουκάμισο.

Πρόσφερε πολλά , οργάνωσε ένα πνευματικό ίδρυμα, εξέδωσε βιβλία, έφερε τον Δομήνικο στην πατρίδα του όπως  και τους αγιογραφους της Κρητικης Σχολής, μας έδειξε τα πιο σπάνια εικαστικά έργα, τα Φαγιούμ.

Σοφία Γιανναδάκη, το γενος Ιερωνυμίδη, μητέρα του Νίκου
Σοφία Γιανναδάκη, το γένος Ιερωνυμίδη, μητέρα του Νίκου

Μα ήταν αυτός που  είπε το μεγάλο ΟΧΙ , που σήκωσε  τη σημαία της Ελευθερίας, για να μην περάσουν οι Μήδοι – κι όπως ο  Αισχύλος θα ‘ θελε ίσως γι αυτό να τον θυμόμαστε .

Παραφραζοντας τον αρχαίο τραγικό ποιητή :

«Τον γιο του Χαράλαμπου  και της Σοφίας τον Νίκο Γιανναδάκη
την άξια νιότη του,  θα ειπεί ο αντιδικτατορικός αγώνας

κι η Αντίσταση,  οπού καλά τον ξέρει»